د ازبکستان ولسمشر: د افغانستان د انزوا مخه باید ونیول شي

د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د دې ډلې د لوړو زده کړو وزارت علمي معیین ضیاء الرحمن اریوبي په مشرۍ طالب پلاوي، د تاتارستان جمهوریت په کازان ښار کې د روسیې د پوهنې وزارت له معیین سره په کتنه کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د علمي همکاریو، د تجربو شریکولو او دوه اړخیزو علمي هوکړه لیکونو پر لاسلیک کولو خبرې کړې دي.

په خبرپاڼه کې د ضیاء الرحمن اریوبي له قوله لیکل شوي:«بهتره ده، چې یادو هوکړه لیکونو ته بیا کتنه وشي، څو د اوسني عصر غوښتنې او د افغانستان اړتیاوړې پکې په پام کې ونیول شي.»

دغه طالب پلاوی درې ورځې وړاندې په کازان کې د زده کړو وزیرانو درېیم نړیوال فورم کې د ګډون لپاره روسیې ته ولاړ.

دا فورم چې شعار یې «مستقل ته بڼه ورکول» دي، نن په کازان ښار کې پیلیږي او د جون تر ۱۲مې نیتې دوام کوي.

طالب پلاوی په یاد فورم کې په داسې حال کې ګډون کوي، چې څو ورځې وړاندې طالبانو د کازان فدرالي پوهنتون ته سفر کړی و او د علمي همکاریو په اړه یې بحثونه کړې وو.

په یاد نړیوال فورم کې د افغانستان ترڅنګ د متحده عربي اماراتو، بلاروس، ابخازیا، جنوبي اوسیتیا، میانمار، لاووس، مرکزي افریقا جمهوریت، کاروم، بورکینافاسو، زمبابوې په ګډون د ۳۰ څخه د ډیرو نورو هېوادونو د زده کړو وزارت او چارواکي هم ګډون کوي.

دغه فورم د تعلیم او لوړو زده کړو په برخه کې د نړیوالو همکاریو د پراخولو، د عصري زده کړو د تګلارو د شریکولو، او د نویو تعلیمي نوښتونو لپاره یوه مهمه ناستې بلل کېږي.

د رپوټونو له مخې، طالبانو له مظاهرو وروسته لسګونه کسان نیولي او د نیول شویو کسانو برخلیک لا هم ناڅرګند دی.

ډېری دوکانونه د چهارشنبې په ورځ تړلي پاتې شوي دي او خلکو د بازار پر لور تګ ته زړه نه دی ښه کړی.

اعتراضونه د اختر په دویمه ورځ هله پیل شول، چې یو شمېر ځوانانو له طالبانو سره فزیکي نښته وکړه.

طالبانو یو شمېر کسان ونیول، چې وروسته خلکو د طالبانو د امنیه قوماندانۍ خلاف اعتراض وکړ او د پخواني مرستیال ولسمشر مارشال عبدالرشید دوستم په پلوي یې غږ پورته کړ.

سرچینو تایید کړې چې طالبان اوس هم د مظاهره‌چیانو د پېژندلو لپاره کور په کور تلاشي کوي او د خلکو ترمنځ د پراخې وېرې فضا خپره شوې ده.

د اعتراض پر مهال خلکو د «زنده باد دوستم» شعارونه ورکول.

نورالدین عزیزي د قزاقستان له جیبک جولي تلویزیوني شبکې سره په ځانګړې مرکه کې ویلي، چې د افغانستان وضعیت د ثبات په حال کې دی او ګڼې «اقتصادي پروژې» پلي کېږي.

نورالدین عزیزي وايي، چې افغانستان د منځنۍ اسیا، پاکستان او ایران پر وارداتو ډېر متکي دی او له همدې امله هڅه کوي له قزاقستان سره دوه اړخیزه سوداګري نوره هم پراخه کړي.

د عزیزي په وینا، په تېرو دوو کلونو کې د افغانستان او قزاقستان ترمنځ څو سوداګریزې ناستې شوې دي.

د طالبانو او قزاقستان ترمنځ د اورګادي پر یوې نوې پټلۍ هوکړه شوې، چې سویلي اسیا له ختیځې اسیا سره ونښلوي.

د طالبانو د سوداګرۍ وزیر دا پروژه د افغانانو یو پخوانی خوب بولي.

همداراز، قزاقستان د یو ترانزیتي دهلېز د بیا رغولو هڅه کوي، چې د افغانستان شمال له جنوب سره ونښلوي. عزیزي وویل: « موږ د دې ابتکار لپاره له قزاقستان نه ځانګړې مننه کوو».

د عزیزي په وینا، افغانستان اوس کولی شي خپل توکي د ترانزیتي لارو له لارې د هېواد له شمال نه جنوب ته ولېږدوي. هغه دوه اصلي لارې یادې کړې چې تورغونډۍ – هرات – کندهار – سپین بولدک او حیرتان – تر پاکستان پورې لارې دي.

