روغتیايي سرچینو الجزیرې ته ویلي، چې په غزه باندې د اسراییل په تازه بریدونو کې لږترلږه ۳۱ کسان وژل شوي. سرچینو دا هم ویلي، چې د جمعې په سهار د بریدونو له امله د نورو وژنو راپور ورکړل شوی خو کره شمېرې نه دي په ډاګه شوې.
د الجزیرې د معلوماتو له مخې له دوو میاشتو ډیره ورځې وشوې، چې د اسراییل لهخوا پر غزې ټولې لارې تړل شوې او هیڅ ډول بشري مرستو ته اجازه نه ورکول کیږي.
د غزې د روغتیا وزارت په وینا، د اسراییل او حماس د جګړې له پیله تر اوسه پورې په غزه کې لږترلږه ۵۲،۴۱۸ فلسطینیان وژل شوي او ۱۱۸،۰۹۱ ټپیان شوي دي.
د غزې حکومت د رسنیو دفتر د وژل شویو شمېر له ۶۱،۷۰۰ څخه زیات یاد کړی، او ویلي یې دي چې د کنډوالو لاندې زرګونه ورک شوي کسان مړه پاتې دي.
یو شمېر افغان کډوالو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې نن سهار د اسلام اباد په بي ۱۷ ښارګوټي کې پاکستاني پولیسو ګڼ شمیر افغان کډوال نیولي. دا هغه کسان و، چې تازه یې د ویزو موده پوره شوې وه؛ خو د ویزو د تمدیدۍ اسناد یې له ځانه سره لرل.
په هغو ویډیوګانو کې چې افغانستان انټرنشنل ترلاسه کړې، ښکاري، چې پولیسو له افغان کډوالو لوی موټرونه ډک کړي او د پولیس مرکز ته یې لېږدوي.
د اسلام اباد په بي ۱۷ښارګوټي کې مېشت افغانان وایي، چې نن سهار یې بیا د پولیسو په تالاشۍ پیل کړل او پولیسو د ښځو او ماشومانو په ګډون ګڼې کورنۍ ونیولې.
د دغه کډوالو په وینا، پولیسو یې دروازې په زوره وروهلې، چې ان ماشومان یې وېرولي دي.
د امریکا مرستیال ولسمشر جيډی ونس له پاکستان نه غوښتي، چې په خپله خاوره کې د ترهګرو پر ضد له هند سره لازمه همکاري وکړي. هغه دا څرګندونې له فاکس نیوز سره په یوې مرکه کې کړې دي.
جيډی ونس وویل: «که رښتیا ووایم، موږ تمه لرو چې پاکستان، هر څومره چې په دې موضوع کې مسوول وي، باید له هند سره همکاري وکړي ترڅو هغه ترهګر چې ځینې وخت د دوی په خاوره کې فعالیت کوي، له منځه یوسي.»
که څه هم ښاغلي ونس په ښکاره توګه پاکستان د پهلګام برید مسوول نه ګني، خو دا د یوه لوړپوړي امریکایي چارواکي لومړنۍ څرګندونې دي، چې په کې یې د هند د خاوري په اړه د پاکستان له اړخه د ترهګرۍ د امکان خبره کړې ده.
تېره اوونۍ په هندي کشمیر کې د وسله والو یوې ډلې ۲۵ تنه هندي سېلانیان ووژل او شل نور یې ټپیان کړل.
هند په سملاسي توګه پاکستان د دې برید مسوول وباله او د اوبو د تړون لغوه کیدو تر څنګ یې ورسره سفارتي اړیکې هم را کمې کړې.
پاکستان یې په غبرګون کې له اسلام اباده د هند سفارت پوځي اتشې وایستلې او د هند د الوتکو پر مخ یې خپل فضایي حریم هم وتاړه.
اوس مهال د دواړه هېوادونو ترمنځ کړکېچ مخ په زیاتیدوی دی او پاکستاني چارواکو خبرداری ورکړی چې هند پرې په نږدې راتلونکي کې د برید تابیا لري.
د هند او پاکستان د کړکېچ په لړ کې د پاکستان د پوځ لوی درستیز جنرال عاصم منیر هندوستان ته خبرداری ورکړی، چې پر دغه هېواد به یې هر ډول پوځي تېري ته به «چټک او پرېکنده» ځواب ورکړي.
