ضیاءالحق امرخېل: په پاکستان کې د افغانانو مالونه لوټ کیږي او بیا رالېږل کیږي

د ورځپاڼې د معلوماتو له مخې، شاوخوا ۴۸۰۰ افغانان په پاکستان کې انتظار باسي چې جرمني ته لاړ شي. دوی ته د جرمني اړوندو ادارو د منلو رسمي ژمنې ورکړې دي.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت دا شمېر ۲۸۰۰تنه ښودلی.

ویل شوي چې په دې کې د جرمني د پوځ پخواني همکاران او د جرمني د نورو ادارو او موسسو کارکوونکي (محلي همکاران) او د هغوی کورنۍ شامل دي.

د بدیلې سناریو غوښتنه

د وېلت ام زونټاګ ورځپاڼې د رپوټ له مخې، د جرمني د نړیوالې همکارۍ ادارې (GIZ) ته ویل شوي چې د تخلیې بهیر د ناڅاپي بندېدو لپاره تر جون میاشتې یوه بدیله سناریو چمتو کړي.

دوی د جرمني د بیلابېلو قبولۍ پروګرامونو له لارې منل شوي دي، چې د فدرالي منلو پروګرام، د پخوانیو محلي همکارانو پروسه، د بشر حقونو نوملړ او د لنډمهاله استوګنې پروګرام پکې شامل دي.

د وېلت ام زونټاګ د معلوماتو له مخې، دوه ممکنه سناریوګانې تر ټولو ډېرې تر بحث لاندې دي چې یو د ژمنو لغو کول یا بیا ارزونه ده. په دې کې به مخکې ورکړل شوې د منلو ژمنې په انفرادي ډول بیا وارزول شي او ښايي ځینې یې د ګواښ کچې د کمېدو یا د اړوند کس د وضعیت بدلېدو له امله لغو شي.

دویمه سناریو، بدیل مېکانېزمونه یا د ځای پر ځای کولو حل لارې دي چې د مستقیم انتقال پرځای به د دغو کسانو لپاره نورې متبادلې حل لارې لټول کیږي لکه د درېیمو هېوادونو له لارې پروسه یا د سیمې دننه خوندي استوګنځایونه، خو دا تر اوسه ډېر روښانه شوي نه دي.

د ژمنلیکونو له سره ارزول

د جرمني اتحادي ګوندونه، چې د ټاکنو بریالۍ اتحادیه ده، اوس حتا د منلو هغه ژمنې هم تر پوښتنې لاندې راولي، چې له ګواښ سره مخ افغانانو ته ورکړل شوې دي.

د اتحادي فرکسیون مرستیالې اندریا لېندهولڅ وېلت ام زونټاګ ته وویل،« هدف دا دی چې یاد پروګرامونه پای ته ورسېږي. هغو کسانو ته چې مخکې ژمنې ورکړل شوې، باید هر مورد جلا او په دقت سره وکتل شي».

د ژمنو د لغو کېدو په صورت کې یو شمېر سازمانونه خبرداری ورکوي چې دا کار به د جرمني لپاره د اعتماد لوی تاوان وي او ښايي د اړمنو کسانو لپاره وژونکې پایلې ولري.

د کابل لوفت بروکه سازمان بنسټګر روبن نوېګباور ویلي، « که یو حکومت یا لومړی وزیر د ډونالډ ټرمپ په شان د نه وړاندوینې وړ او بې ثباته وي، بیا څوک پرې باور کولای شي؟».

یاد سازمان د طالبانو تر واکمنېدو وروسته د هغو کسانو د ژغورلو لپاره کار کوي چې ژوند یې له خطر سره مخ دی.

د جرمني د نړیوالو همکاریو اداره دا مهال په اسلام‌اباد کې د دغو کسانو لنډمهالې استوګنه تنظیموي.

له ۲۰۲۱ کال راهیسې چې طالبانو واک تر لاسه کړی، جرمني ته د افغانانو پر تخلیې ټولټال نږدې ۱۸۳ میلیونه یورو لګول شوي دي.

پاکستانۍ ورځپاڼې ایکسپریس ټریبیون نن د یکشنبې په ورځ راپور ورکړ، چې د روان کال د وري له ۱۲مې تر ۱۷مې نېټې پورې ۲ زره ۸۷۴ نارینه، یو زرو ۷۵۵ ښځې او دوه زره ۷۱۱ ماشومان افغانستان ته لېږل شوي دي.

