د ایران د بشری حقونو سازمان د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، چې دغه هېواد د کرج په قزل حصار زندان کې د دوو افغانانو په ګډون اووه تنه اعدام کړل. یاد کسان د «قتل» او «جنسي تیري» جلا جلا قضیو په تور اعدام شوي دي.
په اعلامیه کې راغلي، چې یاد کسان د «قتل» او «جنسي تیري» جلا جلا قضیو په تور د ایران د کرج په قزل حصار زندان کې اعدام شوي دي.
د ایران د بشري حقونو سازمان د ایران د حکومت له خوا د دوو اعدام شویو افغان وګړو د هویت په اړه معلومات نه دي ورکړي او ایراني رسنیو هم تر اوسه د یادو اعدامونو په اړه څه نه دي ویلي.
د ایران د بشري حقونو سازمان په اعلامیه کې راغلي، چې د غبرګولي په ۱۴مه هم په یاد زندان کې د احمد الله اسماعیلي په نوم ۳۱ کلن افغان چې د فاریاب ولایت اوسیدونکی و، د «قتل» په تور او د همدې میاشتې په ۱۱مه نېټه د شکرالله په نوم بل افغان د «جنسي تیري» په تور اعدام شوي دي.
اعلامیه زیاتوي، چې د غبرګولي په ۱۲مه هم په یاد زندان کې د علي خردمن، سجاد نبي زاده او یاسین اقايي په ګډون شپږ تنه اعدام شوي وو.
د ایران د بشري حقونو سازمان د کلني راپور له مخې، تهران په ۲۰۲۴ کال کې لږ تر لږه ۴۱۹ کسان د «قتل» په تور اعدام کړي دي.
د طالبانو مشر هبت الله اخوندزاده د ډونالډ ټرمپ د سفر بندیزونو باندې نیوکه وکړه او امریکا یې "ظالمه" وبلله. د امریکا د ولسمشر د وروستۍ پریکړې په اړه چې د افغانستان په ګډون د ۱۲ هیوادونو وګړي امریکا ته له ننوتلو منع کوي، د طالبانو لومړنی ښکاره غبرګون دی.
ټاکل شوې ده چې د ټرمپ دا حکم د دوشنبې په سهار نافذ شي.
د طالبانو مشر د شنبې په ورځ «د غبرګولي۱۷ مه» د اختر په مناسبت په خپله وینا کې وویل: «امریکا ته د ۱۲ هېوادونو د وګړو پر ورتګ بندیز لګول شوی او افغانانو ته هم د ننوتو اجازه نه ورکول کېږي، ولې؟ ».
هبت الله وروسته زیاته کړه، «ځکه دوی ادعا کوي چې طالبان پر خپلو خلکو کنټرول نه لري؛ نو ته ظالم یې! ایا دا هغه څه دي چې ته یې د انسانیت سره دوستي بولې؟».
د طالبانو مشر په غزه کې د فلسطیني ښځو او ماشومانو د وژنې پړه پر امریکا واچوله او دا مسله یې د سفر بندیز سره وصل کړه. هبت الله زیاته کړه: "تاسو داسې اقدامات کوئ چې له زغم څخه بهر دي."
هبت الله اخوندزاده پر هغو کسانو نیوکه وکړه، چې له امریکا سره اړیکې غواړي، ویې ویل: "ځینې خلک له امریکا سره له ملګرتیا څخه خوښ دي او دا خپله بریا ګڼي."
خو هغه امریکا یو "لوی ظالم" وباله چې د هغه په وینا، "نن په فلسطین کې هم هغه څه کوي لکه څنګه چې یې پرون په افغانستان کې وکړل."
د طالبانو د مشر لخوا د امریکا نیوکه په داسې وخت کې کیږي، چې د دې ډلې چارواکي د واشنګټن سره د اړیکو د ټینګولو په لټه کې دي او په مکرر ډول یې د امریکا له حکومت څخه غوښتي چې د دوی اداره په رسمیت وپیژني.
