د امریکا دفاع وزیر پر ضد د حساسو معلوماتو د افشا کېدو پلټنه روانه ده

ملګرو ملتونو د یوې اعلامیې په خپرولو سره د دغه سازمان د بشري حقونو د مشر ولکر تورک له قوله لیکلي:« زه د امریکا د حکومت هغې پرېکړې ژور خواشینی کړی یم، چې د جزا نړیوالې محکمې پر قاضیانو یې بندیزونه لګولې، په ځانکړي ډول پر هغو قاضیانو چې د بېنن، پیرو، سلوانیا او کاناډا هېوادونو څخه دي او د افغانستان او فلسطین قضیو په اړه یې پرېکړې کړي.»

نوموړي د بندیزونو د لغوه کولو او بیا کتنې غوښتنه کړې ده.

ښاغلي تورک ویلي، چې دا بندیزونه قاضیان له خپلو عدلي مسولیتونو د ترسره کولو امله په نښه کوي او دا اقدام د قانون د حاکمیت او د قانون تر چتر لاندې د مساوي محافظت اصولو باندې مستقیم ګزار دی.

پر همدغه مهال د جزا نړیوالې محکمې غړو هېوادونو هم د جمعې په ورځ په یوه اعلامیه کې د امریکا بندیزونه غندلې.

په اعلامیه کې ویل شوي:« دغه بندیزونه نړیوالو هڅو ته چې د نړیوالو جنایتونو د محاکمه کولو لپاره روانې دي، زیان رسوي او د قانون حاکمیت، له معافیت سره د مبارزې او د اصولو پر بنست د نړیوال نظم د خوندیتوب لپاره ګډ تعهد ته زیان رسوي.»

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو مشر دغه څرګندونې تر هغې وروسته کړې دي، چې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو ویلي، پر هغو قاضیانو بندیزونه لګوي، چې د ۲۰۲۰ کال په قضیو کې یې د افغانستان د جګړې پر مهال د امریکايي او افغان ځواکونو له خوا د جنګي جنایتونو تورونه څېړلي، او همدارنګه په ۲۰۲۴ کال کې یې د اسراییل د لومړي وزیر بنیامین نتنېاهو او د بهرنیو چارو د پخواني وزیر یواف ګالانت د نیولو حکمونه صادر کړي دي.

د هند لومړي وزیر نریندرا مودي نن د دغه هېواد تر کنټرول لاندې کشمیر ته د سفر پرمهال د ۲۷۲ کېلومتره په اوږدوالي د «سرینګر ـ بارامولا» رېل پټلۍ پروژه پرانېسته. د ریل یاده پټلۍ د کشمیر درې ته د هند له اصل برخې سره د وصلېدو لپاره یوه ستراتیژیکه لاسته راوړنه بلل کیږ.ي.

د رېل دغه پټلۍ چې د چناب سیند پر سر تېره شوې د نړۍ تر ټولو لوړه رېل پتلۍ ګنل کیږي.

ندریندرا مودي د یادې پروژې د پرانېستلو پرمهال وویل:«زه به اجازه ورنه کړم، چې د پهلګام ترهګریز برید د جمو او کشمیر پرمختګ ته خنډ شي. د ځوانانو ارمانونه به پوره شي او هر خنډ به لومړی مودي ته مخامخ شي.»

مودي کشمیر ته په خپل دغه سفر کې د اقتصادي ودي، سیاحت او ټولنیز ثبات د پیاوړتیا لپاره د روغتیا، سړکونو، ښاري پرمختګ او طبي پوهنتون جوړولو په برخو کې هم ځیني پروژې پرانېستلي.

د هند لومړي وزیر یو ځل بیا پر پاکستان تور ولګاوه، چې په پهلګام کې یې د «انسانیت او کشمیریت» پر ضد برید کې لاس درلود.

ټرمپ د دې شخړې په اړه په بې‌پروایۍ سره څرګندونې وکړې او ویې ویل، داسې ښکاري چې هېڅ مهم څه نه دي پېښ شوي. کله چې له ټرمپ وپوښتل شول چې ایا له ماسک سره د خبرو لپاره کوم پلان لري، هغه په ځواب کې وویل: «ستا مطلب هغه سړی دی چې خپل عقل یې له لاسه ورکړی؟»

ټرمپ زیاته کړه چې دا مهال له ایلان ماسک سره د خبرو هېڅ ځانګړې علاقه نه لري. د نوموړي په وینا، دا ماسک دی چې هڅه کوي له ده سره خبرې وکړي، خو هغه لا چمتو نه دی چې دا ډول خبرې پیل کړي.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د دواړو مشهورو څېرو تر منځ سیاسي او شخصي اختلافات ورځ تر بلې ژورېږي.

