د قطر صدراعظم او د بهرنیو چارو وزیر محمد بن عبدالرحمان الثاني له سي اېناېن نړۍوالې ټلوېزیوني شبکې سره په یوې مرکه کې د سوریې پر وړاندې د امریکا د بندیزونو لرېکېدل د دغه هېواد د ښه راتلونکي پر لور یو مثبت او اړین ګام بللی دی.
نوموړي ټینګار کړی، چې نړۍواله ټولنه باید د سوریې د ثبات ملاتړ او د دغه هېواد د بیا پرځېدو مخنیوي وکړي.
د قطر د لومړي وزیر په وینا، د سوریې ثبات نه یوازې د دې هیواد د خلکو؛ بلکې د ټولې سیمې د امنیت او سوکالۍ لپاره حیاتي ارزښت لري.
د یادونې ده، چې قطر د هغو هېوادونو له ډلې څخه دی چې په وروستیو کلونو کې یې تل د سوریې د خلکو لپاره پر سیاسي حللارو او ملاتړ ټینګار کړی دی.
د «سایټ» په نوم یوه نادولتي بنسټ راپور ورکړی، چې د القاعده شبکې اړوند جماعت نصرت اسلام والمسلمین ډلې د بورکینافاسو شمال لور ته په یوې سیمه کې پر پوځي اډې د برید مسوولیت منلی دی. په دغه برید کې لږترلږه ۶۰ سرتېري وژل شوي دي.
دغه بنسټ چې د اسلامپاله وسلهوالو ډلو انلاین فعالیتونه څاري، ویلي چې د القاعده اړوند «جماعت نصرت»وسلهوالې ډلې د دوشنبې او سې شنبې په ورځو کې په خپرو کړو بیانونو کې د افریقا په بورکینافاسو او مالي هېوادونو کې د څلورو بریدونو مسوولیت منلی دی.
د «سایټ اطلاعاتي بنسټ»پرته له دې چې څرګنده کړي چې د اسلامپاله جماعت نصرت لهخوا بریدونه په کومه ورځ ترسره شوي، ویلي چې تر ټولو ستر برید د بورکینافاسو په سول ښار کې شوی دی.
د یادې ډلې جنګیالیو د سرتېرو پر یوه مرکز برید کړی دی.
همداراز، یاد بنسټ زیاته کړې چې د دغه هېواد د ختیځې برخې په یوه بل برید کې لږترلږه ۱۰ حکومت پلوه وسلهوال ځواکونه وژل شوي دي.
د یادونې ده، چې درې هېوادونه، بورکینا فاسو، مالي او نایجر د پوځي مشرانو لهخوا اداره کېږي. په دغو درې واړو هېوادونو کې د داعش او القاعده په ګډون څو وسلهوالې ترهګرې ډلې فعالیت لري.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د قطر د امیر په کوربهتوب د یوې رسمي ماښامنۍ پر مهال وویل، چې دی تر فشار لاندې دی څو د ایران پر وړاندې سخت دریځ خپل کړي. نوموړي ټینګار وکړ، چې نه غواړي د دې موضوع پای «وېرونکی» وي، او هغه لا هم د سولهییزو حللارو هیله لري.
ټرمپ زیاته کړه، چې دوحه له امریکا سره په ګډه کار کوي ترڅو له ایران سره د توافق په ترلاسه کولو کې همکاري وکړي.
ټرمپ ټینګار وکړ، چې د حکومت چلند يې له تهران سره د کړکېچونو د سوله ییز حل پر بنسټ ولاړ دی او زیاته یې کړه، چې هغه د ایران «د پرمختګ او بریا» غوښتونکی دی.
ټرمپ د سیمې ځواکونه په دوو ډلو «ملګري او غیر ملګري» وېشلو سره ایران د «دوستۍ لپاره د وړتیا لرونکي ځواک» په توګه تشریح کړ او زياته يې کړه: «موږ نه غواړو د تاوتریخوالي پر لاره ولاړ شو. هغوی باید اقدام وکړي.»
هغه د اوسني وضعیت حساسیت ته په اشارې سره وویل: «وضعیت ډېر خراب دی او موږ غواړو سم کار وکړو؛ یو داسې څه چې د مېلیونونو خلکو ژوند وژغورل شي.»
ټرمپ زیاته کړه: «موږ غواړو چې ایران پرمختګ وکړي، بریالی شي، سوکاله شي او خلک یې خوشحاله وي.. زه په نیویارک او واشنګټن ډي سي کې ډېر ایرانیان پېژنم؛ دوی ډېر ښه خلک دي. او موږ غواړو چې دا په سوله ییزه توګه پای ته ورسېږي، نه په ناوړه ډول.»