رسنۍ د خپلو سرچینو په حواله خبر ورکړی، چې دوی لومړی د لنډي کوتل کمپ ته لېږدول شوي او بیا د تورخم له لارې افغانستان ته لېږل شوي دي.

د پاکستاني رسنیو د راپورونو له مخې، له ۱۴۰۲ کال راهیسې تر ۷۰ زره ډېرې افغان کورنۍ افغانستان ته استول شوې دي.

په راولپنډۍ کې د بې اسنادو افغان کډوالو د پېژندلو او نیولو لپاره د پولیسو عملیات دوام لري.

ایکسپریس ټریبیون راپور ورکړ چې د پاکستان حکومت د افغان تابعیت کارت لرونکو د بېرته لېږلو لپاره د ټاکل شوي وخت له پای ته رسیدو وروسته په ډیری سوداګریزو سیمو کې د افغانانو دوکانونه تړلي دي.

بل خوا د ننګرهار ولایت د رسنیو دفتر د خبرپاڼې له مخې، په ننګرهار کې د طالبانو مرستیال والي عزيزالله مصطفی د ملګرو ملتونو ادارو، کورنيو او بهرنيو مرستندويه بنسټونو او ولايتي سکتوري ادارو له استازو سره بېړنۍ ناسته کړې ده.

عزیرالله مصطفی په دې ناسته کې ویلي چې د افغان کډوالو د جبري اېستلو په اړه به د طالبانو له لوري دا موضوع له ډېپلوماتیکو لارو تعقیب شي خو نوموړي له ملګرو ملتونو غوښتنه کړې، چې په دې برخه کې خپل موثر رول ولوبوي.

د طالبانو د کډوالو چارو وزارت ویلي، چې دوی د افغان کډوالو منلو او ځای پرځای کولو ته چمتو دي.

باختر اژانس د ننګرهار ولایت د کرنې، اوبولګولو او مالدارۍ رییس په حواله لیکلي، چې په دغه ولایت کې تېر کال پر ۲۳۵ جریبه ځمکه ځمکني توتان کرل شوي وو.

محمد ولي محسن وايي چې تېر کال ځمکنيو توتانو ۳۱۷.۵ مټریک ټنه حاصل ور کړی و.

د ننګرهار یو شمېر کروندګر وایي، چې ځمکني توتان د کوکنارو یو ښه بدیل دی او ځمکني توتان ښه بازار لري او ورځ تر بلې ورته اړتیا زیاتیږي. کروندګر زیاتوي چې له دې لارې ددوی عواید لوړ شوي دي.
د ننګرهار د طالبانو د کرنې ریاست چارواکي وايي، هڅه کوي بدیلو معیشیتي بوټو لکه ځمکني توت، زعفران او د سبزیجاتو کرکېلې ته وده ورکړي.

ځمکني توتان پر ننګرهار سربېره په بلخ، کندهار او یو شمېر نورو ولایتونو کې هم کرل شوي او د هر کال په تېریدو سره ددې مېوې کرکیله مخ په زیاتېدو ده.

نوموړي پر اېکس پاڼه په خپرې شوې مقاله کې لیکلي، چې امریکا د ګڼو اسلامي هېوادونو او په ځانګړې توګه د سعودي عربستان او قطر په ګډون پوځي اډې لري.

هغه وایي، دا امریکایي پوځي اډې دا معنا نلري چې ګوندې دغه هېواد دې اشغال شوی وي.
هغه زیاته کړې، چې په ډېریو مواردو کې د متحده ایالاتو پوځي پرسونل په خپلو اډو کې محدود وي او د کوربه هېواد په کورنیو چارو کې د لاسوهنې واک نه‌لري. د دغو اډو شته‌والی تر ډېره د کوربه هېواد لپاره ګټور وي.
هغه د امریکا د پوځي اډو ارزښت په اړه لیکي، چې دا اډې کولای شي د مالي هڅونې وړاندیز، د دوه اړخیزو اړیکو پیاوړتیا او په احتمالي توګه په کورني سیاست کې د متحده ایالاتو د ناغوښتل شوې لاسوهنې مخه ونیسي.