نورالدین عزیزي د قوش‌تېپې کانال د جوړېدو موضوع هم یاده کړې او وايي، چې « دا پروژه د افغانانو د سوکالۍ لپاره ده. زموږ هدف د فقر کمول او د کرنې پراختیا ده».

هغه زیاته کړې چې ځینې ګاونډیان د اوبو د منابعو له امله اندېښنه لري، خو طالبان یوازې هغه اندازه اوبه کاروي چې د افغانستان قانوني حق دی او د افغانستان کرنه ورته اړتیا لري.

د طالبانو دغه وزیر وايي، چې اوس هم ډېر افغانان د درملنې لپاره پاکستان او هند ته ځي، خو دوی غواړي چې د روغتیا او تعلیم سکتورونه پخپله جوړ او پیاوړي کړي.

هغه په دې برخه کې د قزاقستان د همکارۍ هیله ښودلې ده.

کوریلا، چې سږ کال په دوبي کې تقاعد کېږي، د سې شنبې په ورځ د امریکا د کانګرس د وسله والو ځواکونو جرګه‌ ګۍ ته د خبرو پرمهال وویل، چې داعش خراسان، چې په افغانستان کې فعالیت لري، د هغو متحرکو ترهګرو په ډله کې دی، چې د امریکا په ګډون په نړۍ کې په « بهرنیو دسیسو» کې ښکیل دی.

کوریلا له داعش-خراسان سره په مبارزه کې د پاکستاني پوځ او لوی درستیز عاصم منیر د رول په اړه وضاحت ورکړی دی.

کوریلا په خپلو خبرو کې وویل، چې « له پاکستان سره د یوې فوق العاده ملګرتیا له لارې، دوی داعش-خراسان تعقیب کړی دی، لسګونه یې وژلي دي. د هغو اړیکو له لارې چې موږ یې ورسره لرو، [او] د استخباراتو چمتو کولو له لارې، دوی لږترلږه پنځه د داعش-خراسان لوړ ارزښتي اشخاص نیولي دي».

کورېلا وايي، چې پاکستان د ۲۰۲۱ کال د اګست پر ۲۶مه نېټه د کابل هوايي ډګر د ځانمرګي برید عامل امریکا ته سپارلی.

هغه زیاته کړه، « لومړۍ اړیکه راسره د پوځ مشر منیر ونیوله، چې ما هغه نیولی دی، چمتو یم چې امریکا ته یې واستوم».

کوریلا پاکستان په « ترهګرۍ ضد نړۍ کې یو فوق العاده ملګری» وباله او ویې ویل چې اسلام اباد د امریکا په «محدودو استخباراتي معلوماتو» سره داعش-خراسان تعقیبوي.

هغه وايي، چې متحده ایالات باید له هند او پاکستان دواړو سره اړیکې وپالي او ددې لامل د اسلامي دولت خراسان څانګې پر وړاندې د پاکستان د پوځ رول ګڼي.

کورېلا د جرګې غړو پوښتنو ته په ځواب کې وویل، « همدغه وجه ده چې موږ اړتیا لرو له پاکستان او هند دواړو سره اړیکې ولرو. زه باور نه لرم چې دا یو دوه‌ ګونی بدلون دی، چې که له هند سره مو اړیکه لرله، نو له پاکستان سره یې نشو لرلای».

هغه زیاته کړه، « موږ باید د اړیکو پر ګټو تمرکز وکړو او د هغو مثبتو اړخونو ته وګورو چې دا اړیکې یې لري».

د کوریلا دا څرګندونې داسې مهال دي، چې د پاکستان لوی درستیز عاصم منیر سبا په یوه رسمي سفر واشنګټن ته ځي او ویل کیږي امریکايي چارواکي به له نوموړي سره د داعش ضد جګړې او د چین او اسلام اباد د تودو اړیکو او یو لړ نورو مسایلو په اړه هم سره خبرې وکړي.

د طالبانو د حج او اوقافو وزارت لیکلي چې دا حاجیان د کابل او لغمان ولایتونو دي چې د کام ایر په واسطه له سعودي عربستان څخه په لومړۍ الوتنه کې د کابل هوايي ډګر ته رسیدلي دي.

سږ کال افغان حاجیانو د کورنیو هوايي شرکتونو په ۹۷الوتنو کې سعودي عربستان ته سفر کړی دی.

طالبان وايي چې په راتلونکو ورځو کې د حاجیانو لپاره د بیرته ستنیدو الوتنې هم د نورو ولایتونو هوایي ډګرونو ته پلان شوې دي.

د طالبانو د حج او اوقافو وزارت مرستیالانو، زر محمد حقاني او عزیز الرحمن منصور د کابل په هوايي ډګر کې حاجیانو ته ښه راغلاست ووایه.

طالبان وايي چې افغان حاجیانو سږ کال د حج مراسم پرته له کومې ستونزې ترسره کړل، خو افغان حاجیانو افغانستان انټرنشنل ته په خپلو ویډیوګانو او پیغامونو کې د ډېرو لګښتونو باوجود د طالبانو له ناسمو او بې کیفیته خدمتونو شکایتونه کړي دي.