• العربية
  • فارسی
  • English
Brand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

ایا مصنوعي ځیرکتیا یو فکري انقلاب رامنځته کوي؟

۱۶ غبرگولی ۱۴۰۴ - ۶ جون ۲۰۲۵، ۰۱:۰۹ GMT+۱

د ټېکنالوژۍ د پرمختګ په درشل کې ډېری متخصصان او څېړونکي دا باور لري چې مصنوعي ځیرکتیا یا Artificial Intelligence ښايي «فکري انقلاب» رامنځته کړي یا د انسانانو د فکر کولو او پرېکړو کولو په لار کې یو لوی بدلون راولي.

د سوېلي کارولينا پوهنتون د پروفيسور ولفګنګ ميسنر د څېړنې پر بنسټ، مصنوعي ځيرکتيا په پيل کې د انسان د دماغ د تقليد لپاره رامنځته شوې وه، خو نن ورځ دا ټېکنالوژي د انسان په ورځني ژوند کې له ليکلو او ډيزاين نه نيولې تر پرېکړو کولو او کاري او ښوونیز چاپېريال پورې، د دماغ رول د رول بدلېدو پر لور روانه ده.

نن ورځ ګرافیک ډیزاینران د مصنوعي ځیرکتیا په مرسته لوګو جوړوي، بازار موندونکي پېرودونکي ارزوي، زده کونکي مقالې لیکي او پروفیسوران او استادان هم له دې وسایلو نه کار اخلي. دې بدلونونو نوي فرصتونه او اندېښنې دواړه رامنځته کړي دي.

نوې څېړنې ښيي چې د مصنوعي ځيرکتيا کارول کولای شي خلکو ته د لا ډېر خلاقو نظریو په تولید کې مرسته وکړي، خو له دې سره هم‌مهاله دا خطر هم شته چې فکري تنوع او بېلابېلې لیدلوري له‌منځه لاړ شي، ځکه چې دا ټېکنالوژۍتر ډېره د منځنۍ او وړاندوينې وړ ځوابونه ورکولای شي.

همداراز ليدل شوي چې که خلک د مصنوعي ځیرکتیا له پرېښودو وروسته خپلو عادي کارونو ته دوام ورکړي ښايي ډېرې غلطۍ او تېروتنې وکړي، ځکه دلیل دا دی چې خپل پخواني ذهنونه ټول پر هماغې ټېکنالوژۍ عادت کړي دي.

د ګلف ورځپاڼې په یوې مقاله کې لیکل شوي دي چې کارپوهان باور لري او خبرداری ورکوي چې که خلک پر مصنوعي ځیرکتیا ډېره تکیه وکړي، نو ښايي اصلي فکري او ذهني مهارتونه او انساني تخلیقونه کمزوری شي.

مصنوعي ځیرکتیا کولای شي یو لړ کارونه اسانه کړي او ان د زده‌کړې او نوښت لپاره نوي فرصتونه برابر کړي، خو دا په دې پورې اړه لري چې انسانان یې څنګه کاروي.

اوس يو لوی مسوولیت د استادانو، کارپوهانو او پرېکړه‌کوونکو او په ټوله کې د انسانانو پر غاړه دی چې د راتلونکي لاره داسې برابره کړي څو هم د مصنوعي له وړتياوو ګټه واخيستل شي او هم د انسانانو خلاقیت خوندي پاتې شي.

ترویج لرونکی

حامد کرزي پر ډیورنډ کرښه د وروستیو هوکړو په اړه له طالبانو وضاحت وغوښت
۱

حامد کرزي پر ډیورنډ کرښه د وروستیو هوکړو په اړه له طالبانو وضاحت وغوښت

۲

یوه کمپنۍ ادعا لري چې افغانستان یې د هوايي ډګرونو د امنیت له اړخه ۱۵میلیونه ډالر پوروړی دی

۳
ځانګړی

د هبت‌الله سلاکار او د کندهار دارالافتاء غړی جان محمد مدني د رشوت اخېستلو په تور نیول شوی

۴

سرچینې: د طالبانو استخباراتو د طلوع‌نیوز یو خبریال نیولی دی

۵

کابل کې د ناپېژاندو الوتکو له الوتنې وروسته د درنو وسلو غږونه اورېدل شوي

•
•
•

نور کیسې

یو چینايی سړی د وزرونو په وسیله تر ۲۸ زرو فوټه هوا ته پورته شوی

۹ غبرگولی ۱۴۰۴ - ۳۰ می ۲۰۲۵، ۰۱:۰۱ GMT+۱

د پېنګ یوجیانګ په نوم یو چینایی سړی د (پيراګلایډينګ) وزرونو په وسیله په ناڅاپي ډول ډېرې قوي ورېځې ته ننوتی او شاوخوا ۲۸ زره فوټه له ځمکې نه هوا ته پورته شوی دی. دا لوړوالی د ایوریسټ غره څوکې ته ورته دی.

