ایران د سیمه‌ییز ثبات د پیاوړتیا لپاره له افغانستان سره ستراتیژیکه سوداګریزه ملګرتیا غواړي

استخباراتي سرچینې وايي، چې د هند «را» په ګوادر، کویټه او خضدار کې ترهګریز پلانونه جوړ کړي دي.
د راپور له مخې؛ «را» بلوڅ بېلتون پاله ډله، ټي‌ټي‌پي او بې اسناده افغان کډوالو ته لارښوونه کړې، چې په دغه ښارونو کې ترهګريز فعالیتونه ترسره کړي.
د پاکستان استخباراتي سرچینو زیاته کړې، چې «را» هم «ترهګر» د افغانستان اړوندو سیمو ته د عملیاتو لپاره لېږلي دي.

خو دا هغه ادعاوې دي چې هند او پاکستان یې یو پر بل کوي او په دې اړه شواهد نه دي وړاندې شوي.
د پاکستان د استخباراتي سرچینو په وینا، ځینو ځانمرګو بریدګرو ته د اړوندو سیمو د څارنې دنده ورکړل شوې وه او ښایي دغه ځانمرګي بریدګر په «ترهګریزو» فعالیتونو کې له موټر یا موټرسایکل کار واخلي.
جیونیوز د استخباراتي سرچینو په حواله زیاتوي، چې امنیتي ادارې یې د هند تر ملاتړ لاندې د «ترهګریزو» پلانونو شنډولو لپاره لاس په کار شوې دي.
استخباراتي سرچینو ویلي دي، چې په بلوچستان کې د هند د «ترهګرۍ» روښانه شواهد لا دمخه څرګند شوي او هند غواړي په بلوچستان کې د «ترهګرۍ» په هڅولو سره پاکستان ناکراره کړي.

د هند او پاکستان کړکېچ
(د اپرېل په ۲۲مه) د هند تر ولکې لاندې د کشمیر په پهلګام کې په یوه مېله ځای کې د ډزو په یوه پېښه کې ۲۶ سېلانیان ووژل شول او لسګونه نور ټپیان شول.
تر دغه برید وروسته د هند حکومت د پهلګام پېښې په تړاو د پړې ګوته پاکستان ته ونیوله او د دواړه خواوو له‌خوا د یو بل پر وړاندې ګڼ ګامونه واخیستل شول.
خو پاکستان بیا د هند دغه ادعا ردوي.

د دغه راپور مواد له ۲۰۲۱ تر ۲۰۲۴ پورې په پکتیکا کې د قربانیانو د کورنیو، د سیمې د عیني شاهدانو، سیمه‌ییزو فعالانو او د دغه بنسټ د ساحوي څېړونکو له‌خوا د راټول‌شویو معلوماتو پر بنسټ ترتیب شوي دي.

لومړی. له بشري حقونو سېستماتیکه سرغړونه

شال بنسټ لیکلي، چې په پکتیکا کې د طالبانو له‌خوا د بشري حقونو سرغړونې یوازې انفرادي پېښې نه دي، بلکې دا د یادې ډلې یو سېستماتیک او پلان شوی اقدام دی. ولس د وېرې له امله د دا ډول پېښو په تړاو خبرې نه‌شي کولای، ځکه چې د حقایقو څرګندول د طالبانو له نظره جرم ګڼل کېږي او افشاکوونکي ان د مرګ له ګواښ سره مخ کېدای شي. د ډېرو پېښو مستندول له دې امله هم ستونزمن شوی چې دا سیمې له رسنیو او نړۍوالو ادارو څخه لرې دي.

دویم. وژنې

راپور ښيي، چې د طالبانو له لوري لسګونه ملکيان، د پخواني جمهوري حکومت امنیتي پرسونل، مدني فعالان او محصلین، ښځې او ماشومان په بې‌رحمانه ډول وژل شوي دي.

دا وژنې د مخالفت د ختمېدو، د ولس د وېرولو او د مخالفو خواوو د غږ خاموشه‌کولو په موخه تر سره شوې دي. قومندان بهاول له نږور او لمسي سره یو ځای، اسلم، شېراحمد، محمد، نورمحمد، ککی، اسدالله، عبدالرحمان، قومندان برات خان، محمد یاسین خان، خټک، عبدالحکیم او ګڼ نور هغه پخواني نظامیان، مدني فعالان او ملکيان دي چې د طالبانو او یا د دغې ډلې د پلویانو له‌خوا وژل شوي. د راپور له مخې، ډېری کسان د شپې له‌خوا له کورونو اېستل شوي او مړي یې بیا په لرو ځایونو کې موندل شوي دي.

ځینې کورنۍ یاد بنسټ ته په مرکو کې ویلي، چې په دې پېښو کې طالبانو یا یې پلویانو مستقیم لاس درلود، خو د دوی وېره دومره ډېره ده چې ان د عدلي شکایت جرئت نه‌لري.

