طالبان: د تېر جمهوري نظام څه باندې زر تنه لوړپوړي چارواکي بېرته هېواد ته ستانه شوي

د نوموړي په خبره، په ۲۰۰۱ کال کې د دوی د واکمنۍ له ړنګېدو وروسته پخواني حکومت او بهرنیو ځواکونو د دوی مشرانو ته د ګڼو امتیازاتو د ورکړې په تړاو اړیکې وکړې؛ خو دوی ونه منلې.

هغه وویل، له دوی وغوښتل شول چې خپلې وسلې کېږدي؛ خو دوی ورسره ونه منله.

هغه همدا راز زیاته کړې، چې په تېر جمهوري نظام کې له دوی سره د سولې مذاکراتو پر مهال طالبانو ته د ولایتونو د ورکړې تر څنګ د وزارتونو او لوړو څوکیو وړاندیزونه وشول؛ خو دوی د خپلې مفکورې له مخې دغه ټول وړاندیزونه رد کړل. 

د متقي په وینا، د طالبانو تحریک د جمهوريت د امتیازاتو په ورکړې سره خپلې موخې ته نشو رسېدلی او له همدې کبله یې هغه امتیازات ونه منل.

هغه یادونه کوي، چې د دوی د همدغه دریځ له کبله اوس پر کابل واکمن دي او که یې امتیازات هغه وخت منلي و؛ نو هېڅکله به یې بشپړه واکمني نه وه ترلاسه کړې.

د طالبانو دغه لوړپوړی چارواکی همدا راز ادعا کوي، چې په ټول هېواد کې یې هېڅ مخالفه وسله‌واله ډله نشته او د هېواد په یوې لوېشتې خاورې هم له دوی پرته بل څوک واک نه لري. هغه داسې مهال دغه څرګندونې کوي، چې څه موده وړاندې د ایران د بهرنیو چارو وزیر هم ورته خبرې کړې وې.

د طالبانو د امنیت او واکمنۍ دعوې داسې مهال دي، چې د داعش ډلې په ګډون د ملي مقاومت او ازادۍ جبهو په نوم وسله‌والې ډلې په افغانستان کې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د ډول، ډول بریدونه ادعاوې کوي.

د ازادۍ او ملي مقاومت جبهو ادعاوې کړې، چې په لسګونه بریدونو کې یې د یادې ډلې سلګونه غړي تېر کال وژلي دي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر په یاده ناسته کې شاعرانو او لیکوالانو څخه غوښتنه کړې، چې د طالبانو د نظام د دفاع په موخه دې خپلې هڅې وکړي؛ څو د بهرنیو تبلیغاتو مخه ډب شي.

هغه همدا راز په اقتصادي برخه کې د طالبانو پر ځان بساینې یادونه په داسې حال کې کوي، چې په هېواد کې لوږه ورځ تر بلې مخ په ډېرېدو ده.

هغه همدا راز د خپلې ډلې له ملاتړو فرهنګیانو غوښتنه کړې، چې په خواله رسنیو او مجلسونو کې خلکو ته پېغورونه ورنکړي؛ بلکې هڅه دې وکړي چې له خلکو سره ښه چلند وکړي.

د متقي دغه سپارښتنې ښايي له دې کبله وي، چې د طالبانو فرهنګیان په خواله رسنیو کې د دوی ضد کسانو ته سپکې سپورې لیکي.

د طالبانو لوړپوړو غړو په خپلو اختریزو ویناوو کې هم ټینګار کړی، چې دوی له نړۍ سره د ښه تعامل غوښتونکي دي او غواړي له ټولو هېوادونو سره مثبتې اړیکې ولري.

طالبان چې د سیاسي مشروعیت له تشې سره مخ دي او لا هم هېڅ هېواد په رسمي توګه نه دي پېژندلي، هڅه کوي‌ چې ځانونه نړۍوالو ته نږدې کړي؛ خو د دغې ډلې د مشر ملا هبت الله سختدریځو بندیزونو له کبله څوک نه غواړي دوی ته نږدې شي.

پر دغه ډلې د نړۍوالو له لوري‌ نیوکې دي، چې افغان نجونې او مېرمنې یې د زده‌کړو تر څنګ له نورو اساسي حقونو بې برخې کړې دي، د بیان پر ازادۍ یې بندیزونه لګولي، سیاسي ازادي یې له منځه وړې او د حکومتي جوړښتونو د رامنځته کولو لپاره پر ډېموکراټیکو ارزښتونو باور نه لري.

له همدې کبله دغه ډله د هېوادونو په منځ کې منزوي شوې ده.

د طالبانو ویاند وايي، په ۲۰۰۶ کال کې دی په دغه دنده تر ګومارل کېدو وروسته د امنیتي ستونزو له کبله یې د «ذبیح الله مجاهد» په نامه خپل فعالیت پیل کړ.

هغه زیاته کړې، چې د شپږو میاشتو لپاره پر دغه مستعار نامه د ده پر ځای د طالبانو یو بل ویاند هم دنده ترسره کړې ده.

