لبنان غواړي له سټارلینک سره د انټرنېټ خدمت پیل کړي

د لبنان ولسمشرۍ ماڼۍ ویلي، د ایلن ماسک سټارلینک شرکت او د لبنان حکومت د انټرنېټ د سپوږمکۍ خدمتونو پر پیل خبرې کوي.

د لبنان ولسمشرۍ ماڼۍ ویلي، د ایلن ماسک سټارلینک شرکت او د لبنان حکومت د انټرنېټ د سپوږمکۍ خدمتونو پر پیل خبرې کوي.
ولسمشر جوزف عون د سټارلینک د جواز او پراختیا نړیوال رییس، سام ټرنر، سره لیدلي، چې پکې د شرکت او د مخابراتو وزارت ترمنځ روانې خبرې ورته تشریح شوې دي.
د مخابراتو وزیر چارلس حاجه هم له ولسمشر سره لیدلي، څو د خبرو د پرمختګ راپور ورکړي. که دا موافقه وشي، لبنان به د هغو ۱۳۶ هېوادونو برخه شي چې سټارلینک پکې فعال دی.
ولسمشرۍ ماڼۍ ویلي، ټرنر د سټارلینک مهمې ګټې وړاندې کړي، چې له مخې به یې د سپوږمکۍ له لارې انټرنېټ چټک او اغېزمن شي، او دا به د صنعتي، تجارتي، بانکدارۍ، ښوونیزو او دولتي ادارو پر کار مثبت اغېز وکړي.
لبنان له کلونو راهیسې د انټرنېټ او مخابراتو له پلوه وروسته پاتې شوی، او د ګرځنده انټرنېټ له پلوه تر ټولو ګران بیه هېوادونو کې شمېرل کېږي.
پرلهپسې فساد او بېځایه لګښتونو د دغه هېواد مالي بحران او لوړ پور ته لار هواره کړې ده.

د اکسفام د تازه راپور له مخې، د امريکا لسو تر ټولو شتمنو کسانو په تېرو ۱۲ مياشتو کې په مجموعي ډول ۳۶۵ ميليارده ډالره ګټلي دي، چې دا په ورځني حساب نږدې يو ميليارد ډالره جوړېږي.
د فوربس مجلې د شتمنو کسانو د فهرست له مخې، اېلان ماسک، چې د ټېسلا او اېکس شرکتونو مالک دی، يوازې په يوه کال کې تر ۱۸۶ ميليارده ډالره زياته شتمني ترلاسه کړې. شننې ښيي، چې ماسک ښايي د نړۍ لومړنی ټريليونر شي.
نور شتمن کسان هم د پام وړ عوايد لري. مارک زاکربرګ، د مېټا شرکت اجرایيه مشر او راب والټن، د والمارټ د پلورنځيو مشر، د هر يوه شتمنۍ کې۳۸.۷ميليارده ډالره زياتوالی راغلی. وارن بافټ ۳۴.۸ميليارده ډالره او جيم والټن ۳۶.۵ميليارده ډالره لاسته راوړي.
خو د دې ترڅنګ، د ځینو شتمنو لکه د ګوګل بنسټايښودونکي لېري پيج او سرګي برين شتمنۍ له کمښت سره مخ شوي دي.
کارپوهان وايي چې دغه بېساری اقتصادي توپير د پانګوالو او عامو خلکو ترمنځ واټن لا پسې پراخ کړی دی او دا وضعيت د ټولنيز عدالت لپاره يو ستر ګواښ بلل کېږي.
د اوپېناېای (OpenAI) شرکت اجراییه مشر سم الټمن وايي، ښايي چټجيپيټي په راتلونکي کې یو داسې چټباټ ته واوړي چې د کاروونکو له ژوند نه ډېر څه زده کړي او هغه په حافظه کې وساتي.
نوموړي د مصنوعي ځیرکتیا په یوې غونډه کې زیاته کړې چې یاده ټېکنالوژي کولای شي ستاسې ټولې پخوانۍ خبرې، کتابونه، برېښنالیکونه او هغه څه چې تاسې لیدلي او لوستلي وي، په حافظه کې وساتې. همداراز دا سېسټم کولای شي له نورو سرچینو نه هم معلومات راټول کړي.