نوموړي دغه څرګندونې وروسته له هغې وکړې چې د هند لومړي وزیر نریندرا مودي د پهلګام ترهګریزې پېښې اړوند خپلو وسله والو ځواکونو ته سپارښتنه وکړه چې د پېښې په غبرګون کې «د ځواب ویلو ډول، هدف او وخت» لپاره دې اقدام وکړي.
پاکستانۍ اېکسپرېس ټربیون ورځپانې لیکلي، چې جنرال عاصم منیر په پنجاب کې د یوه پوځي مانور پر مهال خپله وینا کې څو څو واره هندوستان مخاطب کړی دی.
هغه ویلي، پوځ یې د هېواد ځمنکنۍ بشپړتیا څخه د دفاع لپاره چمتو دی.
جنرال منير وويل: «پاکستان د سيمې سولې ته ژمن دی، خو د خپلو ملي ګټو د دفاع لپاره زموږ چمتووالی او مطلقه اراده موجوده ده.»
تېره اوونۍ وسله والو د هندي کشمیر په پهلګام کې ۲۵هندي سېلانیان ووژل او شل نور یې ټپیان کړل.
تر دې پېښې وروسته هند اسلام اباد ته ګوته ونیوله او په ترهګرۍ یې تورن کړ.
نوي ډیلي له پاکستان نه سره ټولې ټرانزیټي لارې وتړلې، د اوبو تړون یې لغوه کړ او ډېپلوماټيکې اړیکې یې هم راکمې کړې.
اسلام اباد هم ورته غبرګون وښود او د هندوستان د دغو پرېکړو په غبرګون کې یې خپلو ډېپلوماټیک فشارونه ډېر کړل.
پاکستاني او هندي رسنۍ اوسمهال په احتمالي توګه د هند له لوري د پاکستان پر ځینو ښارونو د بریدونو د چمتووالي خبرونه خپروي. ان په کشمیر کې پولې ته نږدې بیا څو څو ځله په تېرو څو ورځو کې د دواړو لوریو ځواکونو پر یو بل ډزې هم کړي دي.
د دغو دوه اټومي وسلو لرونکو ګاونډيانو ترمنځ روان کړکېچ نړۍواله ټولنه هم اندېښمنه کړې ده.
امریکايي چارواکو له هند او پاکستان وغوښتل چې د تاوتريخوالي د راکمولو لپاره همکاري وکړي. همدا راز پاکستان غوښتنه کړې چې د پېښې په تړاو دې بې پرې څېړنې وشي.
سياېناېن د لوېديځو او امریکايي استخباراتي سرچینو په حواله راپور ورکړی چې ښايي د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین د لنډمهالې جګړې موخې بدلې او په اوکراین کې د نیولشویو سیمو پر خونديتوب او د روسیې د کورني اقتصاد په پیاوړتیا تمرکز ته مخه کړي.
د امریکايي او اروپايي استخباراتي چارواکو د نویو ارزونو پر بنسټ، که څه هم روسي ځواکونو د جبهې په ځینو برخو کې کوچني پرمختګونه کړي، خو داسې هېڅ نښه نشته چې مسکو په نږدې راتلونکي کې د اوکراین د خاورې د پراخو برخو د نیولو وس ولري.
سياېناېن د یوه لوړپوړي امریکایي چارواکي په حواله زیاته کړې، روسیه اوس هڅه کوي د اوکراین حکومت کمزوری کړي او ورسره جوخت د اشغال شوې سیمې ډېره برخه په رسمیت وپېژني.
په همدې تړاو د روسیې د بهرنیو چارو وزیر، سرګي لاوروف ټینګار کړی چې د کریمیا په ګډون دونېتسک، لوهانسک، زاپوریژیا او خرسون ولایتونه د روسیې د حاکمیت په توګه رسمي پېژندل د سولې مذاکراتو د دوام اساسي شرط دی.
نوموړی روسي چارواکی دا څرګندونې داسې مهال کوي چې له دې وړاندې د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زیلینسکي په وار-وار ټینګار کړی چې دی به هېڅکله د خپلې خاورې اشغال ونه مني.
ورته مهال، داسې راپورونه شته چې د امریکا متحدهایالات ښايي په رسمي ډول پر کریمیا او نورو نیول شویو سیمو د روسیې کنټرول په رسمیت وپېژني، خو له دې سیمو څخه د اوکرایني ځواکونو د شاتګ موضوع یې رد کړې ده.