د طالبانو دغه ویاند که څه هم خپل اصلي نوم نه دی ښودلی؛ خو معلوماتو په ډاګه کړې چې د ذبیح الله مجاهد اصلي نوم «طاهر شاه» دی.

نوموړی د طالبانو په واکمنۍ کې اوس په رسمي توګه هم له خپل مستعار نوم څخه ګټه اخلي او لا تر اوسه له خپل اصلي نوم سره رسنیو ته نه دی را څرګند شوی.

د ذبیح الله مجاهد په خبره، د ویاند په توګه دنده ترسره کول یې انتخاب نه و؛ بلکې دا دنده پر ده تحمیل شوې او خورا ستړی کار دی.

د هغه په وینا، د دغه دندې پر مهال له سختو کږلېچونو او ننګوونو سره هم مخ شوی دی.

د طالبانو ویاند زیاته کړې، چې د خپلې دندې پر مهال له سختو ګواښونو سره مخامخ و او د دندې په لومړنیو ورځو کې یې د اړیکو لپاره له سټلایټ ټلېفون کار اخیستلو.

نوموړی په دغه مرکه کې په ډاګه کوي، چې د سټلایټ ټلېفون څخه ګټه اخیستل یې هغه مهال په خورا لوړ لګښت ترسره کول او له رسنیو سره د اړیکو پر مهال به یې د ځای موندلو ګواښ هم ډېر و.

هغه دا هم روښانه کړې، چې ځینو جعلي کسانو هم د هغه له نوم څخه په ګټنې له بهرنیو رسنیو سره مرکې کړې وې.

د طالبانو ویاند دا هم منلې، چې په رسنیو کې یې له ځینو خبریالانو سره ملګرتیا هم لرله چې په دغه ډله یې د «بي‌بي‌سي» ژورنالېستان هم یاد کړي دي.

د طالبانو په منځ کې د بدلو یا مستعارو نومونو کارول که څه هم کومه نوې خبره نه ده؛ خو د دغه ډلې غړي اوس د خپلې واکمنۍ پر مهال په رسمي چارو کې هم خپل اصلي نومونه نه کاروي. طالبانو د مستعارو نومونو کارولو لاملونه دا ګڼي، چې ګوندې له پخواني افغان حکومت او بهرنیو ځواکونو سره د جګړې پر مهال یې د خپل خوندیتوب له کبله دا چاره ترسره کوله.

نوموړی له طالبانو سره په خبرو اترو کې د پرځېدلي جمهوري نظام د سولې پلاوي یو مهم غړی هم و، چې وخت ناوخت یې په قطر کې له طالبانو سره مخامخ مذاکرات هم کول.

یو شمېر نورو پخوانیو چارواکو په اختریزو پېغامونو کې پر طالبانو توندې نیوکې کړې او د دې ډلې کړنې یې ظالمانه بللې دي.

پخوانیو چارواکو کې یې ځینو ډاډ څرګند کړی، چې د طالبانو د واکمنۍ وخت مخ په راکمېدو دی او ډېر ژر به دغه ډله تر پاشل کېدو وروسته له واکه وپرځېږي.

ان د بلخ پخواني والي عطا محمد نور لا دا هم ویلي و، چې طالبان به تر راتلونکي یو کال وروسته نور په افغانستان واکمن نه وي.

که څه هم د طالبانو لوړپوړو غړو په اختریزو ویناوو کې د پخواني جمهوري نظام چارواکو ته په اشارې بلنې ورکړې، چې خپل هېواد ته دې ستانه شي؛ خو نیوکې دا دي چې طالبانو په هېواد کې پر هر ډول سیاسي فعالیتونو بندیز لګولی او له همدې کبله کابل ته بېرته ستنېدونکي سیاست‌وال د بیان له ازادۍ محرومېږي.

طالبانو‌ په خپلو اختریزو پېغامونو کې له نړۍ سره په مثبت تعامل ټینګار کاوه او له هېوادونو یې وغوښوتل، چې د ښو او نويو اړیکو باب دې ورسره پرانېزي.

نیویارک ټایمز په قطر کې د امریکایي پوهنتون افغان زده کړیالانو ته ځانګړې شوي راپور کې د یوې افغانې زده کړیالې نیلاب اندېښنې راخیستي او لیکلي یې دي، چې د جنوري په ۲۰ نیلاب د خپل سایبري امنیت درجې لپاره خپله وروستۍ پروژه پلان کړې وه، چې ولسمشر ټرمپ د کډوالو د بیا مېشتېدنې ځنډولو اجراییوي فرمان لاسلیک کړ.

د متحده ایالاتو حکومت د نیلاب او د هغې د ټولګیوالو لپاره د کډوالۍ ژمنه کړې وه، خو د دوی هیلې چې د طالبانو له واکمنۍ وروسته یې په متحده ایالاتو کې پناه اخیسته، تر ډېره په اوبو لاهو ښکاري.

د ډونالډ ټرمپ د بهرنیو مرستو پروګرامونو لغوه کولو سره په قطر کې امریکایي پوهنتون هم خپله ډېره بودیجه له لاسه ورکړه.

