د افغانستان انټرنشنل - پښتو خبریال
سیمه ییزو سرچینو ویلي چې د غور ولایت د طالبانو امنیه قوماندان نوراغا حیدر د دغه ولایت پسابند ولسوالۍ ته د خپل وروستي سفر په ترڅ کې ۸۰ کسان د مخدره توکو د کښت په تور ونیول او بندیان یې کړل. نیول شوي کسان وايي چې دوی له کوم دلیل پرته شاوخوا ۱۰ څخه تر ۱۵ ورځو پورې بندیان دي.
په یوه ویډیو کې چې افغانستان انټرنشنل ته رسېدلې، بندیان وايي چې طالبانو ۸۰ کسان په یوه کوچنۍ خونه کې بندیان کړي او هغوی ته خواړه او اوبه نه ورکوي.
د دې خلکو په وینا، ځینې کسان هغه مسافر دي چې له هلمند څخه غور ته راغلي دي.
له نیول شویو کسانو څخه یو تن وویل چې ځینې یې د لرګیو راټولولو پرمهال نیول شوي دي.
په ویډیو کې معلومیږي، چې ټول "۸۰" بندیان په یوه خونه کې ساتل کیږي چې "پنځه متره اوږده او درې متره پلنه ده"، او ځای دومره تنګ دی چې د زندانیانو په وینا، "دوی د لمانځه لپاره ځای نه لري."
په غور کې د طالبانو د قوماندانۍ پرته له دې چې د دې نیول شویو کسانو یادونه وکړي، وویل چې نوراغا حیدر د دې سفر په جریان کې څو کلي د کوکنارو له کروندو پاک کړي دي.
ځینې سرچینې وايي چې طالبانو خپل ځینې مخالفان هم د کوکنارو د کروندو د کرلو په پلمه نیولي.
د سویس د کډوالو چارو ادارې یوې ویاندې ماګدالینا راسټ افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، چې د افغانستان لپاره د پناه غوښتنې او بېرته ستنولو پالیسي وروستی ځل د ۲۰۲۵ کال په اپرېل کې بدله شوې او دا پالیسي د اخراج په بهیر کې د قومونو ترمنځ هېڅ توپیر نه کوي.
د سویس د کډوالو دولتي سکرتریت (SEM) د جرمني ژبو رسنیو ویاندې د سې شنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د افغان کډوالو د بېرته ستنولو پالیسۍ کې د قومونو پر اساس د توپیر راوستلو کوم بدلون نه دی راغلی او نه هم دا موضوع د بحث په اجنډا کې شامله وه.
ماګدالینا راست د خپلې ادارې په استازیتوب د افغانستان انټرنشنل- پښتو د دې پوښتنې په ځواب کې، چې ایا رښتیا هم د قومیت پر اساس ددغه هېواد د اخراج په پالیسۍ کې بدلون راغلی، وویل، « د دا ډول بدلون موضوع هېڅکله زموږ د پالیسي په اجنډا کې نه ده شامله شوې».
یادې ادارې زیاته کړې چې د پناه غوښتنې او بېرته لېږلو پرېکړې د اصلي هېواد د وضعیت د دوامدار تحلیل پر بنسټ کېږي.
د سویس د کډوالو دولتي سکرتریت وايي، چې دوی د افغانستان حالت په دوامدار ډول څاري او که اړتیا پېښه شي، پالیسي بدلوي.
راست وايي، « وروستی بدلون د ۲۰۲۵ کال په اپریل میاشت کې راغلی، چې د افغانانو د بېرته لېږلو بهیر پر ټولو قومونو یو ډول تطبیقېږي».
په ورته وخت کې په سویس کې د افغانستان سفارت او دایمي استازولۍ وايي، چې د سوېس د فدرالي دولت د مهاجرت له ادارې سره د تماس او وضاحت غوښتنې پر بنسټ، دې ادارې ډاډ ډاډ ورکړی چې دا ادعاوې بشپړې بېاساسه دي.
په استول شوې رسمي مکتوب کې ویل شوي، « یاد رپوټ د هغو داخلي اسنادو پر بنسټ لیکل شوی چې یوازې د فرضي سناریوګانو د ارزونې لپاره چمتو شوي وو، څو د احتمالي بیا ادغام پروګرامونو لپاره تیاری ونیول شي. باید واضح شي چې د پناه غوښتنې په تګلاره کې، په ځانګړي ډول د قوم پر بنسټ، هېڅ ډول بدلون نه دی راغلی».
