جرمني ښايي په جون میاشت کې د افغانانو د تخلیې بهیر ودروي

پاکستانۍ ورځپاڼې ایکسپریس ټریبیون نن د یکشنبې په ورځ راپور ورکړ، چې د روان کال د وري له ۱۲مې تر ۱۷مې نېټې پورې ۲ زره ۸۷۴ نارینه، یو زرو ۷۵۵ ښځې او دوه زره ۷۱۱ ماشومان افغانستان ته لېږل شوي دي.

رسنۍ د خپلو سرچینو په حواله خبر ورکړی، چې دوی لومړی د لنډي کوتل کمپ ته لېږدول شوي او بیا د تورخم له لارې افغانستان ته لېږل شوي دي.

د پاکستاني رسنیو د راپورونو له مخې، له ۱۴۰۲ کال راهیسې تر ۷۰ زره ډېرې افغان کورنۍ افغانستان ته استول شوې دي.

په راولپنډۍ کې د بې اسنادو افغان کډوالو د پېژندلو او نیولو لپاره د پولیسو عملیات دوام لري.

ایکسپریس ټریبیون راپور ورکړ چې د پاکستان حکومت د افغان تابعیت کارت لرونکو د بېرته لېږلو لپاره د ټاکل شوي وخت له پای ته رسیدو وروسته په ډیری سوداګریزو سیمو کې د افغانانو دوکانونه تړلي دي.

بل خوا د ننګرهار ولایت د رسنیو دفتر د خبرپاڼې له مخې، په ننګرهار کې د طالبانو مرستیال والي عزيزالله مصطفی د ملګرو ملتونو ادارو، کورنيو او بهرنيو مرستندويه بنسټونو او ولايتي سکتوري ادارو له استازو سره بېړنۍ ناسته کړې ده.

عزیرالله مصطفی په دې ناسته کې ویلي چې د افغان کډوالو د جبري اېستلو په اړه به د طالبانو له لوري دا موضوع له ډېپلوماتیکو لارو تعقیب شي خو نوموړي له ملګرو ملتونو غوښتنه کړې، چې په دې برخه کې خپل موثر رول ولوبوي.

د طالبانو د کډوالو چارو وزارت ویلي، چې دوی د افغان کډوالو منلو او ځای پرځای کولو ته چمتو دي.

باختر اژانس د ننګرهار ولایت د کرنې، اوبولګولو او مالدارۍ رییس په حواله لیکلي، چې په دغه ولایت کې تېر کال پر ۲۳۵ جریبه ځمکه ځمکني توتان کرل شوي وو.

محمد ولي محسن وايي چې تېر کال ځمکنيو توتانو ۳۱۷.۵ مټریک ټنه حاصل ور کړی و.

د ننګرهار یو شمېر کروندګر وایي، چې ځمکني توتان د کوکنارو یو ښه بدیل دی او ځمکني توتان ښه بازار لري او ورځ تر بلې ورته اړتیا زیاتیږي. کروندګر زیاتوي چې له دې لارې ددوی عواید لوړ شوي دي.
د ننګرهار د طالبانو د کرنې ریاست چارواکي وايي، هڅه کوي بدیلو معیشیتي بوټو لکه ځمکني توت، زعفران او د سبزیجاتو کرکېلې ته وده ورکړي.

ځمکني توتان پر ننګرهار سربېره په بلخ، کندهار او یو شمېر نورو ولایتونو کې هم کرل شوي او د هر کال په تېریدو سره ددې مېوې کرکیله مخ په زیاتېدو ده.

نوموړي پر اېکس پاڼه په خپرې شوې مقاله کې لیکلي، چې امریکا د ګڼو اسلامي هېوادونو او په ځانګړې توګه د سعودي عربستان او قطر په ګډون پوځي اډې لري.

هغه وایي، دا امریکایي پوځي اډې دا معنا نلري چې ګوندې دغه هېواد دې اشغال شوی وي.
هغه زیاته کړې، چې په ډېریو مواردو کې د متحده ایالاتو پوځي پرسونل په خپلو اډو کې محدود وي او د کوربه هېواد په کورنیو چارو کې د لاسوهنې واک نه‌لري. د دغو اډو شته‌والی تر ډېره د کوربه هېواد لپاره ګټور وي.
هغه د امریکا د پوځي اډو ارزښت په اړه لیکي، چې دا اډې کولای شي د مالي هڅونې وړاندیز، د دوه اړخیزو اړیکو پیاوړتیا او په احتمالي توګه په کورني سیاست کې د متحده ایالاتو د ناغوښتل شوې لاسوهنې مخه ونیسي.