نوموړي دا هم وویل: «زه یوازې هیله لرم چې ایران پوه شي چې دلته څومره ښه ملګري لري او په یو ډول زه فکر کوم چې زه هم یو ښه ملګری یم، ځکه چې ډېری به غوره ګڼي چې زه ډېر ګړندی لاره غوره کوم؛ خو زه پوهېږم که موږ له دې لارې ډډه وکړو، نو دا به یوه لویه لاسته راوړنه وي.»
ټرمپ د دې مېلمستيا په پای کې د قطر د امیر او ددې هېواد د چارواکو څخه د کړکېچونو د کمولو په هڅو کې د دوی د رول قدرداني وکړه او زياته يې کړه: «موږ به ستاسو لپاره داسې کارونه وکړو چې تاسو به ډېر خوشحاله شئ.»
د ایران د بهرنيو چارو وزارت د دې هېواد په اړه د ډونالډ ټرمپ د سې شنبې د ورځې څرګندونې ناسمي، تفرقه اچونکې او بې ځایه ادعاوې وبللې. په اعلاميه کې ویل شوي، چې ټرمپ په فلسطين کې د اسراییل له لورې د اشغال، نسل وژنې او ويجاړۍ پړه پر ایران اچوي.
د ایران د بهرنیو چارو وزارت د چهارشنبې په ورځ (د غويي ۲۴مه) په یوې اعلامیه کې ویلي: «اسراییل د امریکا په استازولۍ فلسطين او دوه عربي هېوادونه اشغال کړي او نسل وژنې تر سره کوي او په لبنان، سوريه او یمن کې د ځکمنۍ بشپړتیا په نقض سره ترهګریز اقدامات تر سره کوي.»
په اعلاميه کې ویل شوي، چې د امریکا ولسمشر په «پوره بې احترامۍ» سره ایران د دغو هېوادونو د ویجاړۍ مسوول ګڼي.
د ایران د بهرنیو چارو وزارت په اعلامیه کې ویل شوي، چې ټرمپ د سيمې د واقعتونو په پټولو سره هڅه کوي، په غزه کې د نسل وژنې، په لبنان، سوریه او یمن کې د اسراییل جنایتونه له پامه وغورځوي.
په اعلاميه کې لیکل شوي:«د امریکا د ولسمشر تفرقه اچونکې خبرې د دې لپاره شوي، چې د ایران او عربو ګاونډيانو ترمنځ اختلافات رامنځته کړي او د امریکا په مستقیم رول سره د اسراییل جنایتونه پټ کړي.»
اعلامیه زياتوي، چې د ایران په اړه د امریکا د ولسمشر دا ډول «سپکې خبرې» به د دوی په وړاندي په هېواد دننه او بهر ملي یووالي ته خنډ جوړ نه کړي.
ایراني چارواکي وايي، چې امریکا په تېرو کې هم د دوی د پرمختګ په وړاندې دسیسې جوړې کړي، تل يې د تحميلي جګړې ملاتړ کړی او پر ایران يې د اقتصادي بندیزونو له لارې بشري حقونه تر پښو لاندې کړي دي.
ایران اوسمهال د امریکا له خوا تر سختو فشارونو لاندې دی او ولسمشر ډونالډ ټرمپ بیا د خپلې دویمې دورې د بهرني سفرونو په لومړي تم ځای کې سعودي عربستان ته ولاړ او دا سفر د یو ستر دفاعي تړون د اعلان سره مل شو.
د سياېناېن شبکې د راپور له مخې، سپینې ماڼۍ د امریکا او سعودي تر منځ د ۱۴۲ مېلیاردو ډالرو په ارزښت د یوه تړون د لاسلیک خبر ورکړ.
په راپور کې زیاته شوې، چې دا تړون د دواړو هېوادونو تر منځ د پوځي او سوداګریزو همکاریو د پراختیا په توګه بلل شوی دی.
د طالبانو د مشر ملا هبتالله اخوندزاده او د سوریې د لنډمهالې دورې ولسمشر احمد شرع ترمنځ د افغانانو په منځ کې د بېلابېلو بحثونو او څرګندونو لړۍ دوام لري. په ټولنیزو رسنیو کې روان بحثونه د دې دواړو څېرو پر سیاستونو، کړنو او نړۍوالو اړیکو تمرکز کوي.
له نړۍوالو سره د احمد شرع اړیکې
د ځینو افغانانو نظر دا دی چې احمد شرع په سوریه کې د جګړې د پای ته رسېدو په برخه کې مهم رول لوبولی دی. د خپلو خبرو له لارې یې د نړۍوالو پروړاندې یو مثبت تصویر وړاندې کړی دی.افغان خبریال ولي ارین پر خپلې اېکسپاڼې لیکلي «یوه ترهګر خپل هېواد له نړۍ سره وصل کړ او بل ترهګر د افغانستان په څېر هېواد تیاره انزوا ته یوړ.»