د دغه پوهنتون مشرتابه وایي، چې یوازې تر جون میاشتې بودیجه لري چې له هغې وروسته به پوهنتون وتړل شي او زده کوونکي به د قطر ویزې له لاسه ورکړي.

کله چې په ۲۰۲۱ کې د متحده ایالاتو ملاتړی افغان حکومت ړنګ شو، طالبان بیا پر افغانستان حاکم شول او د ښځو لپاره یې د زده کړې ترلاسه کول غیرقانوني کړل.

نیلاب د ۲۰۲۳ په جولای کې قطر ته جلا وطنه شوه او په امریکایي پوهنتون کې یې زده کړې پیل کړې.

د ټرمپ د ادارې له خوا د بهرنیو مرستو بندېدو او متحده ایالاتو ته د کډوالو په داخلېدو باندې بندیز د افغان زده کړیانو ترمنځ وېره رامنځته کړې ده، چې افغانستان ته به بېرته ستنېدو ته اړ شي او د هر ډول حقونو به بې برخې شي.

۳۰ کلنه نیلاب وایي: «نجونې څنګه کولای شي بېرته افغانستان ته ولاړې شي؟ زموږ سره به څه کېږي؟ جنسي تېری، جبري ودونه او که مرګ.»

هغې وویل: «ما فکر کاوه چې دا اوږد سفر پای ته رسېدلی دی، خو زه غلطه وم.»

د افغانستان لپاره امریکایی پوهنتون په ۲۰۰۶ کې د لېبرال هنرونو کالج په توګه تاسیس شو، چې په انګلیسي ژبه لارښوونې لري.

دا د افغان مشرانو او نوښتګرانو راتلونکي نسل ته د عدالت، ازادۍ او ډېموکراسۍ د غربي نظریاتو د زده کړې لپاره ډیزاین شوی.

د متحده ایالاتو حکومت په دغه پوهنتون کې له ۱۰۰ میلیون ډالرو څخه ډېره پانګونه کړې او تر تیرې میاشتې پورې د متحده ایالاتو د نړۍوالې پراختیا ادارې (یوسایډ) له خوا تمویلیږي.

هغه ټینګار وکړ، چې طالبان یو طرف نه دي او په منځ کې یې عملي او محافظه کار کسان هم شته، خو اصلي پوښتنه دا ده چې په پای کې به کوم جریان غالب شي؟

سعد محسني د یوې پوښتنې په ځواب کې د طالبانو د واکمنۍ د دوو دورو ترمنځ د توپیر او ورته والي په اړه وویل، که څه هم په اوسنۍ دوره کې "هره ورځ د طالبانو له نوي فرمانونو او احکامو سره بیدارېږي، خو دا فرمانونه د پخوا په څېر په کلکه نه پلي کېږي." په هر حال موږ نه پوهېږو چې په راتلونکي کې به څه پېښ شي."

له دې وړاندې محسني له سکای نیوز سره په مرکه کې ویلي و، چې طالبان "پرمختللي" شوي او باور لري چې "طالبان اصلاح کېدای شي."

هغه په ​​دې باور دی، چې طالبان په پراګماتیسټانو او بنسټپالو وېشل کېږي.

نوموړی دا باور هم لري، چې له پراګماتیسټو طالبانو سره اړیکه کولی شي له دننه څخه د اصلاحاتو لامل شي.

د موبي رسنيز ګروپ خاوند که څه هم د طالبانو د واکمنۍ پر مهال د مطبوعاتو ازادۍ ته خوشبين نه دی، هغه وايي چې زموږ ازادي د پخوا په څېر نه ده او نه هم د پخوا په څېر راپور ورکولای شو، که څه هم په تېر حکومت کې محدوديتونه وو، خو د نن په څېر نه دي.

محسني زیاتوي: "موږ حتی هره ورځ رابلل کېږو، خو اوس یو عجیب چل دی چې دواړه لوري یو بل پېژني او تجارت کوي."

محسني په دې باور دی، چې طالبان "ډېر انعطاف منونکي" شوي دي او رسنۍ هم د دې ډلې له چلند څخه "ډېر باخبره" شوي دي.

د محسني په وینا، "موږ په ګډه ژوند کول زده کړل."

محسني د دې پوښتنې په ځواب کې چې "ایا تاسو به په افغانستان کې د نجونو پر زده کړو د بندیز او پر ښځو د بندیزونو د زیاتوالي په غبرګون کې د ایران په څېر لاریونونه وګورئ؟"

محسني په ځواب کې وویل: "ایران زموږ په پرتله خورا پرمختللی دی ځکه چې لاهم نجونو ته د زده کړې اجازه ورکوي.زموږ پالیسي ډېره شاته ده."

د نوموړي په خبره، اوس افغانستان د ۲۵ کاله پخوا په پرتله بدل شوی دی.

محسني هیله څرګنده کړه، چې په اوږد مهال کې به د افغانستان وضعیت ښه شي او د افغانانو مقاومت به بالاخره ګټونکی شي.