سربېره پر دې، دغه اډې کولای شي د دفاعي مېکانیزم په توګه عمل وکړي او د نورو هېوادونو له‌خوا د تېري مخه ونیسي.
هغه زیاته کړې، دا یو ګټور انتخاب کېدای شي چې په بګرام کې د امریکا د حضور د ساتلو په بدل کې طالبانو ته سیاسي، امنیتي او مالي امتیازات ورکړل شي.
د امنیتي چارو دغه شنونکی کاږي، چې د بګرام په اړه د متحده ایالاتو سره د یوې معاملې هوکړه کېدای شي؛ خو دا به طالبانو ته په لوړ جیوپولیټیکي بیه تمامه شي.

طالبانو واک ته له رسېدو راهیسې له سیمه‌ییزو قدرتونو لکه چین، روسیې، ایران او د منځنۍ اسیا له هېوادونو سره په اړیکو جوړولو کار کړی دی.
تمیم باحث وایي، چې امریکایانو ته د بګرام هوایي اډې سپارل به د طالبانو له نږدې ګاونډیانو سره پاتې باور له منځه یوسي او دوی به نور هم منزوي کړي.
هغه د اروپایي ټولنې د هېوادونو سره د طالبانو د اړیکو په اړه وایي، چې اروپایي هېوادونه د طالبانو د سیاستونو په تېره بیا د بشري حقونو او د ښځو د حقونو په هکله د مخالفت په سر کی ځای لري. دوی د متحده ایالاتو برعکس؛ په خپل چلند کې بدلون نه دی راوستی او اروپا په پراخه کچه په دې برخه کې یو اصولي دریځ غوره کړی دی.
د امنیتي چارو شنونکی باحث زیاتوي، د اروپا لپاره تر هغه وخته پورې چې په افغانستان کې د پام وړ اصلاحات رامنځته نه شي؛ تر هغې به د طالبانو له‌خوا پرله پسې وړاندیزونه رد کړي.
همدا راز د طالبانو رهبري په ژوره توګه امریکا ته د یوه پخواني اشغالګر په توګه نه؛ بلکې د یوه اېډیالوژیکي مخالف په سترګه ګوري. په دې برخه کې بګرام یوازینۍ پوځي اډه نه ده؛چې د مقاومت او بریا سمبول لري.

د طالبانو د عامې روغتیا وزیر نور جلال جلالي نن یکشنبه د وري پر ۱۷مه د کابل په څرخي پله سیمه کې د یوه ترمینل د چارو پرانیستې پر مهال په پاکستان کې د افغان کډوالو نیول او جبري اېستل وغندل او دا یې په غزه کې د اسراییل له چلند سره ورته عمل وباله.

نور جلال جلالي وايي چې پاکستان د افغان کډوالو د کورونو توکي ګرځوي او هغوي وهي او تذلیل کېږي.

جلالي زیاته کړه:« افغانانو د خپلو زحمتونو او هڅو په پایله کې ګڼ شمېر مالونه او شتمنۍ جوړې کړې دي، چې اوس له هغوی څخه اخېستل کیږي او په جبري توګه ایستل کیږي.»

هغه له ټولو افغانانو غوښتي، چې خپل هېواد ته راستانه شي او دلته پانګونه وکړي.

طالب وزیر ټینکار وکړ، هغه کډوال چې پخوا راستانه شوي دي هغوی په خپل هېواد کې خوښ دي او ژوند یې له پخوا ښه شوی دی.

د افغان کډوالو شکایتونه دا هم دي، چې د پاکستان د حکومت له لوري جوړو شويو کېمپونو کې یې مالونه په زور ګرځول کېږي او پاکستاني ځواکونه اجازه نه ورکوي چې د خپلو کورونو توکي له ځانونه سره ولېږدوي.

