ورته مهال، ګراهام له پوځي چارواکو پوښتي چې ایا اسراییل فکر کوي ایران ښايي د دوی پر ضد له اټومي وسلې نه کار واخلي؟ د امریکا له لوړپوړو پوځي چارواکي جنرال دان «رازین» کین په ځواب کې وویل: «ممکنه ده»، په داسې حال کې چې د امریکا د دفاع وزیر وویل: «هو.»
دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي، چې د ایران د اټومي پروګرام په تړاو راتلونکې یکشنبه د تهران او واشنګټن ترمنځ د خبرواترو نوی پړاو پېلېږي.
همدا نن د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي ویلي، ډونالډ ټرمپ واک ته له رسېدو سره سم څرګنده کړې، چې ایران باید د اتومي وسلو جوړېدو اجازه ونه لري او دا خبره د ایران له خپلې تګلارې سره همغږې ده او کولای شي د یوې هوکړې لپاره بنسټ وګرځي.
عراقچي له ایران سره د اټومي هوکړې د خبرو نوي پړاو په اړه پر خپلې اېکسپاڼې لیکلي: «داسې یوه هوکړه چې وکړای شي د ایران د اټومي پروګرام سولهيیز ماهیت تضمین کړي، لاسته راوړل کېدای شي او دا بهیر په چټکۍ سره ممکن دی.»
د غزې د روغتیا وزارت د چهارشنبې په ورځ وویل، چې د اسراییل او حماس ترمنځ شل میاشتنۍ جګړه کې د وژل شویو فلسطینیانو شمېر له ۵۵ زرو اوښتی دی.
د دې وزارت په وینا، د جګړې له پیل راهیسې له ۱۲۷ زرو ډېر کسان ټپیان شوي دي.
د غزې د روغتیا وزارت په خبره، د وژل شویو کسانو له نیمایي ډېر یې ښځې او ماشومان دي. په غزه کې د اسراییل پراخ پوځي عملیات تر هغه وروسته پیل شول، چې د ۲۰۲۳ کال د اکټوبر په اوومه حماس د اسراییل په سوېل بریدونه وکړل او د دغې مودې په تېرېدو سره د دې جګړې د پای کوم څرک نه ښکاري. د غزې د روغتیا وزارت د حماس تر کنترول لاندې حکومت یوه برخه ده، خو د اسوشیېټېد پرس خبري اژانس په وینا، د دې وزارت کارکوونکي مسلکي ډاکټران دي چې دقیق شمېرې ثبتوي او خپروي. اسوشیېټېد پرس وايي، که څه هم اسراییل د دې وزارت شمېرې تر پوښتنې لاندې راولي، خو د دې وزارت د پخوانیو جګړو د تلفاتو شمېرې په پراخه توګه له هغو شمیرو سره سمون لري، چې د خپلواکو کارپوهانو له خوا ورکړل شوې دي. اسراییلي ځواکونو د غزې پراخې سیمې ویجاړې کړي دي او شاوخوا ۹۰ سلنه خلک یې بېځایه شوي دي.
اسراییلي ځواکونو په وروستیو اوونیو کې د غزې له ساحلي سیمې څخه تر نیمایي ډېره برخه په یوه نظامي خوندیتوب زون بدله کړې، چې د سوېلي ښار رفح هم پکې شامل دی او دا هغه ښار دی چې اوسمهال له خلکو تش شوی دی.