د رازمحمد شېرزاد په نوم د ټولنیزو چارو یوه بل فعال د سوریې د لنډمهالې دورې ولسمشر د سیاستونو ملاتړ کړی او د دغه هېواد د بندیزونو پر وړاندې د شرع چټکه مبارزه یې ستایلې ده. هغه لیکلي دي: «که څه هم موږ د سعودي عربستان او قطر پر مېلمهپالنې او تشریفاتو انتقاد وکړ، خو د سوریې د ولسمشر د سیاستونو پر وړاندې زموږ ملاتړ باید مستحکم وي.»
د طالبانو او نړۍوالو اړیکې
د طالبانو د مشر ملا هبتالله اخوندازاده په هکله د یو شمېر افغانانو څرګندونې جالبې دي.
د ګلبدین حکمتیار زوی حبیبالرحمان حکمتیار د طالبانو د مشر پر سیاستونو نیوکې کړي او وايي، چې د افغانستان نړۍوال شناخت له هغې لارې شونې دی چې د اسلامي اصولو او د ارزښتونو په چوکاټ ګې له نړۍوالو سره تعامل وشي. د هغه په وینا، طالبان باید پر هغو اصولو ټینګار وکړي، چې د افغانستان په ګټه وي، نه دا چې یوازې د سیاسي فشار لاندې معاهدې ترسره کړي.
ډېر افغانان د طالبانو پر سیاستونو په ځانګړې توګه د نړۍوالو اړیکو او د دغه رژیم د رسمیت پېژندنې په برخه کې بېباوره ښکاري. هغوی ټینګار کوي چې طالبان باید د هېواد د خلکو د ګټو لپاره کار وکړي او له بهرنيو فشارونو سره په هوښیارۍ چلند وکړي.
د طالبانو د ټولنیزو رسنیو فعال رحیم سکندر وايي، طالبان باید خپل اصول وساتي او د اسلامي نړۍ پر ارزښتونو ټینګار وکړي، ځکه چې د افغانانو لپاره د خپلو اصولو پر بنسټ ژوند کول اړين دي.
په ټولنیزو رسنیو کې دغو څرګندونو وروسته تر هغې زور واخیست، چې تېره ورځ د امریکا ولسمشر ډونالد ټرمپ په ریاض کې اعلان وکړ، چې د سعودي عربستان له وليعهد محمد بن سلمان او د ترکیې له ولسمشر سره تر خبرو وروسته، پر سوریې بندیزونه ختموي.
د دې ترڅنګ ټرمپ قطر ته له سفر مخکې د سعودي عربستان په پلازمېنه ریاض کې د سوریې د لنډمهالي حکومت له مشر احمد الشرع سره ولیدل.
د سویس حکومت اعلان وکړ چې غواړي له اروپايي اتحادیې سره د همکارۍ د نوې هوکړې له مخې، د اړتیا په صورت کې له اروپايي ټولنې د ازاد تګ راتګ حق محدود کړي.
دا پرېکړه په هغو شرایطو کې عملي کېدای شي چې که خالصه کډوالي، له پولې تېرېدونکي مزدوران، بیکاري یا د ټولنیزو خدماتو اخېستنه له ټاکلي حد زیات شي.
دا پرېکړه داسې مهال ده، چې سویس د ۲۰۲۴ کال په ډسمبر کې له اروپايي اتحادیې سره د اقتصادي همکاریو یوه نوې هوکړه لاسلیک کړه، چې اوس هم د تصویب اوږده بهیر ته اړتیا لري.
د کډوالۍ د محدودولو لپاره دا نوې لاره د «حفاظتي مادې» تر عنوان لاندې وړاندې شوې، چې سویس ته دا صلاحیت ورکوي څو د اړتیا په صورت کې، د اروپايي کډوالو جریان تنظیم کړي.
د سویس د کډوالو وزیر بیټ یانس وویل، « حفاظتي ماده پر دېوال د اور وژنې د وسيلې په څېر ده، چې کله اور ولګېږي، خوشاله یې یې چې شته او ژر یې کارولی شې».
د رویټرز د رپوټ له مخې، په پلان کې دا هم راغلي چې که سویس دا ماده فعاله کړي، موضوع به د سویس او اروپايي اتحادیې یوې ګډې کمیټې ته ولاړه شي. که توافق ونه شي، نو دا به محکمې ته وړاندې شي.
سویس، چې د اروپايي ټولنې شتمن هېواد بلل کېږي، په تېرو دوو لسیزو کې د نفوس په چټک زیاتوالي کې د کډوالۍ رول تجربه کړی. همدغې چټکې ودې د ښي اړخو ګوندونو له خوا د کډوالۍ پر ضد د سختو مقرراتو غوښتنه زیاته کړې.
د سویس د کډوالۍ د ریاست سکرتر وینچنزو ماسکیولي وویل، د حکومت د پلان له مخې، له ۲۰۰۲ کال راهیسې باید دغه حفاظتي ماده لږ تر لږه ۸ ځله فعاله شوې وای.