پېنګ وايي، هلته هوا ډېره سړه او منفي ۴۰ درجو سانتي ګراد ته رسیدلې وه چې په‌کې د اکسیجن کچه ډېره کمه محسوسېده. هغه زیاته کړې چې د سخت ساړه له امله يې ګوتې کنګل شوې وې او ساه اخيستل ورته ډېر ستونزمن و.

که څه هم د هغه د الوتنې وسایل زیانمن او وزرونه یې کنګل شوی وو، خو نوموړي وکولای شول چې ځان کنټرول کړي او بېرته ځمکې ته راښکته شي. پېنګ تر یوه ساعت ډېر په اسمان کې و او ان د الوتنې په یوه برخه کې بې‌هوښه شوی و.

دی زیاتوي چې له نېکه مرغه ژوندی پاتې شوی او تر ښکته‌ کېدو وروسته یې خپل ملګري موندلي دي.

د چین د ګانسو ولایت هوايي چلند ادارې ویلي چې پېنګ تر الوتنې محکې چارواکو ته خبر نه و ورکړی او په پایله کې هغه د شپږو میاشتو مودې لپاره له الوتنې نه منع شوی دی.

یادې ادارې ویلي چې پېنګ په قصدي ډول نه غوښتل له هوا دومره لوړ ځای ته پورته شي او دا یو تصادف وه. په معمول ډول، انسانان له اکسیجن پرته تر ۲۶ زره فوټو نه لوړ ژوندی نه‌شي پاتې کېدای.

په ۲۰۰۷ کال کې د ایوا ویسنیوسکا په نوم یوه جرمنۍښځه په اسټرالیا کې د وزرونو په وسیله په ناڅاپي ډول ۹ زره ۹۴۶ مترو لوړې فضا ته پورته شوې او د ۴۰ دقیقو لپاره په هوا کې بې‌هوښه شوې، خو هغه هم ژوندۍ پاتې شوې وه.

لبنان غواړي له سټارلینک سره د انټرنېټ خدمت پیل کړي

۸ غبرگولی ۱۴۰۴ - ۲۹ می ۲۰۲۵، ۲۰:۰۶ GMT+۱

د لبنان ولسمشرۍ ماڼۍ ویلي، د ایلن ماسک سټارلینک شرکت او د لبنان حکومت د انټرنېټ د سپوږمکۍ خدمتونو پر پیل خبرې کوي.

ولسمشر جوزف عون د سټارلینک د جواز او پراختیا نړیوال رییس، سام ټرنر، سره لیدلي، چې پکې د شرکت او د مخابراتو وزارت ترمنځ روانې خبرې ورته تشریح شوې دي.

د مخابراتو وزیر چارلس حاجه هم له ولسمشر سره لیدلي، څو د خبرو د پرمختګ راپور ورکړي. که دا موافقه وشي، لبنان به د هغو ۱۳۶ هېوادونو برخه شي چې سټارلینک پکې فعال دی.

ولسمشرۍ ماڼۍ ویلي، ټرنر د سټارلینک مهمې ګټې وړاندې کړي، چې له مخې به یې د سپوږمکۍ له لارې انټرنېټ چټک او اغېزمن شي، او دا به د صنعتي، تجارتي، بانکدارۍ، ښوونیزو او دولتي ادارو پر کار مثبت اغېز وکړي.

لبنان له کلونو راهیسې د انټرنېټ او مخابراتو له پلوه وروسته پاتې شوی، او د ګرځنده انټرنېټ له پلوه تر ټولو ګران بیه هېوادونو کې شمېرل کېږي.
پرله‌پسې فساد او بې‌ځایه لګښتونو د دغه هېواد مالي بحران او لوړ پور ته لار هواره کړې ده.

د امريکا لسو شتمنو په يو کال کې ۳۶۵ ميليارده ډالره ګټلي

۱ غبرگولی ۱۴۰۴ - ۲۲ می ۲۰۲۵، ۱۵:۱۷ GMT+۱

د اکسفام د تازه راپور له مخې، د امريکا لسو تر ټولو شتمنو کسانو په تېرو ۱۲ مياشتو کې په مجموعي ډول ۳۶۵ ميليارده ډالره ګټلي دي، چې دا په ورځني حساب نږدې يو ميليارد ډالره جوړېږي.