له دې وړاندې د سویس نیه څورښر څایتونګ رپوټ ورکړی و، چې ددې ادارې د اخراج مسوول د قومیت پر اساس د پښتنو د اخراج نظر ورکړی و، چې ددوی په باور، د طالبانو له اړخه ورته خطر کم دی.
د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي معاونیت دفتر وايي چې د ملي تدارکاتو کمېسیون له لوري «افغان ګندمک شرکت» د دوه کلونو او «رفیع خالد تجارتي شرکت» بیا د شپږو میاشتو لپاره د سرغړونو له امله په هر ډول پروژو کې له ګډون کولو محروم شول.
د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي معاونیت نن سه شنبه، د غويي ۱۶مه، پر اېکس ولیکل، چې ددې ډلې اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر اخوند په مشرۍ د ملي تدارکاتو کمېسیون نوبتي غونډه ترسره شوه.
د طالبانو اقتصادي معاونیت وايي چې یادو شرکتونو د اړوندو وزارتونو او ادارو له شرایطو سره تر موافقې وروسته دوه پروژې ګټلې او د ملي تدارکاتو کمېسیون له لوري ورته منظورې شوې وې، چې دوی یې په ټاکلو قیمتونو او تدارکاتي شرایطو تطبیق او بشپړولو څخه انصراف وکړ چې په ملي پروژو کې د ځنډ لامل وګرځېدل.
د طالبانو خبرپاڼې له مخې، په تعدیل شویو او منظورو شویو پروژو کې د قوشتېپې کانال یوه برخه، د ارزګان ولایت په چنارتو ولسوالۍ کې د شفلوغ بند، د هلمند ولایت د سنګین ولسوالۍ د نهر السراج کانال لومړی لاټ، د کندهار – سپین بولدک د دویمې برخې سړک په مختلفو ولایتونو کې د برېښنايي پروژو لپاره د اړتیا وسایل او همداراز په لرې پرتو سیمو کې د باکیفیته مخابراتي او انټرنیټي خدماتو وړاندې کول شامل دي.
د یادو پروژو لګښت شاوخوا ۱۸ میلیارد افغانیو ته رسېږي چې د طالبانو له لوري تمویلېږي.
د طالبانو د ریاستالوزراء اقتصادي مرستیال دفتر وايي، چې متحده عربي امارات غواړي په کابل کې د اماراتو د پانګوالو او سوداګرو کنفرانس جوړ کړي.
د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي معاونیت نن سې شنبه، د غويي ۱۶مه، د متحده عربي اماراتو د ځانګړي استازي سیف محمد الکتبي په حواله وویل، چې په دغه کنفرانس کې به د افغانستان لپاره پر هغو پروژو خبرې وشي، چې په مټ به یې په افغانستان کې اقتصادي پرمختګ رامنځته شي.
دغه راز نوموړي په افغانستان کې د اوسپنې پټلۍ او د سړکونو جوړولو په برخه کې پانګونې ته د خپل هېواد لېوالتیا ښودلې ده.
په دې لیدنه کې د طالبانو د ریاست الوزرا د اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر تر څنګ ددې ډلې د ټولګټو وزیر ملا محمد عیسی ثاني هم حضور درلود.
د طالبانو ریاستالوزراء اقتصادي مرستیال ویلي، چې افغانستان له طبیعي سرچینو غني هېواد دی او دوی به هڅه کوي چې په دې زېرمو کې پانګونه جذب او افغانستان په خپلو عوایدو متکي کړي.
د طالبانو د اعلامیې له مخې، ملا برادر زیاته کړې چې د متحده عربي اماراتو پانګوال کولی شي په افغانستان کې په بېلابېلو برخو کې پانګونه وکړي.
دا لومړی ځل دی، چې د طالبانو تر حاکمیت لاندې د متحده عربي اماراتو پانګوالو او سوداګرو کنفرانس جوړیږي.
له استبداد، تبعیض، محرومیت او محکومیت ورها خوا منډیګک بنسټ د افغانستان د تاریخي، فرهنګي او علمي میراث د ساتنې، څېړنې او خپرولو په نيت هڅې جاري ساتلې دي.