سربېره پر دې، دغه اډې کولای شي د دفاعي مېکانیزم په توګه عمل وکړي او د نورو هېوادونو له‌خوا د تېري مخه ونیسي.
هغه زیاته کړې، دا یو ګټور انتخاب کېدای شي چې په بګرام کې د امریکا د حضور د ساتلو په بدل کې طالبانو ته سیاسي، امنیتي او مالي امتیازات ورکړل شي.
د امنیتي چارو دغه شنونکی کاږي، چې د بګرام په اړه د متحده ایالاتو سره د یوې معاملې هوکړه کېدای شي؛ خو دا به طالبانو ته په لوړ جیوپولیټیکي بیه تمامه شي.

طالبانو واک ته له رسېدو راهیسې له سیمه‌ییزو قدرتونو لکه چین، روسیې، ایران او د منځنۍ اسیا له هېوادونو سره په اړیکو جوړولو کار کړی دی.
تمیم باحث وایي، چې امریکایانو ته د بګرام هوایي اډې سپارل به د طالبانو له نږدې ګاونډیانو سره پاتې باور له منځه یوسي او دوی به نور هم منزوي کړي.
هغه د اروپایي ټولنې د هېوادونو سره د طالبانو د اړیکو په اړه وایي، چې اروپایي هېوادونه د طالبانو د سیاستونو په تېره بیا د بشري حقونو او د ښځو د حقونو په هکله د مخالفت په سر کی ځای لري. دوی د متحده ایالاتو برعکس؛ په خپل چلند کې بدلون نه دی راوستی او اروپا په پراخه کچه په دې برخه کې یو اصولي دریځ غوره کړی دی.
د امنیتي چارو شنونکی باحث زیاتوي، د اروپا لپاره تر هغه وخته پورې چې په افغانستان کې د پام وړ اصلاحات رامنځته نه شي؛ تر هغې به د طالبانو له‌خوا پرله پسې وړاندیزونه رد کړي.
همدا راز د طالبانو رهبري په ژوره توګه امریکا ته د یوه پخواني اشغالګر په توګه نه؛ بلکې د یوه اېډیالوژیکي مخالف په سترګه ګوري. په دې برخه کې بګرام یوازینۍ پوځي اډه نه ده؛چې د مقاومت او بریا سمبول لري.

د طالبانو د عامې روغتیا وزیر نور جلال جلالي نن یکشنبه د وري پر ۱۷مه د کابل په څرخي پله سیمه کې د یوه ترمینل د چارو پرانیستې پر مهال په پاکستان کې د افغان کډوالو نیول او جبري اېستل وغندل او دا یې په غزه کې د اسراییل له چلند سره ورته عمل وباله.

نور جلال جلالي وايي چې پاکستان د افغان کډوالو د کورونو توکي ګرځوي او هغوي وهي او تذلیل کېږي.

جلالي زیاته کړه:« افغانانو د خپلو زحمتونو او هڅو په پایله کې ګڼ شمېر مالونه او شتمنۍ جوړې کړې دي، چې اوس له هغوی څخه اخېستل کیږي او په جبري توګه ایستل کیږي.»

هغه له ټولو افغانانو غوښتي، چې خپل هېواد ته راستانه شي او دلته پانګونه وکړي.

طالب وزیر ټینکار وکړ، هغه کډوال چې پخوا راستانه شوي دي هغوی په خپل هېواد کې خوښ دي او ژوند یې له پخوا ښه شوی دی.

د افغان کډوالو شکایتونه دا هم دي، چې د پاکستان د حکومت له لوري جوړو شويو کېمپونو کې یې مالونه په زور ګرځول کېږي او پاکستاني ځواکونه اجازه نه ورکوي چې د خپلو کورونو توکي له ځانونه سره ولېږدوي.

په ټولنیزو رسنیو کې لاس په لاس کېدونکو ویډیوګانو کې لیدل کېږي، چې پاکستاني ځواکونه افغان کډوالو ته د خپلو کورونو د توکو د وړلو اجازه نه ورکوي.

افغان کډوالو له پاکستان او طالب چارواکو غوښتي، چې د دغو توکو د انتقال په برخه کې ور سره همکاري وکړي.