د طالبانو ګواښ؛ یوناما په کابل کې د خپلو ښځینه کارکوونکو حضوري فعالیت ځنډولی

اسراییل د نومبر له اوربند سره سره، لا هم د حزب‌الله پر اهدافو بریدونه کوي. د پوځ په وینا، د حزب‌الله د "رضوان ځواک" یو غړی یې هم د رب‌الثلاثین سیمه کې وژلی دی. دغه سیمه د تول له ښاره ۱۷ کیلومتره لرې ده.

لبناني چارواکو ویلي، په بریدونو کې یو کس وژل شوی، خو هویت یې نه دی افشا شوی. اسراییلي پوځ ادعا کړې چې د حزب‌الله د راکټ‌ویشتونکو وسلو ځایونه، پوځي تأسیسات او نور هدفونه یې هم په جنوب او بقاع درې کې ویشتلي دي.

یاد سفارت د پنجشنبې په ورځ (غبرګولي ۱) زیاته کړې چې دواړو خواوو په دې لیدنه کې د افغانستان او روسیې ترمنځ د دوه‌اړخیزو سیاسي او اقتصادي اړیکو او همداراز د دې اړیکو د وروستیو پرمختګونو په تړاو یې خبرې کړې دي.

طالبانو په دې تړاو نور جزئیات نه دي ورکړي، خو دا لیدنه داسې مهال کېږي چې یاده ډله هڅه کوي له سیمې او نړۍ سره خپلې اړیکې پراخې کړي.

د یادونې ده چې روسیې د سیمې او نړۍ د نورو هېوادونو غوندې طالبان په رسمیت نه پېژني، خو پر افغانستان د دغې ډلې له واکمنېدو راهیسې د دواړو خواوو ترمنځ سوداګریزه او ډېپلوماتیکه راشه درشه ورځ تر بلې د ډېرېدو په حال کې ده.

اې‌بي‌‌سي وېب‌پاڼه تېره اوونۍ په یوه مقاله کې ویلي و چې دوه ډېر پخواني دښمنان اوس د یو ګډ دښمن پر وړاندې سره متحد شوي دي. د سرچینې په وینا، روسیې څلور لسیزې وړاندې افغانستان اشغال کړی و، خو اوس له داعش-خراسان سره د مبارزې لپاره یې د طالبانو ملګرتیا ته ردانګلي دي.

د طالبانو بهرنیو چارو وزارت د پنجشبنه په ورځ (د غبرګولي لومړۍ) نېټه په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د محمدنعیم وردګ د ترکیې له سفير سره د دواړو هېوادونو د اړیکو پر پراختیا بحث کړی.

په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې افغانستان له ترکيې سره «ديني، سیاسي، کلتوري او تاريخي اړيکي» لري.

وردګ د ترکیې له سفير څخه د راستنېدونکو کډوالو سره د مرستې د دوام غوښتنه کړې.

طالبانو د ترکیې د سفير له قوله لیکلي، چې نوموړي د بشري مرستو د دوام ډاډ ښودلی او له دوی سره یې په بېلابېلو برخو کې د ښیکتیا په اړه معلومات او پلانونه هم شریک کړي.

د طالبانو یو شمېر چارواکو ترکیې ته له دې وړاندې رسمي سفرونه کړي او د سوداګرۍ، اقتصاد، سياسي او دوو اړخيزو اړیکو پر جوړېدو يې له ترکي چارواکو سره ناستې پاستې کړې دي.

ترکیه ظاهرا له طالبانو سره ښې اړیکې لري، خو دغه هېواد لا هم طالبان په رسمیت نه دي پېژندلي.

د افغان ښځو د همبستګۍ غورځنګ د پنجشنبې په ورځ په خپل بیان کې لیکلي چې مېرمن بېنارډ پرته له دې چې په افغانستان کې د ژوند تجربه ولري او د هېواد دننه د ښځو غږ واوري، د هغوی د وضعیت یو غېر واقعي او ناعادلانه انځور یې وړاندې کړی دی.

د نوموړي غورځنګ په اند، په افغانستان کې د طالبانو د واکمنۍ پرمهال ښځې د زده‌کړې، کار، سفر، د بیان ازادۍ او په ټولنه کې د ګډون په څېر له بنسټیزو حقونو نه محرومې دي او له ګواښونو، تاوتریخوالي، نیولو او ځپلو سره مخامخ دي.

په بیان کې ویل شوي چې د افغانستان په ځینو برخو کې نجونې د طالبانو له‌خوا د حجاب نه اغوستلو له امله نیول شوي او د ډېری یې له ناڅرګند برخلیک سره مخامخ دي. د یاد غورځنګ په وینا، د دې نجونو کورنۍ د ګواښونو او پر رسمي ادارو د باور نشتوالي له امله د دې قضیو د رسنیو ته د راپور ورکونې جرئت نه‌لري.

دغه غورځنګ په خپل بیان کې له نړۍوالې ټولنې، رسنیو او د بشري حقونو له بنسټونو نه غوښتي چې د افغانستان دننه د ښځو غږ واوري، د تحریف شويو روایتونو پر وړاندې ودرېږي او د نیول شويو نجونو د برخلیک د روښانه‌ کېدو لپاره اقدامات وکړي. همداراز، له دوی غوښتنه شوې چې د طالبانو د رژیم ملاتړ ودروي او د تاوتریخوالي او تبعیض قربانیانو تر څنګ ودرېږي.