دا بنسټ د سردار ولي په مشرۍ د تاریخي اسنادو، شفاهي تاریخ، لرغونوعکسونو او علمي څېړنو له مخې، خپلو څارونکو ته د افغانستان رښتینی تاریخ رسوي.
سردار ولي پښتون زوی د جګړو او افراطیت تر سپیره ګرد لاندې د افغانستان د پټې او بډایې تاریخي خزانې د پېژندلو تکل کړی.
سردار ولي غواړي نړۍ ته ثابته کړي چې افغانان پر ژوند میين خلک دي خو معرفت یې په سمه نه دی شوی.
د تاریخ د تحریفېدو د مخنیوي او د اعتبار وړ ماخذونو د رامنځته کېدو انګېزه
د منډيګک بنسټ د رامنځته کېدو اصلي هدف د افغانستان د تاريخ مستندول، ژوندي ساتل او علمي ترويج یقیني کول دي.
افغانستان د نړۍ د لرغونو تمدنونو له زړو ټاټوبو څخه دی؛ خو د دوامدارو شخړو، سياسي تحولاتـو او پراخو ټولنيزو بدلونونو له امله د هېواد ډېر تاریخي او فرهنګي منابعې يا خو له منځه تللي او يا هم تحریف شوي دي.
دلته شدیده اړتیا د خپل هېواد تاریخي میراث د نړۍوالو معیارونو له مخې راټولو، خوندي ساتلو، تحليلولو او په بېلابېلو مهمو ژبو خپرولو ته پیدا کېږي؛ څو نه یوازې د افغانستان نسلونو لپاره، بلکې د نړۍ د علمي ټولنو لپاره هم يو د اعتبار وړ تاریخي ماخذ وي.
سردار ولي وايي، منډيګک د همدې علمي انګېزې پر بنسټ رامنځته شوی؛ څو د افغانستان د لرغوني او معاصر تاريخ اکاډمیکه، بې پرې او بې طرفه څېړنه، خپره او ترويج کړي.
منډیګک د افغانستان له پخوانیو لرغونو ښارګوټو څخه دی چې ۵ زره کلن تاریخ لري. د منډیګک بنسټ خپلو څارونکو ته دا یادونه کوي چې د وطن تاریخ یوازې څو پېړۍ نه، بلکې څو زره کاله ژور دی او ساتنه یې ملي دنده ده.
د تاریخ د زړو پاڼو بیا ژوندي کول
نوی نسل الهام، الګو او سالمې بېلګې ته اړتیا لري دا په لویدیځه نړۍ کې لوی بحث دی او له ډېر ماشومتوبه ماشومانو ته د مناسب رول ماډل د ټاکلو مهارت له تاریخي کیسو او د اتلانو په پیژندنه کې زده کول کېږي سردار ولي نیت کړی چې د افغانستان د ريښتینو اتلانو کارنامې تر ځوانانو ورسوي او هغوې سره د سمې الګو په ټاکنه او درستې ذهنیت جوړونه کې مرسته وکړي.
سردار ولي په دې باور دی چې د خپلو زړو یادونو، ارشیفونو، ویډیوګانو او مستنداتو له لارې به دا ثابته کړي چې افغان ملت د نړۍ له لرغونو، باعزته او فرهنګي ملتونو څخه دی.
اماتور مورخ سردار ولي پلان لري چې د افغانستان د هر ولایت، هر کلي، او هر اتل کیسه راټوله کړي او راتلونکو نسلونو ته یې د باور، ویاړ او مینې په ژبه وسپاري.
سردار ولي دا هلې ځلې بې ګټې او بې نتیجې نه ګڼي
هغه هیله من دی چې د خپل تاریخ، کلتور او هنر په ستاینې سره نړۍ ته د یوه نوي، باعزته او روښانه افغانستان د جوړېدو لپاره مثال ورکوي.
د هرې ټولنې شتمني زاړه عکسونه، د خاورو لاندې پاته شوې کیسې یوازې د کاغذونو یا تصویرونو خبره نه وي بلکې د ملتونو د روح اواز او د تاریخ د زړه درزا وي.