د هغه په وینا، یو شمېر ځوانان او محصلان همدا اوس هم له چټجيپيټي نه د یوه عملیاتي سېسټم (Operating System) په توګه کار اخلي. هغوی خپل فایلونه پهکې اچوي، معلومات ورسره نښلوي او پېچلي پوښتنې ترې کوي چې هممهاله دوی د دغه سېسټم لهخوا کره او چټک ځواب ترلاسه کولای شي.
څه موده مخکې OpenAI په چټجيپيټي کې د «حافظې» (Memory) نومې ځانګړنه اضافه کړه ترڅو د پخوانیو خبرو معلومات وساتي او کاروونکو ته لا ښه مرسته برابره کړي.
سم الټمن همداراز وايي چې ډېری وخت ځوانان د چټجيپيټي له سلا مشورې پرته مهمې پرېکړې نهکوي. هغه زیاته کړې چې مشران خلک یې د ګوګل پر ځای او ځینې نور خلک بیا د ژوند د یوه ښه سلاکار په توګه کاروي.
خو تر اوسه کره څرګنده نه ده چې دا سېسټم به څه وخت د زدهکړې او حافظې ساتنې پړاو ته ورسېږی او همداراز دا هم روښانه نه ده چې دا ټېکنالوژي به د انسانانو د شخصي حریم (پرایویسي) له نظره څومره خوندي وي.
د OpenAI شرکت اجراییه مشر سم الټمن څرګندونې ښيي چې د چټجیپيټي راتلونکې بڼې به وکولای شي د کاروونکو له ژوند سره تړلي معلومات وساتي او تحلیل یې کړي.
د یادونې ده چې د ټېکنالوژۍ د روان ګړندي بهیر د شخصي حریم مسالې، په دې وروستیو کې د خلکو تاوده بحثونه راپارولي، ځکه یو شمېر خلک د محرمیت د افشاکېدو له وجې وېرېږي. د خلکو وېره دا ده چې ګواکې چټجيبيټي به د دوی شخصي حریم په تړاو له نورو سره معلومات شریک کړي.
سرطان (کینسر) یو داسې وژونکې ناروغي ده چې په چټکۍ سره په ټوله نړۍ کې خپرېږي، او تر ټولو اندېښمنوونکې خبره دا ده چې د ځوانانو (د ۵۰ کلنۍ نه کم عمر لرونکو) تر منځ د دې ناروغۍ پېښې په زیاتېدو دي.
د دې ناروغۍ ګڼ شمېر علتونه شته، خو په اوسنۍ دوره کې زیات وخت ناست پاتې کېدل او له بدني فعالیتونو لرېوالی یو له مهمو لاملونو څخه شمېرل کېږي.
خو آیا تاسو پوهېږئ چې د ګرځېدو یا قدم وهلو عادت خپلول کولی شي د سرطان د رامنځته کېدو ګواښ ډېر کم کړي؟
بېلابېلو علمي څېړنو ښودلې چې منظم بدني فعالیت د سرطان د ګواښ کچه راکموي.
د بریتانیې د آکسفورډ پوهنتون یوې تازه څېړنې څرګنده کړې چې څومره زیات قدمونه تاسو هره ورځ واخلئ، هغومره به د سرطان له ۱۳ مختلفو ډولونو څخه د اغېزمنېدو خطر کم شي.
په دې څېړنه کې تر ۸۵ زره ډېرو کسانو ګډون کړی و، او د هغوی بدني فعالیتونه د "اېکټیوېټي ټریکر" (Activity Tracker) په مرسته وڅارل شول.
د دغو کسانو روغتیا د ۶ کلونو لپاره تعقیب شوه.
پايلو وښودله چې زیات قدمونه اخیستل د سرطان د خطر کمولو معنی لري، حتی که تاسو ورو یا چټک هم ګرځئ.
څېړنه وايي چې که هره ورځ لږ تر لږه ۵ زره قدمه واخلئ، د سرطان ګواښ کمېدل شروع کېږي. تر دې کم قدم وهلو سره کافي خونديتوب نه ترلاسه کېږي.
همداراز، که تاسو هره ورځ ۷ زره قدمه واخلئ، د سرطان د ۱۳ ډولونو د خطر کچه تر ۱۱ سلنه راکمېږي، او که ۹ زره قدمه واخلئ، نو دا خطر تر ۱۶ سلنه پورې کمېږي.
خو له ۹ زرو زیات قدمونه اخیستل د خطر په کمښت کې خاص بدلون نه راولي.