په ټولنیزو رسنیو کې لاس په لاس کېدونکو ویډیوګانو کې لیدل کېږي، چې پاکستاني ځواکونه افغان کډوالو ته د خپلو کورونو د توکو د وړلو اجازه نه ورکوي.

افغان کډوالو له پاکستان او طالب چارواکو غوښتي، چې د دغو توکو د انتقال په برخه کې ور سره همکاري وکړي.

د روسي لویې څارنوالۍ تېره اونۍ ددغه هېواد سترې محکمې ته غوښتنه وړاندې کړې چې په روسیه کې د طالبانو پر فعالیت بندیز ختم شي. طالبان له ۲۰۰۳ کال راهیسې په روسیه کې د ترهګرو ډلو په لیست کې شامل دي.

سهیل شاهین دا غوښتنه مثبت ګام بللی، ځکه دده په باور، « هم کابل او هم مسکو ته دا ګټور دی».

هغه زیاته کړه، « په روسیه کې د طالبانو پر فعالیت بندیز د دې همکارۍ خنډ و، نو دا اړینه وه چې لرې شي».

د شاهین په وینا، د طالبانو حکومت غواړي روسیه د افغانستان د بیا رغونې برخه شي. هغه زیاته کړه، « افغانستان ډېر فرصتونه لري؛ معدني سرچینې، زراعتي ځمکې او نورې برخې».

شاهین وویل، « روسیه د سیمې یو ډېر لوی او مهم هېواد دی. زموږ پالیسي دا ده چې له ټولو هېوادونو، په ځانګړي ډول د سیمې له هېوادونو سره اړیکې جوړې کړو». هغه زیاته کړه، حتا امریکا هم کولای شي د افغانستان په بیا رغونه کې ونډه واخلي، سره له دې چې د «اشغال پر مهال یې ویجاړوونکی رول» لوبولی و.

شاهین وویل، « موږ نه غواړو چې افغانستان د نورو هېوادونو د سیالۍ ډګر وګرځي، موږ د روسیې پانګونې ته پرانېستي یو او له امریکا سره به زموږ اړیکې دې همکارۍ ته زیان نه‌رسوي».

د طالبانو دغه ډپلوماټ له برېکس اتحادیې سره د همکارۍ په تړاو د یوې پوښتې په ځواب کې وویل، چې « هو، موږ همکاري غواړو؛ موږ غواړو چې زموږ پلاوی د هرې نړیوالې غونډې برخه وي او خپله قضیه خپله وړاندې کړي، په خپلو الفاظو».

د روسیې لویې څارنوالۍ د وري پر ۱۱مه ددغه هېواد له سترې محکمې غوښتنه وکړه، چې پرطالبانو د بندیز لغو کولو موضوع وڅېړي. دا غوښتنه سترې محکمې ته وړاندې شوې او د انټرفاکس د رپوټ له مخې، محکمې دا عریضه د څېړنې لپاره منلې ده.

د روسیې ستره محکمه به لس ورځې وروسته د لویې څارنوالۍ دا غوښتنه تر بحث لاندې ونیسي.

تېر کال د روسیې د دولت دوما یو قانون تصویب کړ چې د بندیزونو د لنډمهالي لرې کولو امکان برابروي.

د دغه سند له مخې، د هغو سازمانونو پر فعالیت بندیز، چې د ترهګرو ډلو په توګه ثبت شوي، د محکمې له پرېکړې سره سم موقتي ځنډېدلای شي.

د۲۰۲۴ کال په مې کې د روسیې د بهرنیو چارو او عدلیې وزارتونو ولسمشر ولادیمیر پوتین ته یو رپوټ وړاندې کړ، چې له تور نوملړه د طالبانو د نوم لرې کولو اړتیا پکې توجیه شوې وه.

د روسیې د بهرنیو چارو وزارت ویاندې ماریا زاخاروا وویل چې دا پرېکړه د عملي اړتیاوو له مخې شوې ده.

که څه هم روسیه لا هم طالبان په رسمیت نه پېژني، خو مسکو ورسره اړیکې ساتي، تجارت پراخوي او د افغانستان په بېلابېلو برخو کې پانګونه کوي.

پوتین طالبان خپل « متحدین» بللي او د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف هغوی «معقول خلک» یاد کړي دي.