امریکا ته د سفر د بندیز لامل
ټرمپ د افغانستان په ګډون د ۱۲ هېوادونو پر وګړو د سفر د بندیز د لګولو د دلیل په اړه وویل چې دا اقدام د هغو بهرنیو وګړو پر وړاندې د امریکايي وګړو د خوندیتوب لپاره شوی چې غواړي ترهګریز بریدونه ترسره کړي، ملي امنیت ته ګواښ پېښ کړي، کرکه ایډیالوژۍ ته وده ورکړي او یا د کډوالۍ له قوانینو ناوړه ګټه پورته کړي.
د ټرمپ اداره استدلال کوي چې افغانستان د پاسپورټونو یا مدني اسنادو د صادرولو لپاره معتبر مرکزي واک نلري، او د غوښتونکو د ارزونې او څېړنې لپاره یو مناسب سیسټم نه لري.
په دې حال کې د ټرمپ د سفر بندیز کې د ځینو هغو افغان وګړو لپاره استثناوې شاملې دي چې له امریکایانو سره یې کار کړی وي.
په جنوري میاشت کې ټرمپ د کډوالو د منلو یو له اصلي پروګرامونو څخه وځنډاوه، په مؤثره توګه د هغو افغانانو ملاتړ ودراوه چې له متحده ایالاتو سره یې کار کړی و.
د هبت الله په مشرۍ په کندهار کې او د ملا محمد حسن په مشرۍ په ارګ کې طالب چارواکو اختریزې ویناوي وکړي، خو سراج الدین حقاني د اختر د دوو ورځو په تېرېدو لا هم غایب دی او تر اوسه یې د لوی اختر په مناسبت هېڅ پیغام نه دی خپور شوی.
په داسې حال کې، چې د طالبانو ډېر وخت غایب مشران د اختر په ورځو کې راښکاره شول او ویناوې او د مبارکۍ پیغامونه یې خپاره شول، ددې ډلې د کورنیو چارو وزیر او مخکښ مشر سراج الدین حقاني تراوسه د اختر په ناستو کې نه دی راڅرګند شوی او نه یې هم کوم پیغام خپور شوی.
شنونکو په باور، دا وضعیت د یوه داسې مشر لپاره غیرمعمولي دی، چې له کلونو راهیسې د طالبانو د شبکې مهم غړی بلل کېږي او پخوا به یې پرلهپسې څرګندونې او فعالیتونه لرل.
سراج الدین حقاني، چې له دې وړاندې د طالبانو په بېلابېلو غونډو او مناسبتي ورځو کې ویناوې کولې او پر رسنیو یې انځورونه خپرېدل، په دې وروستیو کې په عام محضر کې خورا کم راڅرګندیږي او د اختر په ورځو کې یې هم کوم انځور او پیغام نه دی خپور شوی.
د طالبانو د کورنیو چارو وزارت ویاند له لوري د اختر ورځو کې د امنیت ټینګښت په تړاو یوازینی پیغام د جون پر پنځمه نېټه خپور شوی او په یاد پیغام کې هم د سراج الدین حقاني یادونه نه ده شوې.
سراج الدین حقاني څه باندې دوه میاشتې وړاندې د کوچني اختر په مناسبت وینا کړې وه او پر طالبانو یې غږ کړی و، چې د روژې مبارکې میاشتې له پای ته رسېدو سره سم د اسلامي شریعت له تطبیق څخه دفاع وکړي، عاجزي غوره کړي او له داسې چلنده دې ډډه وکړي چې افغانان پرې خپه کیږي.
هغه دغه راز په خپله وروستۍ وینا کې د ملا هبت الله ستاینې وکړې او هغه یې د لوړو وړتیاوو درلودونکی شخص وباله.
بل خوا د طالبانوډېر وخت غایب مشر ملا هبت الله اخوندزاده د کندهار په عیدګاه جومات کې زرګونو کسانو ته شاوخوا یوساعته وینا کې د فلسطین په ننګه، د افغان ښځو، مخالفتونو او ځینو نورو مسایلو په اړه وینا وکړه.
په ورته وخت کې په ارګ کې هم د طالبانو د رییس الوزرا ملا محمد حسن په مشرۍ او ملا برادر او نورو طالب چارواکو په ګډون هم کندهاري طالبانو د اختر لمونځ ادا کړ او ملا محمد حسن د ډونالډ ټرمپ د بندیزونو فرمان ته غبرګون وښود.
