نيوزيلنډ کرېکټ لوبډلې په پنځمه شل اوره لوبه کې پاکستان ته په ۸ ويکټو ماته ورکړه او د پنځو سیاليو لوبلړۍ يې په خپل نوم کړه. په دې پنځه شل اوره لوبلړۍ کې ۴ سيالۍ کوربه نيوزيلنډ او یوه پاکستان کرېکټ لوبډلې ګټلې.
د نیوزیلنډ او پاکستان کرېکټ لوبډلو ترمنځ د پنځمې شل اوره لوبې پچه کوربه نیوزیلنډ وګټله او لومړۍ يې د ډګر ساتنې او توپ اچونې پرېکړه وکړه.
پاکستان کرېکټ ملي لوبډلې په شل اورونو کې د ۹ لوبغاړو په سوځېدو ۱۲۹ مندې هدف وټاکه.
نیوزيلنډ لوبډلې دغه هدف د دوو لوبغاړو په سوځېدو په لسم اور کې پوره کړ او پاکستان لوبډلې ته يې د ۸ ويکټو په توپير ماته ورکړه.
نیوزيلنډ په لومړۍ لوبه کې پاکستان ته په ۹ ويکټو، په دویمه کې په ۵ ويکټو، په څلورمه کې په ۱۱۵ منډو په توپير او په پنځمه لوبه کې په ۸ ويکټو ماتې ورکړې خو پاکسان د دې لوبلړۍ درېیمه سیالې د ۹ ویکټو په توپير ګټلې وه.
پاکستان او نیوزیلنډ د دريو یو ورځنيو سیاليو لوبلړۍ هم لري، چې لومړۍ لوبه به يې د مارچ مياشتې په ۲۹ مه نېټه تر سره شي.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بینېټ په نړیوالو سیالیو کې د جلاوطنه افغان ښځینه فوټبالرانو د ګډون غوښتنه وکړه. هغه د فوټبال نړیوال فدراسیون (فیفا) څخه وغوښتل چې د طالبانو د سیستماتیک جنسیتي تبعیض پر وړاندې قوي دریځ ونیسي.
د ملګرو ملتونو دغه استازي د چارشنبې په ورځ پرخپل اېکس ولیکل چې دی د افغان ښځینه فوټبالرانو تر څنګ ولاړ دی او له دوی ملاتړ کوي.
هغه زیاته کړه، « زه د ورزش او حقونو ایتلاف له غوښتنې ملاتړ کوم، چې له فیفا یې غوښتي د ښځو پر ضد د سیستماتیکو محدودیتونو پر وړاندې قاطع دریځ ونیسي. همدارنګه، زه غواړم جلاوطنه افغان ښځینه فوټبالرانې چې په افغانستان کې له لوبو منع شوې دي، په نړیوالو سیالیو کې برخه واخستلای شي».
له دې وړاندې، د ورزش او حقونو ایتلاف هم له فیفا غوښتنه کړې وه چې د افغان ښځینه فوټبالرانو پر ضد سیستماتیک تبعیض ودروي اونړیوالو سیالیو ته د دوی د بیرته ستنېدو لپاره ګام واخلي.
یو شمېر نړیوالو بنسټونو لکه د بشر حقونو څارډلې هم د یوه رپوټ په خپرولو سره له فیفا غوښتنه کړې چې سیالیو ته دجلاوطنه افغان ښځینه فوټبالرانو د بیرته ستنېدو لپاره اسانتیاوې برابرې کړي.
فیفا په دې وروستیو کې په یو لیک کې ټینګار کړی چې د افغانستان د ښځینه فوټبالرانو وضعیت جدي څاري.
په لیک کې فیفا ویلي، « د ښځو فوټبال ملاتړ زموږ د ماموریتونو په سر کې دی او موږ هڅه کوو چې فوټبال ته د افغان ښځو او نجونو د لاسرسي لپاره عملي او دوامدارې لارې پیدا کړو».
د پاکستان د ترهګرۍ ضد څانګه (سيټيډي) وایي، چې د پښتونخوا په هنګو کې د امنیتي ځواکونو په یو لړ عملیاتو کې د «ټيټيپي» یو قوماندان ووژل شو. د هنګو پولیسو هم تایید کړې، چې د ترهګرۍ ضد ځواکونو او د هنګو پولیسو په شینووري سیمه کې د وسلهوالو پر ضد ګډ عملیات کړي.
د پولیسو په وینا، د دغو عملیاتو په ترڅ کې چې دوه ساعته یې دوام وکړ؛ د ټيټيپي قوماندان سعید ووژل شو.
پولیسو زباته کړې، چې امنیتي ادارې له ډېرې مودې راهیسې د هغه په لټه کې وې.
د هنګو پولیس وایي، چې د عملیاتو په ترڅ کې له سعید څخه یو کلاشینکوف، دوه لاسي بمونه او یو افغانی سیم کارټ هم ترلاسه شوی، چې د ډیورنډ کرښې هاخوا د هغه اړیکې ښیي.