دې سره جوخت، پخلاینې د ظاهري سیاست پر خلاف، روسیې د اوکراین پر ښارونو خپل هوایي بریدونه دوام لري. همدا پرون پر زاپوریژیا ښار د روسیې د بېپیلوټه الوتکې د برید په ترڅ کې یو ۶۱ کلن سړی وژل شوی او ۱۴ نور کسان ژوبل شوي دي.
د کیف انډیپنډېنټ د راپور پر بنسټ، دغه برید لږترلږه د ۱۰ بېپیلوټه الوتکو په وسیله ترسره شوی او د استوګنې سیمې، لوړ پوړیزې ودانۍ، ښوونیز مرکزونه او مهمې زیربناوې یې په نښه کړي دي.
همداراز د دغه برید ۹ نور ټپیان روغتون ته لېږدول شوي دي. ورته مهال، د اوکراین د بیړنیو خدمتونو ادارې ویلي چې له بریدونو وروسته لویه اورلګېدنه هم رامنځته شوې ده.
دې پېښې یو ځل بیا په اوکراین کې د ملکي سیمو پر وړاندې د ګواښونو لوړه کچه روښانه کړې او د سولې په مذاکراتو کې یې د مسکو د صداقت په تړاو ډېرې پوښتنې راپورته کړې دي.
د ترکيې اناډولو اژانس د ملګرو ملتو له قوله خبر ورکړی، چې په غزه کې تر ۴ لکه ۲۳ زره زيات بې ځایه شوي خلک د تګ لپاره خوندي ځای نه لري. په خبر کې راغلي، چې په رفع او ختيځه غزه کې وروستیو هوايي بریدو د ملکي خلکو مېنې هدف ګرځولي او سخت زیان يې اړولی.
د ترکیې اناډولي اژانس د جمعې په ورځ د (غويي ۱۱مه) خبر ورکړی، چې په غزه کې د اسراییلو د پوځي عملیاتو په سختېدو سره بشري هڅې زياتې محدودې شوي او له ۴۲۳۰۰۰ څخه زيات فلسطینیان بې ځایه شوي دي.
د ملګرو ملتونو ویاند سټیفن دوجاریک په یوه خبري کنفرانس وویل: «د بشري چارو د همغږۍ دفتر خبرداری ورکړ، چې په غزه کې د ننه د اسراییلو د پوځي فعالیتونو، بریدونو او عملیاتو له کبله بشري مرستې محدودې شوي، چې له کبله يې مرستندویه کارکوونکي او د هغوی ځایونه د خوندیتوب له خطر سره مخ دي.»
ویاند زیاته کړې، چې په هوايي بریدونو کې د استوګنې ودانۍ په نښه شوي او دامهال اړین توکي هم خلاص شوي دي.
د دوجاریک په خبره، چې همکاران یې د اړتیا وړ تیلو زيرمې له لاسه ورکړي او د اسراييلي چارواکو سره همغږۍ ته اړتیا لري.
هغه په ورته وخت کې د ماشومانو مرګونې زیان ته په ټينګار وویل: «ماشومان، چې د غزې د نفوس نیمایي برخه جوړوي، زموږ شریکان، چې د ماشومانو د ساتنې ملاتړ چمتو کولو لپاره کار کوي، خبرداری ورکوي چې دغه برخه د زیان له زیاتیدونکي کچې، غفلت او تاوتریخوالي سره مخ ده.»
د ملګرو ملتونو د ویاند په خبره، چې په غزه کې د عملیاتو له پيل راهسې ۱۰۰ ورځې پوره کيږي، چې مرګونه، ټپونه، ویجاړۍ او بې ځایه کېدل د دې کسانو په برخه دي.
په خبر کې راغلي، چې په جګړه ځپلې سيمه کې د قحطۍ راپورنه ورکول شوي او اسراییلو د مارچ له دویمې نېټې راهيسې د غزې لارې تړلي، چې د اړتیا وړ توکو د ننوتلو مخه یې نيولې ده.
د اسراییل پوځ د مارچ په ۱۸مه په غزه باندې خپل بريد بیا پيل کړ او د جنوري په ۱۹مه نېټه د فلسطين د مقاومت ډلې حماس سره د اوربند او بندیانو د تبادلې تړون یې مات کړ.
د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر راهیسې په غزه کې د اسراییلو په برید کې له ۵۲،۴۰۰ څخه ډیر فلسطینیان وژل شوي دي، چې ډیری یې ښځې او ماشومان دي.