یو ګډون‌وال وايي: «ورور مې د طالبانو له‌خوا نیول شوی و او دوه ورځې وروسته یې مړی د کلي د جومات تر شا پیدا شو. هېچا نه وپوښتل چې ولې او څنګه ووژل شو؟»

درېیم. نیونې او شکنجې

طالبانو لسګونه کسان د بېلابېلو تورونو په پلمه نیولي چې ډېری یې پخواني پولیس، د پخواني پوځ سرتېري او مدني فعالان دي. دا کسان د ناڅرګندو ځایونو بندخونو ته لېږدول شوي او تر سختو شکنجو لاندې دي. د ځینو په تړاو لا تر اوسه معلومات نه شته چې ژوندي دي او که وژل شوي.

څلورم. ناپېژندې پېښې

په راپور کې ویل شوي، د ۲۸ پېښو تر څنګ داسې پېښې هم شته چې د مستندونو د نشتوالي له امله یې د ثبت امکانات خورا ډېر محدود و. ډېری دا پېښې په لرې پرتو سیمو کې شوي چې په‌کې ځینې ډېرې خواشینوونکې او ډله‌ییزې وژنې هم شاملې دي.

پنځم. کډوالي او بې‌ځایه کېدل

د راپور له مخې، د طالبانو له‌خوا د وېرې، نیونې او د امنیتي ګواښونو له امله له ۹۰ سلنه ډېرې کورنۍ اړ شوي چې خپلې مېنې پرېږدي او د خپلو کورنیو د غړو د خوندي‌توب په موخه کډه وکړي. په راپور کې همداراز راغلي، چې ډېرې ښځې په خپلو کورونو دننه بندې پاتې دي او وخت ناوخته د طالبانو له لوري د پلټنو او چاپو هدف ګرځي.

شپږم. ګواښونه او ځورونې

طالبان د پخواني حکومت چارواکي، مدني فعالان او د هغوی کورنۍ هدف ګرځوي، دوامداره ګواښونه ورته کوي، چاپې وهي او ان داسې پېښې هم شته چې ځینو قربانیانو له ډېر فشار او له نه تمامېدونکو شکنجو وروسته ځان وژنې ته مخه کړې ده. د یوه پخواني ولسوال «نادر خان» کیسه ذکر شوې چې له څو ځله نیونې او شکنجې وروسته، د ناچارۍ له امله ځان څاه ته غورځولی دی.

اووم. له نړۍوالو سازمانونو غوښتنه

شال بنسټ له نړۍوالې ټولنې، د بشر حقونو سازمانونو او ملګرو ملتونو غوښتنه کړې چې دا ډول سېستماتیک ظلمونه باید له پامه‌ ونه‌غورځول شي، د پکتیکا له مظلومو خلکو سره مرسته وشي او د مجرمانو پر ضد نړۍوال اقدامات تر سره شي.

د یادونې ده، چې له دې مخکې لږترلږه درېیو باوري سرچینو افغانستان انټرنشنل-پښتو ته ویلي و، چې طالبانو د جمهوري نظام له پرځېدو وروسته د پکتیکا ولایت د درېیو پخوانيو افسرانو په ګډون لږ تر لږه ۱۱ سرتېري له نیول‌کېدو وروسته د بېلابېلو پلمو له مخې وژلي دي.

د پولیټزر د داورانو پلاوي په وینا، د نیویارک ټایمز راپور په واضیح توګه وښوده چې «څنګه متحده‌ایالاتو د انسان‌وژنکو سیمه‌ییزو ملېشو په ملاتړ، خلک طالبانو ته اړ کړل او په افغانستان کې یې د خپلې ماتې تخم وکاره.»

د نیویارک ټایمز د راپور پر بنسټ، د ملېشو یو سیمه‌ییز قوماندان چې د امریکا د پوځ ملاتړ یې درلود، د خلکو په ورکېدو کې ښېکل و.

همداراز، نیویارک ټایمز د سوډان د کورنۍ جګړې په اړه د غوره بهرني راپور، په پنسلوانیا کې د ډونالډ ټرمپ د ناکامې وژنې هڅې د شېبو غوره عکس او په متحده‌ایالاتو کې د مخدره توکو د ناوړه کارونې د وژونکي ناورین په تړاو د ګډ راپور لپاره درې جایزې ترلاسه کړې.

د رویټرز خبري اژانس هم د څېړنیزو راپورونو په برخه کې د پولیټزر جایزه ګټلې ده.

دا جایزه دوی ته د هغو راپورونو لپاره ورکړل شوې، چې د فنتانیل د تولید لپاره کارېدونکو کیمیاوي توکو د نړۍوالې سوداګرۍ په اړه جوړ شوي و.

دې مادې په تېرو څو کلونو کې شاوخوا ۴۵۰ زره امریکایان مړه کړي دي.

د رویټرز خبریالانو د دغه راپور د جوړېدو پر مهال وکړای شول د فنتانیل د جوړونې لپاره ټول اړین توکي وپېري، څو دا وښيي هغه چینايي کیمیاوي توکي چې د امریکا د مصنوعي نشه‌يي توکو بازار تغذیه کوي، تر کومې کچې ارزانه او په اسانۍ سره موندل کېږي او ولې د امریکا چارواکي د دې مرګوني سوداګرۍپه درېدو کې نه بریالي کېږي.