د پاکستان امنیتي ادارې وخت ناوخت دغه ډول ادعاوې کوي، چې ګوندې په پاکستان کې وسلهوال په افغانستان کې له خپلو مشرانو سره اړیکه کې دي؛ خو دا هغه ادعاوې دي، چې تل د طالبانو او ټيټيپي لهخوا رد شوي دي.
له بل پلوه پاکستاني رسنۍ جیونیوز راپور ورکړی، چې د سوېلي وزیرستان په توره ګوله سیمه کې د ډزو په یوه پېښه کې یو پولیس وژل شوی دی.
د پښتونخوا ایالت په لکي مروت ولسوالۍ کې هم د موټرسایکل سپرو لهخوا په ډزو کې یو پولیس ووژل شو او یو بل ټپي شو.
پولیسو د دغو دواړو پېښو پخلی کړی دی.
له بل پلوه د پښتون ژغورنې غورځنګ یا پيټياېم مشر منظور احمد پښتین وایي، چې د پښتنو په سیمو کې هره ورځ ظلم او ستم روان دی؛ خو د پاکستان ایالتي او مرکزي حکومتونه یې پر وړاندې چپه خوله دي.
پښتونخوا په دې وروستیو کې د پاکستاني پوځ او وسلهوالو ډلو ترمنځ د سختو نښتو او ناامنۍ شاهده ده، چې هلته د مېشتو پښتنو فعالانو سختې اندېښنې یې راپارولې دي.
د پاکستان اردو نیوز رسنۍ د دغه هېواد د کورنیو چارو وزارت د چارواکو له قوله راپور ورکړی، چې هره ورځ له افغانستان څخه تر ۶۰۰ زیات ماشومان او تنکي ځوانان په ناقانونه توګه د تورخم له لارې پاکستان ته اوړي.
په راپور کې راغلي، چې دغه ماشومان د کټارو او اغزن تار څخه د ټوپ وهلو یا د کندو د کېندلو له لارې له تورخمه تېرېږي او په مستقیم ډول په «قاچاق» کې ښکېل دي.
د پاکستان د کورنیو چارو وزارت په وینا، دغه کم عمره ماشومان د ډیورنډ کرښې دواړو غاړو ته قاچاقي توکي پلوري.
دغه وزارت زیاته کړې، چې دغه ماشومان له افغانستان څخه نشهیي توکي او نور قاچاقي توکي پاکستان ته را اړوي او پلوري یې او په ورته ډول دوی له لنډي کوتل څخه بوره، اوړه او داسې نور خوراکي توکي اخلي او د افغانستان په سیمهییزو بازارونو کې یې پلوري.
په دغه راپور کې له پاکستانه د هغو شاوخوا ۵۰ ماشومانو اېستنې ته هم اشاره شوې، چې په ناقانونه توګه د تورخم له لارې دغه هېواد ته اوښتي وو.
د افغان ماشومانو ورځنی عاید څومره دی؟
د خیبر ولسوالۍ د لنډي کوتل د پولیسو یو افسر عدنان افریدي اردو نیوز سره په خبرو کې وویل، چې له افغانستان څخه راغلي ماشومان هره ورځ پاکستان ته چاودېدونکي او نشهیي توکي قاچاق کوي چې د سیمې سولې او امنیت ته جدي ګواښونه رامنځته کوي.
هغه وويل: «هر افغان ماشوم هره ورځ له ۱۰ څخه تر ۱۵ زره روپۍ عاید لري؛ نو له همدې امله دغه ماشومان خپل ژوند له ګواښ سره مخ کوي او دغه کاروبار کوي.»
د نوموړي په وینا، دغه افغان ماشومان د اتو او ۱۴ کلونو ترمنځ دي او په دوی کې نجونې هم شاملې دي.
هغه وړاندې ویلي: «دغه افغان ماشومان څو ځله نيول شوي او خبرداری ورکړل شوی؛ خو د دې پر ځای چې دغه کار ودروېږي، د دغو کم عمره قاچاق وړونکو شمېر مخ په ډېرېدو دی.»
افغان ماشومان څنګه له ډیورنډ کرښې تېرېږي؟
ښاغلي افریدي وویل، دغه افغان ماشومان سهار وختي له تورخم لارې تېرېږي او بیا د ماښام څخه مخکې په بار وړونکو موټرو کې پټېږي او بېرته هاخوا اوړي.
په راپور کې دا رنګه د پاکستان د ګمرکونو د تصفیې ټولنې په حواله راغلي، چې له ناقانونه افغان ماشومانو سره ډېر نرم چلند کېږي؛ ځکه چې دوی ځوانان دي، خو اوس د دوی شمېر زیات شوی دی.
دوی وویل، چې دا ماشومان کور ته د ستنېدو پرمهال د لویو موټرو لاندې یا د ټایرونو په پورتنیو برخو کې پټېدو سره خپل ژوند له ګواښ سره مخ کوي.
د بښنې نړۍوال سازمان د یو راپور په خپرولو سره د فوټبال له نړۍوال فدراسیون «فیفا» غوښتنه کړې، چې په جلاوطنۍ کې د افغان ښځینهو فوټبال لوبډله په رسمیت وپېژني او ملاتړ یې وکړي.