د فوربس مجلې د شتمنو کسانو د فهرست له مخې، اېلان ماسک، چې د ټېسلا او ‌اېکس شرکتونو مالک دی، يوازې په يوه کال کې تر ۱۸۶ ميليارده ډالره زياته شتمني ترلاسه کړې. شننې ښيي، چې ماسک ښايي د نړۍ لومړنی ټريليونر شي.

نور شتمن کسان هم د پام وړ عوايد لري. مارک زاکربرګ، د مېټا شرکت اجرایيه مشر او راب والټن، د والمارټ د پلورنځيو ‌مشر، د هر يوه شتمنۍ کې۳۸.۷ميليارده ډالره زياتوالی راغلی. وارن بافټ ۳۴.۸ميليارده ډالره او جيم والټن ۳۶.۵ميليارده ډالره لاسته راوړي.

خو د دې ترڅنګ، د ځینو شتمنو لکه د ګوګل بنسټ‌ايښودونکي لېري پيج او سرګي برين شتمنۍ له کمښت سره مخ شوي دي.

کارپوهان وايي چې دغه بې‌ساری اقتصادي توپير د پانګوالو او عامو خلکو ترمنځ واټن لا پسې پراخ کړی دی او دا وضعيت د ټولنيز عدالت لپاره يو ستر ګواښ بلل کېږي.

چټ‌جي‌پي‌ټي به په راتلونکي کې وکولای شي ستاسو د ژوند معلومات په حافظه کې وساتي

۲۶ غویی ۱۴۰۴ - ۱۶ می ۲۰۲۵، ۲۳:۳۵ GMT+۱

د اوپېن‌اې‌ای (OpenAI) شرکت اجراییه مشر سم الټمن وايي، ښايي چټ‌جي‌پي‌ټي په راتلونکي کې یو داسې چټ‌باټ ته واوړي چې د کاروونکو له ژوند نه ډېر څه زده کړي او هغه په حافظه کې وساتي.

نوموړي د مصنوعي ځیرکتیا په یوې غونډه کې زیاته کړې چې یاده ټېکنالوژي کولای شي ستاسې ټولې پخوانۍ خبرې، کتابونه، برېښنالیکونه او هغه څه چې تاسې لیدلي او لوستلي وي، په حافظه کې وساتې. همداراز دا سېسټم کولای شي له نورو سرچینو نه هم معلومات راټول کړي.

د هغه په وینا، یو شمېر ځوانان او محصلان همدا اوس هم له چټ‌جي‌پي‌ټي نه د یوه عملیاتي سېسټم (Operating System) په توګه کار اخلي. هغوی خپل فایلونه په‌کې اچوي، معلومات ورسره نښلوي او پېچلي پوښتنې ترې کوي چې هم‌مهاله دوی د دغه سېسټم له‌خوا کره او چټک ځواب ترلاسه کولای شي.

څه موده مخکې OpenAI په چټ‌جي‌پي‌ټي کې د «حافظې» (Memory) نومې ځانګړنه اضافه کړه ترڅو د پخوانیو خبرو معلومات وساتي او کاروونکو ته لا ښه مرسته برابره کړي.

سم الټمن همداراز وايي چې ډېری وخت ځوانان د چټ‌جي‌پي‌ټي له سلا مشورې پرته مهمې پرېکړې نه‌کوي. هغه زیاته کړې چې مشران خلک یې د ګوګل پر ځای او ځینې نور خلک بیا د ژوند د یوه ښه سلاکار په توګه کاروي.

خو تر اوسه کره څرګنده نه ده چې دا سېسټم به څه وخت د زده‌کړې او حافظې ساتنې پړاو ته ورسېږی او همداراز دا هم روښانه نه ده چې دا ټېکنالوژي به د انسانانو د شخصي حریم (پرایویسي) له نظره څومره خوندي وي.

د OpenAI شرکت اجراییه مشر سم الټمن څرګندونې ښيي چې د چټ‌جی‌پي‌ټي راتلونکې بڼې به وکولای شي د کاروونکو له ژوند سره تړلي معلومات وساتي او تحلیل یې کړي.

د یادونې ده چې د ټېکنالوژۍ د روان ګړندي بهیر د شخصي حریم مسالې، په دې وروستیو کې د خلکو تاوده بحثونه راپارولي، ځکه یو شمېر خلک د محرمیت د افشاکېدو له وجې وېرېږي. د خلکو وېره دا ده چې ګواکې چټ‌‌جي‌بي‌ټي به د دوی شخصي حریم په تړاو له نورو سره معلومات شریک کړي.