تاريخ ټولولنه یوازې د یوې ډلې کار نه دی؛ دا د هر افغان ملي مسوولیت دی. د تاریخي حافظۍ ژوندي ساتل د ټولنو مکلفیت دی، هر وګړی کولی شي د یوې کتابچې، یوه زاړه عکس، یوې تاریخي کیسې یا یوې اقتصادي بسپنې له لارې مرسته وکړي، نو دا به د افغانستان راتلونکي ته یوه لویه مرسته وي.
د تاریخ دا ډیوه یوازې سردار ولي بله نه شي ساتلی د افغانستان ريښتینې تاریخ ته ژبه سترګې او زړه ورکول د ټولو فرهنګیانو اوهېوادوالو پرمټ لا ګټور تمامېدای شي.
د چین د جنوبي ګوانګجو ښار په کینټون نندارتون کې دا یوولسم ځل دی، چې حاجي تراب خان ګډون کوي او وايي، دغه نندارتون د افغان تجارت لپاره حیاتي رول لري.
تراب خان وویل، « زه هر کال دوه ځله بې له کوم ځنډه په دغه نندارتون کې برخه اخلم. دا زما د سوداګرۍ یوه مهمه برخه ده».
د چین شینهوا اژانس وايي، کینټون نندارتون، چې رسمي نوم یې د چین د وارداتو او صادراتو نندارتون دی، د افغان متشبثینو لپاره د نړیوالو بازارونو پر لور یو پل دی.
د خان په څېر ډېر افغانان دغه نندارتون یوازې د یو تجارتي ځای په توګه نه، بلکې د فرصتونو او اقتصادي بقا دروازه بولي.
تراب خان وايي، « مخکې له دې چې موږ په دغه نندارتون کې ګډون وکړو، زموږ بازار ته ډېر کم توکي رسېدل. حتا وارداتي توکي هم د تصادف له مخې راتلل. اوس داسې احساس کوو لکه په یوه باغ کې چې ګرځې او هر څه چې وغواړې، اخېستلی یې شې».
له تولیدوونکو شرکتونو سره مستقیم تماس افغان سوداګرو ته دا زمینه برابره کړې چې له منځګړو کسانو تېر شي او توکي ارزانه وپېري، چې بیا د افغان مصرفوونکو لپاره هم ګټور دي.
نوموړی وايي، « دلته موږ له اصلي فابریکو سره مستقیمه اړیکه لرو. له شرکتونو سره مخامخ ګورو او له باور وړ خلکو توکي اخلو. دا مخامخ تعامل زموږ د بریا یوه لویه برخه ده».
د چین د شینهوا د رپوټ له مخې، تر سوداګرۍ زیات، دا نندارتون د فرهنګي اړیکو د پراخېدو زمینه هم برابروي. د ژبې له محدودیتونو سره سره، چينايي سوداګر له افغان سوداګرو سره په درناوي چلند کوي.
خان وايي، « چينايان ډېر سخي او درناوي کوونکي دي، لکه زموږ د پښتونولۍ کولتور. دوی له موږ سره په ټکسي، هوټل او حتا له نورو فابریکو سره تماس نیولو کې مرسته کوي. که توکي هم ترې وانخلو، خپه کېږي نه».
د مسافر په نوم یو افغان، چې په هېواد کې د برېښنایي توکو پلورنځی لري، وايي چې د کینټون نندارتون له برکته یې افغانانو ته ارزانه او لوړ کیفیت لرونکي توکي برابر کړي دي.
هغه وايي، « د چینايي توکو بیې ټیټې دي او زموږ خلکو ته وړ دي. پخوا له پاکستان نه را واردېدونکي یخچال ۵۰ زره افغانۍ قیمت درلود، اوس موږ یو با کیفیته یخچال په شاوخوا ۱۳ زره افغانۍ اخیستی شو».
دا د بیې لوی توپیر عادي افغان کورنیو ته دا چانس ورکړی چې د ودونو یا د نوي کور د جوړېدو پر مهال اړتیا وړ وسایل وپېري.
محمد ابراهیم، چې نوی د اقتصاد له پوهنځي فارغ شوی او سږکال لومړی ځل نندارتون ته تللی، وايي، « نویو ټکنالوژیو او محصولاتو ته لاسرسی مهم دی. موږ هڅه کوو چې دا نوښتونه افغانستان ته راوړو». هغه زیاتوي، « په داسې نندارتونونو کې ګډون درسره مرسته کوي چې نوي محصولات پیدا کړئ او خپل کاروبار نړیوال بازار ته پراخ کړئ».