په دغه راپور کې په جلاوطنۍ کې د افغانستان د فوټبال ښځینهو لوبډلې لپاره د مالي ملاتړ غوښتنه هم شوې ده.
په راپور کې راغلي، چې فېفا باید په جلاوطنۍ کې د افغان ښځینهو فوټبالرانو پر وړاندې د تبعیض د ختمولو لپاره اقدام وکړي او نړۍوالو سیالیو ته د دوی بېرته راستنېدو لپاره لاره هواره کړي.
دغه څرګندونې وروسته له هغه کېږي، چې فیفا د افغان ښځینه فوټبالرانو په اړه یو لیک استولی.
د فوټبال نړۍوال فدراسیون لهخوا په خپاره شوي راپور کې ویل شوي، چې د افغانستان د مېرمنو د فوټبال ملي لوبډله د ۲۰۲۶ کال د اسیا د مېرمنو د فوټبال اسیایي جام د غوراوي په ډله کې شامله نه ده.
د بښنې نړۍوال سازمان، ملګري ملتونه، د بشري حقونو څار او نورو مدني ټولنو غوښتنه کړې، چې د طالبانو د جنسیتي ځورونې د بشریت پر وړاندې د جرمونو په توګه وڅېړل شي او د ښځینه فوټبالرانو پر وړاندې د هر ډول توپیري چلند خنډ لرې شي.
د افغانستان د ښځو د فوټبال ملي لوبډلې لوبغاړې خالده پوپل ویلي: «که فیفا خپل قوانین بدل کړي او موږ ته اجازه راکړي، چې لوبې وکړو؛ نو موږ کولی شو نړۍ ته وښیو چې افغان ښځې او نجونې په سپورت، ښوونه او رورونه کې پیاوړې دي او موږ به ماتې ونه خورو.»
د پاکستان دولتي رسنۍ (پي ټي وي) خبر ورکړی، چې د روانې (مارچ تر ۲۳مې نېټې) له پاکستانه د ستنو شویو افغان کډوالو شمېر ۸۷۶،۵۷۶ ته لوړ شوی دی. دغه لړۍ چې د ۲۰۲۳ کال له نومبر میاشتې پیل شوې وه، لاهم روانه ده.
دغه شمېرې داسې مهال خپرېږي، چې پاکستان په دغه هېواد کې د مېشتو افغان کډوالو د جبري ستنولو دویم پړاو په درشل کې دی.
له پاکستان څخه د افغان کډوالو د جبري اېستلو دویم پړاو ته یوازې پنځه ورځې پاتې دي.
تر دې وړاندې د پاکستان د کورنیو چارو وزارت خبر ورکړی و، چې د روانې مارچ میاشتې تر ۳۱مې نېټې دې له دغه هېواده ټول بې اسناده او د اې سي سي کارت لرونکي افغانان په خپله خوښه ووځي؛ کنه له جبري اېستنې سره به مخ شي.
په دغو کډوالو کې به هغه افغان بندیان هم شامل وي، چې د بند موده یې بشپړه شوې ده.
تمه کېږي، چې له پاکستان څخه د افغان کډوالو د جبري اېستلو دویم پړاو به د اپرېل په لومړۍ نېټه پیل شي.
خو د دغې مودې تر بشپړېدو وړاندې هم د تورخم دروازې د خلاصېدو په لومړۍ ورځ پاکستان څه باندې دوه زره افغان کډوال په جبري توګه له دغه هېواده و اېستل.
له بل پلوه هغه ۵۳ افغان ماشومان چې د اغزن تار په پرېکولو سره پاکستان ته د کار په لټه اوښتي وو؛ افغان طالبانو ته سپارل شوي دي.
له پاکستانه د افغان کډوالو د جبري اېستنې د دویم پړاو په درشل کې تازه تېره ورځ د دغه هېواد د کورنیو چارو فدرالي وزارت د پښتونخوا له حکومت څخه په دغه ایالت کې پر زدهکړو د بوختو افغان زدهکوونکو معلومات غوښتي وو.
د پاکستان د کورنیو چارو وزارت د بهرنیو وګړو د ملي امنیت څانګې د پښتونخوا کورنیو چارو وزیر ته یو لیک استولی، چې په کې په دغه ایالت کې د ثبت شویو افغان زدهکوونکو د معلوماتو غوښتنه شوې ده.
په دغه لیک کې د کورنیو چارو فدرالي وزارت لهخوا لیکل شوي، چې دغه معلومات باید (د مارچ تر ۲۷مې نېټې) پورې ورته واستوي.
دغه غوښتنه وروسته له هغه کېږي، چې د پښتونخوا سر وزیر علي امین ګنډاپور د افغان کډوالو د اېستنې په تړاو د مرکزي حکومت پرېکړه منلې ده.
د سند حکومت هم د بېاسناده او اېسيسي کارت لرونکو افغانانو د اېستلو لپاره چمتووالی نیولی دی.