زموږ کوم عادتونه موږ له سرطانونو ژغورلی شي؟

۲۶ غویی ۱۴۰۴ - ۱۶ می ۲۰۲۵، ۲۳:۱۹ GMT+۱

سرطان (کینسر) یو داسې وژونکې ناروغي ده چې په چټکۍ سره په ټوله نړۍ کې خپرېږي، او تر ټولو اندېښمنوونکې خبره دا ده چې د ځوانانو (د ۵۰ کلنۍ نه کم عمر لرونکو) تر منځ د دې ناروغۍ پېښې په زیاتېدو دي.

د دې ناروغۍ ګڼ شمېر علتونه شته، خو په اوسنۍ دوره کې زیات وخت ناست پاتې کېدل او له بدني فعالیتونو لرېوالی یو له مهمو لاملونو څخه شمېرل کېږي.

خو آیا تاسو پوهېږئ چې د ګرځېدو یا قدم وهلو عادت خپلول کولی شي د سرطان د رامنځته کېدو ګواښ ډېر کم کړي؟

بېلابېلو علمي څېړنو ښودلې چې منظم بدني فعالیت د سرطان د ګواښ کچه راکموي.

د بریتانیې د آکسفورډ پوهنتون یوې تازه څېړنې څرګنده کړې چې څومره زیات قدمونه تاسو هره ورځ واخلئ، هغومره به د سرطان له ۱۳ مختلفو ډولونو څخه د اغېزمنېدو خطر کم شي.

په دې څېړنه کې تر ۸۵ زره ډېرو کسانو ګډون کړی و، او د هغوی بدني فعالیتونه د "اېکټیوېټي ټریکر" (Activity Tracker) په مرسته وڅارل شول.

د دغو کسانو روغتیا د ۶ کلونو لپاره تعقیب شوه.

پايلو وښودله چې زیات قدمونه اخیستل د سرطان د خطر کمولو معنی لري، حتی که تاسو ورو یا چټک هم ګرځئ.

څېړنه وايي چې که هره ورځ لږ تر لږه ۵ زره قدمه واخلئ، د سرطان ګواښ کمېدل شروع کېږي. تر دې کم قدم وهلو سره کافي خونديتوب نه ترلاسه کېږي.

همداراز، که تاسو هره ورځ ۷ زره قدمه واخلئ، د سرطان د ۱۳ ډولونو د خطر کچه تر ۱۱ سلنه راکمېږي، او که ۹ زره قدمه واخلئ، نو دا خطر تر ۱۶ سلنه پورې کمېږي.

خو له ۹ زرو زیات قدمونه اخیستل د خطر په کمښت کې خاص بدلون نه راولي.

د دې نه وړاندې، د ۲۰۲۳ په جولای میاشت کې د JAMA Oncology په ژورنال کې خپره شوې یوه څېړنه ښيي چې که یو څوک د ورځې په اوږدو کې څو دقیقې تېز ې منډې ووهي (لکه د بس نیولو لپاره)، نو د سرطان د لږ تر لږه ۱۳ ډولونو خطر کموي.

په دې څېړنه کې ۲۲ زره هغه کسان شامل وو چې ورزش یې نه کاوه، خو د دوی ورځني بدني حرکتونه معاینه شول.

پایلو وښودله چې هغه کسان چې د ورځې لږ تر لږه ۳ دقیقې چټک مزل کوي (لکه تېز په پړوو ختل یا منډه وهل)، نو د سرطان د بېلابېلو ډولونو یا له هغې د مرګ خطر تر ۳۰ سلنه پورې کمېږي.

په ۲۰۱۶ کې د JAMA Internal Medicine ژورنال کې خپره شوې بله څېړنه هم وايي چې که نارینه او ښځې ورزش عادت کړي، نو د مثانې، معدې او نورو ۱۳ عامو سرطانونو د خطر کچه کمېږي.

په ۲۰۲۲ کې شوې یوه څېړنه ښيي چې که خلک ورزش پیل کړي، نو یوازې د امریکاد نفوذ له مخې۳ سلنه سرطاني پېښې مخنیوی کېدلی شي.

په همدغه کال کې د Nature Medicine ژورنال یوه څېړنه څرګندوي، چې هغه خلک چې د ورځې زیات وخت ناست وي، که هره ورځ لږ تر لږه ۴ دقیقې تېز قدم ووهي، نو له سرطان یا بلې ناروغۍ د مړینې ګواښ تر ۳۰ سلنه پورې راکمولی شي.

خو دې څېړنې یوازې د سرطان له امله په مړینې تمرکز درلود، نه دا چې آیا دا چاره د سرطان مخنیوی هم کوي که نه.