خو له ارګ سره په کمه فاصله کې بیا د طالبانو د کډوالو وزیر مولوي عبدالکبیر په مشرۍ په جلا توګه د اختر لمونځ ادا کړل شو. نوموړی سره له دې، چې د کډوالو وزیر دی، لاهم په سپیدار ماڼۍ کې اوسیږي.
شنونکي په دې باور دې، چې لا هم د طالبانو د لوړپوړو چارواکو په ځانګړې توګه د ملا هبت الله د کړۍ او سراج الدین حقاني ترمنځ مخالفتونه دي.
څو میاشتې وړاندې د هبت الله او سراج الدین حقاني ترمنځ مخالفتونو له امله حقاني د څه مودي لپاره له هېواده بهر پاتې شو ، خو وروسته د طالبانو د نورو مشرانو په منځګړتوب بېرته کورنیو چارو وزارت ته لاړ.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت سیاسي مرستیال شیرمحمد ستانکزی، چې سراج الدین حقاني ته نږدې کس ګنل کیږي، لا هم د یادو مخالفتونو له امله له تېرو څو میاشتو راهیسې له هېواده بهر دی.
د طالبانو د داخلي وضعیت دا انځور، چې د اختر په څېر مذهبي مناسبتونو کې لا هم پر یوه ټغر نه شي را ټولېدای، ښيي چې ددې ډلې د « وحدت او یو موټي صف» له شعار سره سره، عملي صحنه له ستونزو ډکه ده.
د ایران د استخباراتو وزیر اسماعیل خطیب وايي، چې ډېر ژر به هغه محرم اسراییلي اسناد افشا کړي، چې د ایران استخباراتي ادارو ترلاسه کړي دي. هغه دا اسناد یوه"قیمتي خزانه" وبلله او ویې ویل، چې دا به د ایران د دفاعي او تهاجمي وړتیاوو پیاوړتیا ته لاره هواره کړي.
خطیب د یکشنبې په ورځ په یوه مرکه کې وویل، چې دغه اسناد د اسراییلي اټومي تاسیساتو، له امریکا، اروپا او نورو هېوادونو سره د اسراییل د اړیکو او د دوی د دفاعي سیستمونو په تړاو دي.
د رویټرز راپور وايي، لا تر اوسه اسراییلي چارواکو کوم رسمي غبرګون نه دی ښودلی.
خطیب زیاته کړه، « دا اسناد له امنیتي پلوه په لوړه کچه انتقال شول. د انتقال څرنګوالی به پټ پاتې شي. خو ډېر ژر به دا اسناد خپاره شي. د زرګونو اسنادو یادونه کافي نه ده، شمېر تر دې ډېر دی».
دا اسناد داسې مهال افشا کیږي، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ګواښ کړی و چې که ایران له واشنګټن سره هوکړې ته ونه رسېږي، نو نظامي اقدام به وکړي. خو راپورونه وايي، په اپرېل کې ټرمپ د اسراییل له خوا پر ایراني اټومي تاسیساتو برید رد کړی و او پر ځای یې د یوې هوکړې لپاره هڅې پیل کړې.
د ایران مشر علي خامنهيي تېره اونۍ وویل چې له یورانیم بډاینې لاس اخیستل د ایران له ملي ګټو سره ۱۰۰ سلنه تضاد لري.
د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت علمي معیین، د لوړو زده کړو او پوهنې وزیرانو په درېیم فورم کې د ګډون په موخه نن روسیې ته لاړ. طالبان وايي، ضیاءالرحمن اریوبي به په یاد فورم کې د ګډون تر څنګ، د مختلفو هېوادونو د لوړو زده کړو له استازو سره وګوري.
د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت ویاند حافظ ضیاالله هاشمي نن یکشنبه «د غبرګولي ۱۸مه» په خپله اېکسپاڼه کې لیکلي چې د یاد ورارت علمي معین ضیاءالرحمن اریوبي او ورسره مل پلاوي د لوړو زده کړو او پوهنې وزیرانو په درېیم فورم کې د ګډون په موخه د روسیې تاتارستان هېواد کازان ښار ته سفر وکړ.