دغه سازمان خبرداری ورکړی، چې اسراییل نه یوازې خلک بمباروي او بې‌ځایه کوي، بلکې د هغوی لوږه د جګړې د یوې وسیلې په توګه کاروي چې دا عمل یو ښکاره جنګي جنایت بلل کېږي.

د بښنې نړیوال سازمان د جمعې په ورځ پر اېکس پاڼې لیکلي: «د ملکي وګړو لوږي ساتل، د هغوی د خوړو، درملو او اړینو خدماتو مخنیوی، د نړیوالو قوانینو له مخې یو جنګي جنایت دی. اسراییلي ځواکونه باید سمدستي دا کړنې ودروي.»

دغه سازمان له نړیوالې ټولنې غوښتنه کړې چې ژر تر ژره او بې‌قید و شرطه د غزې محاصره پای ته ورسوي او د فلسطینیانو پر وړاندې روانه وژنه بنده کړي.

د بښنې نړیوال سازمان ټینګار کوي چې د بشري حقونو نړیوال اصول باید له سیاسي ګټو پورته وبلل شي او د فلسطین ولس باید نور د ناورین قرباني نه وي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو د جمعې په ورځ د (غبرګولي ۱۶مه) پر اېکس پاڼه ولیکل: «نړۍواله جزایي محکمه باید پر امریکا او زموږ نږدې متحد اسراییل دغه بې‌ بنسټه سیاسي بریدونه پای ته ورسوي. نن مې پر څلورو قاضیانو بندیزونه ولګول؛ ځکه چې دوی د امریکا او اسراییل حاکمیت تر پښو لاندې کړی دی».

د روبیو په وینا؛ له دې ډلې دوه قاضیانو نړۍوالې محکمې ته اجازه ورکړې چې د امریکايي ځواکونو پر ضد په افغانستان کې پلټنې پیل کړي او دوه نورو بیا پر نتنیاهو او د اسراییل پخواني دفاع وزیر یواو ګالانت د نیولو «ناقانونه» حکمونه صادر کړي دي.

هغه له نړۍوالو متحدینو وغوښتل، چې «د دغه شرموونکي برید پر وړاندې یې ترڅنګ ودرېږي».

د جزا نړۍوالې محکمې مشرانو د امریکا دغه اقدام په کلکه غندلی او دا یې د یوه خپلواک نړۍوال قضایي بنسټ د کمزوري کولو هڅه بللې.

د امریکا له لوري تر بندیزونو لاندې راغلي قاضیان «سولومي بالونکو بوسا د یوګانډا، لوس ډل کارمن ابانز کارانزا د پیرو، رینه ادلاید سوفي الاپیني ګانسو د بینین او بټي هولر د سلوانیا هېواد» اوسېدونکی دي.

له دې ډلې بوسا او کارانزا چې له ۲۰۱۸ زېږدېز کال راهیسې د یادې محکمې غړي دي؛ په ۲۰۲۰ زېږدیز کال کې د دغې محکمې لوی څارنوال کریم خان ته اجازه ورکړه، چې د امریکایي ځواکونو له لوري په افغانستان کې د شویو جنګي جنایتونو په تړاو پلټنې پیل کړي.

تر هغې وروسته چې طالبان بیا پر کابل واکمن شول، د جزا نړۍوالې محکمې د امریکايي ځواکونو پر ضد پلټنې محدودې کړې او تمرکز یې د افغانستان د پخواني حکومت او طالبانو ممکنه جنګي جنایتونو واړاوه.

سربېره پر دې دغه محکمې تېر کال د نومبر په میاشت کې پر بنیامین نتنیاهو، یواو ګالانت او د حماس ډلې پر یوه مشر ابراهیم المصری، د جنګي جنایتونو او د بشریت پر ضد جنایتونو د ادعاوو له امله د نیولو حکم صادر کړ.

مارکو روبیو ویلي، چې دا حکمونه د قاضیانو رینه الاپيني ګانسو او بټيهولر له‌خوا صادر شوي دي.

د امریکا دغه پرېکړه د بشري حقونو د بېلابېلو سازمانونو له‌خوا سخته غندل شوې ده.

لیز اونسن چې د بشري حقونو د څار بنسټ د نړۍوال عدالت څانګې مشره ده، دغه بندیزونه «د قانون د واکمنۍ پر ضد ښکاره برید» بولي.

نوموړې زیاته کړې: «دا په داسې حال کې ده، چې د امریکا ولسمشر ټرمپ هم دننه په هېواد کې د قانون واکمني کمزورې کړې».

یاده دې وي، چې امریکا له دې وړاندې هم د جزا نړۍوالې محکمې دوه لوی څارنوالان فاتو بنسودا او پر کریم اسد احمد خان بندیزونه لګولي وو، چې د امریکایي ځواکونو د جنګي جنایتونو او د اسراییل د کړنو په اړه یې د پلټنو هڅه کړې وه.