د دې نه وړاندې، د ۲۰۲۳ په جولای میاشت کې د JAMA Oncology په ژورنال کې خپره شوې یوه څېړنه ښيي چې که یو څوک د ورځې په اوږدو کې څو دقیقې تېز ې منډې ووهي (لکه د بس نیولو لپاره)، نو د سرطان د لږ تر لږه ۱۳ ډولونو خطر کموي.
په دې څېړنه کې ۲۲ زره هغه کسان شامل وو چې ورزش یې نه کاوه، خو د دوی ورځني بدني حرکتونه معاینه شول.
پایلو وښودله چې هغه کسان چې د ورځې لږ تر لږه ۳ دقیقې چټک مزل کوي (لکه تېز په پړوو ختل یا منډه وهل)، نو د سرطان د بېلابېلو ډولونو یا له هغې د مرګ خطر تر ۳۰ سلنه پورې کمېږي.
په ۲۰۱۶ کې د JAMA Internal Medicine ژورنال کې خپره شوې بله څېړنه هم وايي چې که نارینه او ښځې ورزش عادت کړي، نو د مثانې، معدې او نورو ۱۳ عامو سرطانونو د خطر کچه کمېږي.
په ۲۰۲۲ کې شوې یوه څېړنه ښيي چې که خلک ورزش پیل کړي، نو یوازې د امریکاد نفوذ له مخې۳ سلنه سرطاني پېښې مخنیوی کېدلی شي.
په همدغه کال کې د Nature Medicine ژورنال یوه څېړنه څرګندوي، چې هغه خلک چې د ورځې زیات وخت ناست وي، که هره ورځ لږ تر لږه ۴ دقیقې تېز قدم ووهي، نو له سرطان یا بلې ناروغۍ د مړینې ګواښ تر ۳۰ سلنه پورې راکمولی شي.
خو دې څېړنې یوازې د سرطان له امله په مړینې تمرکز درلود، نه دا چې آیا دا چاره د سرطان مخنیوی هم کوي که نه.
په واټساپ کې داسې ګڼ شمېر ځانګړتیاوې (فیچرونه) شته، چې تاسو سره د خپلو عزیزانو، ملګرو یا د دفتر له همکارانو سره د اړیکو په ټینګېدو کې مرسته کوي.
خو کله چې څوک د بېشمېره ګروپ چټونو، چینلونو او ټولنو برخه شي، نو د ټولو پیغامونو لوستل ډېر سخت شي، چې له امله یې ډېر مهم پیغامونه نالیدلي پاتې شي.
د دې ستونزې د حل لپاره، میټا (Meta) یو نوی فیچر وړاندې کوي.
د یو راپور له مخې، واټساپ پر یو نوي وسیله کار کوي، چې د پیغامونو لنډیز (summary) به وړاندې کوي.
راپور زیاتوي، چې دا لنډیزونه به د میټا AI له لارې د ګروپونو، چینلونو او انفرادي چټونو لپاره شخصي ډول برابر شي.
د دې فیچر موخه دا ده، چې کاروونکو ته اسانتیا ورکړي څو بېځایه وخت له لاسه ور نه کړي او ټول پیغامونه په خلاصه توګه ولوستل شي.
راپور زیاتوي، چې دا فیچر دا مهال د واټساپ د اندرایډ وسیلو په (ازمایښتي) نسخه کې ازمویل کېږي.
د دې فیچر کارول به هغه مهال ممکن شي کله چې یو کاروونکي ته د مشخصې شمېرې نوي پیغامونه راشي.
په دې حالت کې به د "unread" پیغامونو پورته یو اپشن ښکاره شي او چې پرې کلیک وشي، د ټولو پیغامونو خلاصه به جوړه شي.
راپور زیاتوي، چې شرکت هڅه کوي ډاډ ترلاسه کړي چې ستاسو پیغامونه لا هم له اول نه تر اخیره انکرپټ پاتې شي او نه میټا، نه واټساپ او نه کومه بله درېیمه ډله ورته لاسرسی ولري.
اوس مهال دا روښانه نه ده، چې د پیغام لنډیز به د هماغې چټ په دننه کې ښکاره شي، که به د میټا AI لپاره جلا چټ خلاصېږي.
همداراز ویل شوي، چې دا فیچر به هغو چټونو کې کار نه کوي چې "advanced chat privacy" پکې فعال وي.
