د ډېپلوماټ ورځپاڼې په یوې خپرې کړې مقاله کې ویل شوي، چې چین او پاکستان له طالبانو څخه ژمنه ترلاسه کړې، چې په افغانستان کې به د هند د سټراټېژیک او اقتصادي نفوذ مخه نیسي.
د یادې ورځپانې په مقاله کې زیاته شوې، چې دغه ژمنې د طالبانو، چین او پاکستان ترمنځ تېره اوونۍ په کابل کې د ګډې ناستې پر مهال شوي دي.
دغه ناسته په داسې حال کې شوې، چې هند په دې وروستیو کې هڅې پېل کړي، څو له طالبانو سره خپل تعامل په اقصتادي او ډېپلوماټیکه برخه کې پراخ کړي.
پاکستاني رسنیو راپورونه ورکړي، چې ګوندې د ناستې اصلي موخه دا وه چې د درېیو لوریو ترمنځ امنیتي او اقتصادي همکاري پیاوړې شي او د هند د پراخېدونکي رول پر وړاندې همغږي رامنځته شي.
که څه هم تر اوسه پورې په رسمي او ښکاره توګه دا هوکړه نه ده تایید شوې، خو پاکستاني رسنیو راپور ورکړی چې د هند د زیاتېدونکي حضور پر وړاندې پاکستان او چین شریکې اندېښنې لري.
په همدې لړ کې د طالبانو د بهرنیو چارو سرپرست وزیر امیرخان متقي، د چین د بهرنیو چارو وزیر وانګ يي او د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار په یوې تازه ناسته کې چې په بېجینګ کې شوې، هوکړه کړې چې د «چین-پاکستان اقتصادي دهلېز» (CPEC) پروژه دې افغانستان ته هم وغځول شي.
دغه پروژه چې د چین له مهمو سیمه ییزو اقتصادي نوښتونو څخه ده، اوس تمه ده، چې افغانستان هم په کې شامل شي.
څارونکي وایي، چې دا پرمختګ کولی شي د نوي ډيلي هڅې په افغانستان کې تر ډېره اغېزمنې کړي، ځکه هند په دې پروژه کې ګډون نه لري.
د هند او طالبانو بې سارې اړیکې
له دې پرمختګونو سره هم مهاله، د هند او د طالبانو د بهرنیو چارو وزیرانو په داسې حال کې له یو بل سره ټلېفوني خبرې کړې، چې د دغه کچې د تعامل څرک نه لیدل کېدو.
اېس جی شنکر دا اړیکه «اغېزناکه» بللی وه او زیاته کړې یې وه، چې دواړو خواوو د همکارۍ د پیاوړتیا پر لارو چارو خبرې کړې دي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت په خبرپاڼه کې هم دواړو خواوو د دوه اړخیزو اړیکو پراخولو، اقتصادي همکارۍ او ډېپلوماټیکو اړیکو د پیاوړتیا په اړه یادونه شوې وه.
خو طالبانو په ورته وخت کې د هغو راپورونو غندنه کړې، چې د دوی په باور هڅه کوي د کابل او نوي ډهلي ترمنځ بې باوري زیاته کړي.
یو له دغو د هند د سندور عملیات پر مهال د پاکستان د پوځ هغه ادعا وه، چې ګوندې یو توغندی پر افغانستان هم لګیدلی دی.
د هند غبرګون او د راتلونکي سټراټېژۍ ارزونه
هند تر دې دمه په افغانستان کې پر بنسټیزو پروژو، سړکونو، بندونو، روغتونو او برېښنا له ۳ میلیاردو ډالرو څخه زیاتې پانګونې کړي. خو اوس د خپل نفوذ ساتلو له یوې نوې ننګوونې سره مخ دی.
هند چې د طالبانو حکومت په رسمیت نه پېژني او خپلې بشري مرستې یې دوامداره ساتلي هڅه کوي، چې د عملي تعامل تر څنګ خپلو ډېموکراټیکو اصولو ترمنځ توازن هم وساتي.
راپور کاږي، طالبانو له هند غوښتي چې د افغانستان په کانونو، قیمتي ډبرو، نفتو او ګازو کې تازه پانګونې وکړي.
همداراز هغوی له هند غوښتي، چې د ایران د چابهار بندر له لارې د هند سوداګریز توکي منظم افغانستان ته انتقال شي، خو په دې برخه کې پر ایران د بندیزونو له وېرې له احیتاطه کار اخیستی دی.
په داسې حال کې چې نوي ډیلي له خپلو ګاونډیانو پاکستان، چین، بنګله دېش او مالدیف سره اړیکې کړکېچنې شوې، د نریندار مودي اداره هڅه کوي چې په افغانستان کې خپل سیمه ییز دریځ له سره تعریف کړي.
خو له طالبانو سره یې د نږدې کیدو هڅې په داسې مهال کې کېږي، چې یادې ډلې له بېجینګ او اسلام اباد سره هم خپلې راشه درشې تودې ساتلي دي.
شنونکي وایي، که هند ونه توانېږي چې له طالبانو سره خپلې اړیکې په یوه دوامداره او متوازنه بڼه وساتي، د راتلونکو سیمه ییزو بدلونونو له بهیره به څنډې ته پاتې شي.