د ښځو د همبستګۍ غورځنګ ټینګار کړی چې افغان ښځې د خپل ژوند په تر ټولو تیاره پړاو کې قرار لري او هېڅ ډول هڅه د طالبانو د څېرې د سپیناوي لپاره نه‌شي کولای چې حقیقت پټ کړي.

دا غبرګونونه تر هغې وروسته کېږي چې وړمه ورځ د زلمي خلیلزاد مېرمن شیریل بېنارډ په یوې مقاله کې د طالبانو تر کنټرول لاندې افغانستان ته د ستنېدو په تړاو د افغان کډوالو او د هغوی د ملاتړکوونکو بنسټونو اندېښنې «بې‌بنسټه» بللي او وايي، چې افغانستان ته دې له ستنېدو نه‌وېرېږي. د بېنارډ په وینا، کابل ته د سفر پرمهال طالبانو د هغې هرکلی کړی دی.

خو دا لیدنه د دې اوازې سبب شوه چې ښايي امریکا د افغانستان له لیتیمو سره لېوالتیا ولري.

د طالبانو د پانګونې د ترویج مسوول خلیل الرحمن ژوند د جرمني فرانکفورتر الګیماینه ورځپاڼې ته ویلي، چې له ماسک سره کوم رسمي تماس نه‌دی نیول شوی، خو ټینګار کوي چې افغانستان چمتو دی له ټیسلا او نورو نړیوالو شرکتونو سره همکاري وکړي.

طالبان باور لري چې ډونالډ ټرمپ د افغانستان د کانونو له سرچینو سره لېوالتیا لرله او له خپل پخواني دښمن سره شراکت نه ردوي.

د امریکا دفاع وزارت پینټاګون په ۲۰۱۰ کال کې افغانستان ته د سعودي عربستان د لیتیم لقب ورکړی و، ځکه پراخې لیتیمي زېرمې لري.

کله چې طالبان په ۲۰۲۱ کال کې بیا واک ته ورسېدل، ګڼ چینايي پانګوال کابل ته لاړل، ځکه د افغانستان لیتیمو یې پام ځان ته اړولی و.

د مس عینک کان، چې په ۲۰۰۸ کال کې چینایي شرکت ته ورکړل شوی و، لا هم نه دی استخراج شوی.

طالبان د ځنډ له امله ناراضه دي او نیوکه کوي چې دا پروژه د افغانانو پر ځای یوازې د چینایي کارکوونکو له خوا پر مخ وړل کېږي.

سیاسي شنونکی جلال بازوان وایي، چین په افغانستان کې امنیت ته تر اقتصاد ډېر اهمیت ورکوي. هغوی هڅه کوي خپلې کاني اړتیاوې له هغو هېوادونو پوره کړي، چې هلته زیربناوې، حقوقي خوندیتوب او نړیوال بانکي سیسټم ته لاسرسی ښه دی.

د چین له ځنډني کار وروسته، طالبانو هند، عربي متحده امارات، روسیې، ازبکستان، ایران او تازه قزاقستان ته مخه کړې ده.

د کانونو وزارت اوس مهال د طالبانو د حکومت تر ټولو فعال بنسټ دی.

فرانکفورتر الګیماینه وايي، چې له۲۰۲۱کال راهیسې طالبانو د کانونو لپاره د جوازونو وېش چټک کړی او شاوخوا ۱۵۰ کوچني کانونه او ۳۰سترې پروژې یې په قرارداد ور کړې دي، چې دا شمېر د پخواني حکومت په پرتله څلور چنده زیات دی.

د دې چټکۍ یو دلیل د پخوانیو تدارکاتي پروسو کارول دي، خو د وزارت یو پخوانی انجنیر وایي، چې ځینې پروژې بې‌مطالعې او بې پامۍ ورکړل شوې، چې د چاپېریال او اوبو د مدیریت اندېښنې یې راپارولې دي.

طالبانو د کانونو کنټرول سخت کړی څو عواید زیات کړي، په ځانګړي ډول له قیمتي ډبرو لکه زمرد څخه یوه منظمه مالیه اخیستل کېږي.

خو دا برخه لا هم له ستراتیژیکو ستونزو سره مخ ده چې ترانسپورتي، برېښنايي او بانکي ستونزې او نړیوال بندیزونه پکې شامل دي.

قاچاق یوه دوامداره ننګونه ده. یو زمرد پلورونکی وایي، ډبرې تر لیلام پورې کلکې څارل کېږي، خو ځینې کسان هڅه کوي دا ډبرې پټې کړي یا بهر ته یې وړي.

طالبان خپلو نږدې کسانو ته لومړیتوب ورکوي. د طالبانو یو پخوانی قوماندان چې هېڅ تخنیکي تجربه نه لري، د اتو جیډ کانونو جوازونه تر لاسه کړي، چې دا ډبرې په چین کې ډېر ارزښت لري. نوموړی له یوه چینایي پانګوال سره شراکت هم کړی.

طالبان هیله لري چې له امریکا سره اقتصادي تړونونه به د دوی رژیم ته نړیوال مشروعیت ورکړي، چې له امله به اروپایي هېوادونه هم ورته قانع شي.

خو د لیتیم ستره استخراجي پانګونه لا هم د سیاسي بې‌ثباتۍ، بندیزونو او د زیربناوو د کمښت له امله ټکنۍ ده.