د پیغامونو لنډیز فیچر څه شی دی؟
کله چې تاسو په واٹس اپ کې نوي پیغامونه ترلاسه کړئ، نو د "Unread" مسجونو په سر کې به یو نوی اختیار ښکاره شي.
په دې باندې کلیک کولو سره، د پیغامونو لنډیز به وړاندې شي چې تاسو ته د ټولو پیغامونو اصلي محتوا په لنډه توګه ښیي.
د محرمیت تدابیر
میټا ډاډ ورکوي، چې د دې فیچر په کارولو سره ستاسو ټول پیغامونه د "End-to-End Encryption" لاندې خوندي پاتې کېږي او نه میټا، واټس اپ او نه هم کومه درېیمه خوا ستاسو د پیغامونو محتوا ته لاسرسی لري.
د دې لپاره میټا یو نوی سیستم معرفي کړی، چې "Private Processing" نومېږي.
دا سیستم ډاډ ورکوي، چې ستاسو معلومات یوازې ستاسو په وسیله پروسس کېږي او د نورو له خوا نه لیدل کېږي.
لکه څنګه چې پورته یادونه شوې، دا فیچر لا هم په ازمایښتي مرحله کې دی، نو دا نهشي ویل کېدای چې کله به ټولو کاروونکو ته وړاندې شي.
د هېوادونو د نظامي ځواک درجه بندي د Global Firepower Index (GFP) له خوا کیږي چې له مخې یې د ۲۰۲۵ کال لپاره هند د نړۍ څلورم او پاکستان دولسم قدرتمن هېوادونه ګڼل شوي دي.
د جي ایف پي د ۲۰۲۵ کال لپاره د هند د دفاعي ځواک بودیجه د پاکستان د پوځ له بودیجې یوولس برابره زیاته بللې ده او ویلي یې دي چې هند د ۲۰۲۵ - ۲۶ کال لپاره شاوخوا ۷۸.۷ میلیارده ډالره بودیجه لري او پاکستان بیا د ۲۰۲۵ - ۲۶ کال لپاره ۷.۶ میلیارده ډالره بودیجه لري.
پرتلنه ښيي چې هند د پوځي ظرفیت له پلوه تر پاکستان څو برابره پیاوړی دی، چې زیات پوځ او جنګي وسایل لري.
د پوځ شمېر او جوړښت:
• هند: شاوخوا ۵.۱۳ میلیونه نظامي پرسونل لري، چې پکې ۱.۴۶ میلیونه فعاله پوځیان، ۱.۱۵ میلیونه احتیاطي ځواکونه او ۲.۵ میلیونه غیررسمي ملېشې شاملې دي.
• پاکستان: ټولټال ۱.۷ میلیونه نظامي پرسونل لري، چې پکې ۶۵۴,۰۰۰ فعاله پوځیان، ۵۰۰,۰۰۰ غیر رسمي ملېشې(پارامیلیټري) او ۵۵۰,۰۰۰ احتیاطي ځواکونه شامل دي.
هوايي ځواکونه:
• هند: ۲,۲۲۹ نظامي الوتکې لري، چې پکې ۶۴۳ جنګي الوتکې شاملې دي.
• پاکستان: ۱,۳۹۹ نظامي الوتکې لري، چې پکې ۴۱۸ جنګي الوتکې شاملې دي.

ځمکنی ځواک:
• هند: ۳,۱۵۱ جنګي ټانکونه لري.
• پاکستان: ۱,۸۳۹ جنګي ټانکونه لري.
بحري ځواک:
• هند: یوه هوایي بېړۍ، ۱۱ ډیسټرایرونه، ۱۷ فریګیټونه، او ۱۶ ابدوزونه لري.
• پاکستان: ۸ فریګیټونه، ۵ ابدوزونه، او ۳ کورویټونه لري.
اټومې وسلې:
• هند: شاوخوا ۱۷۲ اټومي سرګلولې لري.
• پاکستان: شاوخوا ۱۷۰ اټومي سرګلولې لري.

که څه هم پاکستان د ځینو برخو لکه د ځانچاودو توپونو او راکټي توپخانې غښتلې برخه لري؛ خو هند د پوځي پرسونل، وسلو، او بودیجې له پلوه برلاسی دی.
د دواړو هېوادونو ترمنځ د اټومي وسلو شتون، هر ډول شخړه لا خطرناکه کوي.