د رویټرز څېړنیزې ډلې یوازې په ۳ زره او ۶۰۰ ډالرو هغه اړین توکي او تجهیزات وپېرل چې لږترلږه د ۳ مېلیون ډالرو په ارزښت فنتانیل تولیدولای شي.

وال‌سټریټ ژورنال د خپل راپور لپاره چې د اېلان ماسک د سیاسي او شخصي بدلونونو په اړه و، د ملي راپور جایزه ترلاسه کړې، خو د واشنګټن پوست ورځپاڼې د ټاکنیز کمپاین پرمهال د ډونالډ ټرمپ د ناکامه وژنې په اړه د غوره بېړني خبر جایزه ګټلې ده.

د نورو مهمو نشریو په منځ کې نیویارکر اوونیزې درې جایزې ګټلې دي.

د پروګرام داورانو یادې اوونیزې نشریې ته د غزې په اړه د غوره تبصرې، غوره تصویري راپور او غوره پوډکاسټ جایزې ورکړې دي.

پروپبلیکا په ټوله امریکا کې د سقط جنین بندیز اغېزو په اړه د راپور ورکولو له امله د عامه خدمتونو جایزه ترلاسه کړې ده.

د یادونې ده، چې د پولیټزر جایزه له ۱۹۱۷ کال راهیسې هر کال د ژورنالېزم او ادبیاتو ښو کارونو ته ځانکړې کېږي.

په ټولییزه توګه پولیټزر ۱۵جایزې د ژورنالېزم بېلابېلو څانګو ته او اته یې هنري لکه، موسیقي تیاتر او داستان‌لیکلو ته ورکول کېږي.

چارواکو ویلي، چې روسي ځواکونو په دغه سیمه د هاوانونو او توغندیو بریدونه کړي، چې په دې پېښه کې یو ۱۶ کلن هلک هم ټپي شوی دی.

چارواکو دغه راز وویل، چې بریدونو په بیلوپیلیا او ووروزبا دواړو کې د ملکي زېربناوو تاسیساتو ته زیان رسولی.

سیمه ییزو چارواکو د بریدونو د شدت له امله بېړنۍ تخلیه پیل کړې.

د تخلیې عملې ویلي، چې تمه ده تر راتلونکې ورځې پورې تر ۵۰۰ پورې ملکي وګړي د برید لاندې سیمو څخه واېستل شي.

په کندهار کې د طالبانو امنیه قوماندانۍ د دوشنبې په ورځ (د غويي ۱۵مه) د خپلې اېکس‌پاڼې له لارې په یوه بیان کې زیاته کړې، چې په دې عملیاتو کې شاوخوا ۷۰۵ کیلوګرامه چرس، ۹۱۰ ګرامه مورفین، ۵۵ ګرامه ښیښه، ۵۶ ګرامه مایع کیمیاوي مواد، یو عراده موټر او پنځه سیټه موبایلونه هم ضبط شوي دي.

په بیان کې همداراز راغلی، چې د دې عملیاتو اړوند ۸ قضیې ثبت شوې دي.
له دې سره، طالبان وايي چې د دې عملیاتو پرمهال ۷.۵ جرېبه ځمکه چې پر هغې د کوکنارو کرکیله شوې وه، له منځه وړل شوې ده.

د طالبانو په وینا، د کندهار ښار او ولسوالیو له بېلابېلو سیمو څخه ۱۰۶ پر نشه‌يي توکو روږدي کسان راټول او د درملنې په موخه اړوندو مرکزونو ته لېږدول شوي دي.

طالبان داسې مهال په کندهار کې د نشه‌یي توکو پروړاندې د عملیاتو خبره ورکوي، چې پر افغانستان د دغې ډلې له واکمنېدو وروسته نړۍوالو په وار-وار ویلي، چې دغه هېواد کې د صنعتي نشه‌یي توکو تولید د پخوا پرتله څو چنده ډېر شوی دی.

د ملګرو ملتونو د نشه‌یي توکو او جرمونو ضد دفتر (UNODC) هم په خپل وروستي راپور کې ویلي، چې د تاریاکو بیې په افغانستان کې په بې‌ساري ډول لوړې شوې او دغه وضعیت د لویو قاچاق وړونکو لپاره ستر فرصتونه رامنځته کړي دي.

راپور زیاتوي، چې د ۲۰۲۴ کال تر پایه د یو کیلوګرام خامو تاریاکو بیه ۷۵۰ امریکایي ډالرو ته رسېدلی و، خو اوسني بیې تر دې هم لوړ شوي دي.

سره له دې چې طالبان په رسمي ډول د نشه‌يي توکو کرکیله، تولید او قاچاق بند ګڼي، خو له ولایتونو څخه تر پولو د قاچاق‌کوونکو ازاد تګ‌ و راتګ، د هغوی د خپلمنځي پټو همکاریو ښکارندويي کوي.