هاشمي وايي، چې ددې ډلې لوړو زده کړو وزارت علمي معین به په یاد فورم کې د ګډون تر څنګ، د مختلفو هېوادونو د لوړو زده کړو له استازو سره د لیدنې ترڅنګ په ساینسي او نورو برخه کې د ګډو علمي برنامو رامنځ ته کولو، استادانو راجلبولو او نورو علمي موضوعاتو په اړه خبرې وکړي.
که څه هم په دې فورم کې د هېوادونو د لوړو زده کړو او پوهنې وزیرانو په کچه ګډون کیږي، خو طالبان وايي چې دې غونډې ته د لوړو زده کړو علمي معیین ورغلی دی.
په دې وروستیو کې د طالب چارواکو او روسي استازو راشه درشه زیاته شوې ده او په لومړی ځل روسیې د طالبانو رسمي سفیر منلی دی.
دا ګامونه وروسته له هغه اخیستل کېږي، چې روسیې طالبان د ترهګرۍ له بندیزونو بهر کړل.
د پکتیا ځاځي اریوب پارک ته روغلي سېلانیان وايي چې د یوه ساعت لپاره د یوې خیمې کرایه ۱۰۰ افغانۍ او د موټرو تمځای کرایه ۲۰۰ افغانۍ ده. سېلانیان وايي، چې خوراکي توکي هم په دغه پارک کې له اصلي بیې دوه چنده لوړ پلورل کیږي.
د پکتیا ځاځي اریوب ولسوالۍ کې د منډهېر ملي پارک ته ورغلي یو شمېر سېلانیانو «د غبرګولي ۱۸مه» افغانستان انټرنشنل ته وویل چې په یاد پارک کې له خیمو څخه نیولې تر خوراکي توکو پورې هرڅه خورا ګران دي.
یوه سېلاني وویل:«بې حده ظلم روان دی، اوبه نشته، برق نشته خو خیمه د ساعت لپاره ۱۰۰ افغانۍ په کرایه ورکوي او پارکېنګ د موټر پر سر ۲۰۰ افغانۍ اخلي.»
سېلانیان وايي چې دوی نشي کولی په خپل سر خېمې ووهي او د پارک ټېکه دار له خوا اجازه نه ورکول کېږي.
په منډهېر ملي پارک کې ځیني سېلانیان د طالبانو له مسوولینو غواړي په دې برخه کې دې قراردادي شرکت باندې فشار راوړي چې د خلکو د اقتصادي وضعیت ته په کتو سره د خیمو او د خوراکي توکو بیې مناسبې وټاکي.
سېلانیان وايي، باید عامو خلکو ته اجازه ورکړل شي چې د پارک په شاوخوا سیمو کې خپلې شخصي خېمې ودرولای شي.
دوی همدراز زیاتوي چې د طالبانو د ځاځي امنیتي مسوولینو ته یې هم شکایتونه رسولي خو هغوی ویلي چې په دې چاره کې دوی کوم صلاحیت نه لري.
تر اوسه قراردادي شرکت د سېلانیانو تازه شکایتونو ته کوم غبرګون نه دی ښودلی.
طالبانو د غويي په ۱۶مه اعلان وکړ، چې د پکتیا په ځاځي اریوب ولسوالۍ کې د خصوصي سکتور د کټواز ګروپ له خوا د «منډهېر پارک» د جوړېدو پروژه د ۲۰۰ میلیونه افغانیو په ارزښت پیل شوې.
یاد شرکت ژمنه کړې وه، چې د ۲۰۰ میلیونه افغانیو په ارزښت به په راتلونکو شپږو کلونو کې جومات، سړکونه، هوټلونه، معیاري استوګنځي، پارکینګ، برېښنا، د اوبو سیستم او نور ټول عصري سهولتونه جوړېږي.
د ترلاسه شو معلوماتو پر بنسټ، د شوي قرارداد له مخې به کټواز ګروپ په کال کې دوه میلیونه افغانۍ د طالبانو تر واک لاندې ادارو ته مالیه ورکوي.
له دې وړاندې هم د ځاځي اریوب دا زړهراښکونکې سیمه په اخترونو او نورو ځانګړو ورځو کې د سلګونو سیلانیانو کوربه وه، خو د بنسټیزو اسانتیاوو د نشتوالي له امله سیلانیان له ستونزو سره مخ وو.