ایران: تېرو ۱۱ میاشتو کې افغانستان زموږ لپاره پنځم لوی صادراتي هېواد و

د دې رغونډې یو تنکډونوال افغانستان انټرنشنل ته په لېږل شوې ویډیو کې وايي، شاوخوا ۲۵۰ تقاعد شوي کارکوونکي راټول شوي او دوی له نړیوالې ټولنې غواړي چې پر طالبانو فشار راوړي چې معاش یې ورکړي.

دوی نیوکه وکړه، چې طالبانو له څلورو کلونو راهیسې ورسره د دروغو ژمنې کوي.

دغه متقاعدان وايي چې د کوچني اختر په ورځو کې یې په کور کې ډوډۍ نه وه او د لومړنیو اړتیاوو د پوره کولو لپاره یې د کور غالۍ پلورلې دي.

طالبانو د ۱۴۰۰ کال د زمري په میاشت کې کابل ته له ننوتلو وروسته، د تقاعد شويو کارکوونکو معاشونه ورکول وځنډول.

دغه لاريون په داسې حال کې شوى، چې په افغانستان کې بې وزلي او وزګارتيا د ټولنې پر متقاعدو او بېوزلو طبقو اقتصادي فشارونه زیات کړي دي.

اعتراض کارکوونکي وايي، چې د تقاعد له ورکړې پرته يې ورځنی ژوند له سختو ستونزو سره مخ دی.
درې میاشتې وړاندې د طالبانو مشر هبت الله اخندزاده امر وکړ، چې د تقاعد شویو کسانو دوسیې دې د معاشونو د ورکړې لپاره ځانګړې محکمه کې وڅېړل شي خو متقاعدین وايي چې تر اوسه کومې ځانګړې محکمې ته د دوی د دوسیې د څېړلو لپاره نه دي لېږل شوې او دوی تېرباسل کېږي.

تر اوسه طالبانو ددې غونډې په اړه کوم غبرګون نه دی ښودلی.

د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس د شنبې په ورځ راپور ورکړی، چې د فاریاب ولایت د پښتونکوټ ولسوالۍ په علملیک سیمه کې د دریو موټرو د ټکر له امله یو ماشوم مړ شوی او ۱۳ تنه نور ټپیان شوي.

د نورستان د نورګرام ولسوالۍ به بړاګوش کلي کې هم د موټر چپه کېدو په پېښه کې یوه ماشومه مړه شوې او ۷ تنه نور ټپیان شوي.

همدارنګه د بغلان ولایت د نهرین ولسوالۍ په شیخ جلال کوتل کې د یوه موټر د چپه کېدو په پېښه کې ۴ تنه مړه او دوه نور ټپیان شوي دي.

د یادو پېښو په قربانیانو کې ښځې او ماشومان هم شامل دي.

پر همدغه مهال په جوزجان کې د طالبانو د امینه قوماندانۍ ویاند عبدالستار حلیمي رسنیو ته ویلي، چې پرون د یاد ولایت د فیض اباد ولسوالۍ په شیشه خانه کلي کې د شبرغان ـ مزارشریف پر عمومي لار د یو سراچه موټر چپه کېدو په پېښه کې د موټر چلوونکي په ګډون څلور کسان مړه او پنځه تنه نور ټپیان شوي دي.

تېره ورځ د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د ټرافیکو عمومي ریاست په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د اختر په ورځو کې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې په ۸۰ ټرافیکي پېښو کې ۳۰ کسان مړه شوي او ۱۵۵ تنه نور ټپیان شوي.

په افغانستان کې د طالبانو واکمنېدو سره چې د دې ډلې وسلوالو ته موټر په لاس ورغلي او هم ترافیکي اصول سم نه پلي کېږي ور سره ترافیکي پېښې هم ډېرې شوې دي.

د ځینې رپوټونو له مخې، یواځې تېر لمریز کال په افغانستان کې تر دوو زرو کسان په دې پېښو کې مړه شوي دي.

ګارسیا هرمیدا له ایرو نیوز سره په خبرو کې وايي:«پر هغو خلکو باندې د تعرفې لګول چې په یوه ډالر ژوند کوي بدماشي او د خلکو په مخ یوه څپېړه ده. فقر د ترهګرۍ د ودې لپاره یوه حاصلخیزه ځمکه ده.»

د اروپايي پارلمان او د افغانستان ترمنځ د اړېکو د کمیټې مشره وايي:«د افغانستان اقتصاد تر یوې اندازې متحده ایالاتو ته په صادراتو پورې تړلی دی چې تمه کیږي د ټرمپ د وروستۍ پریکړې له امله به اغیزمن شي.»

ګارسیا هرمیدا چې په دوامداره توګه د افغانستان اقتصادي او سیاسي وضعیت څاري، زیاتو:«افغانستان د طالبانو د حکومت لاندې په یوه ستونزمن حالت کې دی. اروپا باید په دې برخه کې اقدام وکړي. افغانستان ته بشري مرستې کمې شوې دي او افغانان په سختۍ د ځان لپاره امکانات برابروي. فقر به ناوړه پایلې ولري او ښايي دا هیواد به له شکه پرته د ترهګرو د روزنې په ځای بدل شي.»