ټرمپ د چهارشنبې په ورځ (د غويي ۳۱مه) د ناستې په یوې برخه کې وویل: « خلک د خپل ژوند لپاره له سوېلي افریقا څخه تښتي. د دوی ځمکې غصبېږي او په ډېرو برخو کې دوی وژل کېږي.»
هغه دا څرګندونې د ویډیوګانو او چاپ شویو مقالو د ښودلو پرمهال وکړې، چې د هغه په وینا په سوېلي افریقا کې د سپین پوستو د ځورونې او وژنې شواهد دي.
په غونډه کې د اېلان ماسک شتون له پیل څخه د تاوتریخوالي احتمال لوړ کړی و.
د یادولو ده، چې ماسک په سوېلي افریقا کې زېږېدلی دی.
د امریکا حکومت په دې وروستیو ورځو کې ۵۹ سپین پوستي سوېلي افریقایان د کډوالو په توګه منلي دي.
دې پرېکړې د سوېلي افریقا د پلازمېنې پرتوریا د حکومت او په واشنګټن کې د امریکا د کانګرس د دېموکراتو استازو منفي غبرګونونه راپارولي دي.
ټرمپ د غويي په ۲۲مه په بېسارې څرګندونو کې د سوېلي افریقا د سپین پوستو پناه غوښتونکو هرکلی وکړ او ویې ویل؛ دغه ډله چې ډېری یې د «افریکانر» قوم پورې تړاو لري او د هالنډي کډوالو اولادونه دي، «د نژادي تبعیض قربانیان» دي او په خپل هېواد کې له «نسلوژنې» سره مخامخ دي.
رامافوسا د چهارشنبې په ورځ د امریکا له ولسمشر سره د لیدنې په پیل کې ویلي و، چې موخه یې د سوداګرۍ او مهمو معدني موادو په اړه خبرې دي، چې په یوه دوستانه فضا کې ناستې ته ننوت.
د ټرمپ سره د هغه لومړنۍ خبرې د ګالف په اړه وې او د سوېلي افریقا دوه مشهور ګالف لوبغاړې هم د هغه په پلاوي کې شامل وه؛ خو د ناستې لوری ژر بدل شو.
ټرمپ یوه ویډیو خپره کړه، چې سپین صلیبونه پکې ښکارېدل، کوم چې د هغه په وینا د زرګونو وژل شویو سپین پوستو د قبرونو نښې وې.
د مخالفو مشرانو د توندو ویناوو صحنې هم خپرې شوې او ټرمپ وویل، چې یو له دوی څخه باید ونیول شي.
رامافوسا د ویډیو د ښودلو پرمهال تر ډېره پرته له کوم غبرګون څخه ناست و، کله ناکله یې د ښه لید لپاره به یې غاړه وګرځوله.
هغه وویل، دا ویډیو یې مخکې هېڅکله نه ده لیدلې او غوښتل یې پوه شي چې چېرته دا ویډيو ثبت شوې ده.
ټرمپ وروسته چاپ شوې مقالې وښودې، چې پکې د سوېلي افریقا د سپین پوستو د وژنې یادونه شوې وه او کله چې یې پاڼې اړولې، وویل: «مرګ... مرګ.»
رامافوسا ټینګار وکړ، چې په سوېلي افریقا کې جرمونه شته؛ خو زیاتره قربانیان یې تور پوستان دي.
خو ټرمپ د هغه خبره پرې کړه او ویې ویل: «خو بزګران تور پوستان نه دي.»
ټرمپ همداراز د سوېلي افریقا له خوا د اسراییل د «نسل وژنې» په تور د عدالت په نړۍواله محکمه کې د شکایت یادونه هم وکړه او ویې ویل، چې هغه له قضیې څخه د کومې پایلې تمه نه لري.
رامافوسا مخکې په عاج ساحل کې په یوه کنفرانس کې ویلي و، چې سپین پوستي افریقایان «په ظاهره له هېواده وتلي دي، ځکه چې دوی د هغو پالیسیو مخالفت کاوه، چې د سپین پوستو د واکمنۍ له پای ته رسېدو وروسته د نژادي نابرابرۍ د له منځه وړلو لپاره عملي کېږي.»
د امریکا د کډوالو په پالیسیو کې تضادونه
له هغه وخته چې ټرمپ د تېرې جنورۍ په میاشت کې سپینې ماڼۍ ته ستون شو، هغه د سوېلي افریقا سره ټولې مالي مرستې بندې کړې او له دې هېواد سره یې اړیکې محدودې کړې دي، ځکه چې د اسراییل پروړاندې یې د نسل وژنې پر ضد د عدالت په نړۍواله محکمه کې دعوه کړې ده.
په دې وروستیو میاشتو کې د ټرمپ ادارې په امریکا کې د کډوالو د منلو ټولې پروسې ودرولې او د افغانستان، کانګو او نورو هېوادونو څخه د زرګونو کډوالو مخه یې ونیوله، چې د جګړې او شخړو څخه تښتیدلي او د امنیتي او مالي اندېښنو له امله د تایید پروسې څخه وروسته د شړلو لپاره چمتو وو.
د کډوالو نړۍوال سازمان چې د ملګرو ملتونو یوه اداره ده او له بې ځایه شویو خلکو سره مرسته کوي، تر دې وړاندې یې د امریکا د حکومت غوښتنه رد کړې وه، چې د افریقایانو د بیا مېشتېدنې سره مرسته وکړي.