د اروپا د پارلمان دغه غړې په ټینګار سره وویل:«د اروپا د امنیت لپاره موږ باید بشري مرستو ته دوام ورکړو او په افغانستان کې د فعالو سازمانونو له لارې د خلکو ملاتړ وکړو.»

دغه اروپايي چارواکې وړاندې هم ویلي و، چې د افغانستان ۹۰ سلنه خلک د فقر تر کرښې لاندې دي او د ۲۲ میلیونو خلکو ژوند په مستقیم ډول د بشري مرستو سره تړلی دی.

د ټرمپ تعرفو نه یوازې د افغانستان په ګډون ځینې محدود اقتصادي عاید لرونکي هیوادونه اغیزمن کړي دي، بلکې په پراخه کچه یې کاناډا، اروپایي او اسیايي هیوادونه هم له بحران سره مخ کړي دي.

ټرمپ وايي، چې تعرفې د امریکا د اقتصاد د پراختیا او پیاوړتیا په هدف لګول کیږي، خو شنونکو خبرداری ورکړی چې د دې تعرفو لګول ان پخپله د امریکا اقتصاد ته زیان رسولی شي.

د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر په مشرۍ نن د وري ۱۶مه د اقتصادي کمېسیون نوبتي غونډه کې د دې کمپلکس جوړولو طرحه وړاندې او تایید شوه.

د ځايي سرچینو د معلوماتو له مخې هرات بام اوس مهال تفریحي میدان دی چې د غرونو په لوړه کې قرار لري، چې ددې ولایت ځايي اوسېدونکي د ښار د نندارې لپاره او دغې سیمې ته د تفریح لپلرع ورځي.

دغه سیمه د هرات تخت صفر او د خواجه انصاري سرک ترمنځه موقعیت لري، چې اوس پکې د وختېري لپاره بېلابېلې ودانۍ جوړېږي.

هغه وايي، دغه وسلې د ټي ټي پي او د بلوڅ بېلتونپاله غورځنګ په ګډون د دغه هېواد د حکومت مخالفو ډلو لاس ته لوېدلې دي.

د پاکستاني رسنیو د راپورونو له مخې، په ملګرو ملتونو کې د پاکستان د دایمي استازي سلاکار عاطف رضا د دغه سازمان د امنیت شورا په غونډه کې چې په سریلانکا کې جوړه شوې وه، وویل: «ترهګرې ډلې د میلیاردونو ډالرو په ارزښت هغه ناقانونه وسلې په واک کې لري چې په افغانستان کې له بهرنیو ځواکونو پاتې دي.»

طالبانو تر دې مهاله په دې اړه څه ندي ویلي، خو تر دې وړاندې یې پاکستان ته په دغه هېواد کې له امریکایي ځواکونو او ناټو پاتې شویو وسلو لېږد او قاچاق رد کړی و.

خو په ملګرو ملتونو کې د پاکستان د دایمي ماموریت سلاکار وايي، دا وسلې د ټي ټي پي او د بلوڅ بیلتونپاله غورځنګ وسله وال د ملکي وګړو پر وړاندې په تاوتریخوالي کې کارول کېږي.

هغه د پاکستان له نړیوالو شریکانو وغوښتل چې «د پرېښودل شویو وسلو دا لویه زېرمه باید بیرته ترلاسه کړي. وسله والو ډلو ته د هغوی د لاسرسي مخه ونیسي او د غیرقانوني وسلو د تور بازار د بندولو لپاره اقدامات دې وکړي.»

عاطف رضا وايي: «موږ پوهیږو چې غیر دولتي فعالان د پرمختللو ناقانونه وسلو د تولید ظرفیت نه لري. له همدې امله په دې ناوړه کړنو کې د ځینو دولتي لوبغاړو د لاس لرلو په اړه پوښتنې راپورته کیږي.»

په همدې حال کې د «سروې اف لایټ ویپنز» په نوم یوې څېړنیزې موسسې په خپل تازه راپور کې ویلي، چې د افغانستان له ختیځو ولایتونو څخه د پاکستان قبایلي سیمو ته د وسلو قاچاق دوام لري او ډېری وخت دا کار د افغان طالبانو د سیمه ییزو چارواکو په امر ترسره کېږي.

له بلې خوا د پاکستان د بهرنیو چارو د وزارت ویاند شفقت علي خان هم د روان کال په پیل کې په افغانستان کې د پرمختللو امریکايي وسلو شتون ته اشاره کړې وه چې د «تحریک طالبان پاکستان په ګډون د ترهګرو سازمانونو له‌خوا په پاکستان کې د ترهګریزو بریدونو لپاره کارول کیږي.»