په عین وخت کې، هغه دوه نیمې میاشتې محاصره چې اسراییل له حماس سره د اوربند له پای ته رسېدو وروسته پلي کړه، د قحطۍ اندېښنې زیاتې کړې، خو دا اندېښنې بیا د مې میاشتې په ترڅ کې یو څه کمې شوې. د اسراییل او متحده ایالاتو تر ملاتړ لاندې د مرستو د وېش سیسټم چې له ګډوډۍ او تاوتریخوالي سره مخ شوی دی، ملګري ملتونه وايي چې د اسراییل د محدودیتونو، د قانون د نقض او پراخې غلا او چور له امله د خوراکي موادو د رسولو لپاره له جدي ستونزو سره مخ دي. اسراییل حماس په دې تورنوي، چې د مرستو پیسې غلا کوي، خو ملګري ملتونه او د بشري مرستو ادارې وسله والو ډلو ته د مرستو د هر ډول سیستماتیک انحراف ردوي. د غزې جګړه هغه مهال پیل شوه کله چې د حماس وسلهوالو د اکټوبر په ۷مه برید کې شاوخوا ۱۲۰۰ تنه چې ډېری یې ملکي وګړي وو، ووژل او ۲۵۱ تنه یې وتښتول. دا په داسې حال کې ده، چې له نیول شویو کسانو څخه تر نیمايي ډېر د اوربند یا نورو هوکړو له لارې خوشې شوي دي. اسراییلي ځواکونو تر دې دمه اته کسان ژوندي ژغورلي او د لسګونو نورو پاتې شونو ته یې لاسرسی پیدا کړی دی.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، له چین سره نوی سوداګریز تړون شوی، چې له مخې به یې چین امریکا ته مقناطیسي مواد او نادره فلزات برابروي او په بدل کې به یې چينایي محصلینو ته په امریکايي پوهنتونونو کې د زدهکړو اجازه ورکول کېږي.
ټرمپ زیاته کړې، امریکا به پر چینایي وارداتو ۵۵ سلنه تعرفې ولګوي، په داسې حال کې چې چین به یوازې ۱۰ سلنه تعرفه وضع کوي.
هغه ویلي، دا تړون به د دواړو هېوادونو د ولسمشرانو له وروستي تایید وروسته عملي شي.
حاجي نجیب د طالبانو له هغو قوماندانانو څخه دی چې له ۲۰۰۷ کال راهیسې یې د زابل، غزني، میدان وردګو، لوګر او پکتیا په ولایتونو کې د افغان دولت او ناټو ځواکونو پر ضد جګړه کړې ده. هغه د "النصر" په نوم د یوې جګړهییزې ډلې مشري پر غاړه لرله.
یو بل تور چې پر حاجي نجیبالله لګېدلی، دا دی چې د امریکايي پوځیانو پر کاروان یې برید کړی او هغوی یې وژلي دي.
د دعوې له مخې، د ۱۳۸۷ کال د سرطان په ۶مه، د نجیبالله تر قوماندې لاندې طالبانو د میدان وردګو ولایت د سیداباد کې د امریکایي پوځیانو پر یوه کاروان برید کړی، چې په ترڅ کې یې درې امریکايي پوځیان او یو ژباړن وژل شوي دي.
د وکیلانو استدلال دا هم دی چې نجیبالله باید د جنګي اسیر په توګه د جینوا د کنوانسیونونو لاندې مصونیت ولري.
هغوی دا ادعا هم کړې چې د ۲۰۰۸ کال د پېښې پر مهال، طالبان ځان د افغانستان مشروع حکومت باله او له امریکا سره په یوه نړۍواله وسلهواله شخړه کې ښکېل وو.
ښځینه قاضۍ
د حاجي نجیبالله دوسیه د نیویارک د فېدرالي محکمې له خوا څېړل کېږي او دا محکمه یوه ښځه قاضۍ کترین فیلا پر مخ وړي. دا په داسې حال کې ده چې طالبان له ښځو سره هیڅ رسمي مقام، په ځانګړې توګه د قضا مقام نه مني.
قاضي فیلا د وکیلانو دا استدلال رد کړی چې ګواکې نجیبالله یو جنګي اسیر دی. هغې حکم وکړ چې د افغانستان جګړه په هغه وخت کې یوه داخلي وسلهواله شخړه وه او له همدې امله، نجیبالله د یوه غیر دولتي وسلهوال ګروپ د غړي په توګه د جنګي اسیر یا جنګي مصوونیت مستحق نه دی.
قاضۍ فیلا ټینګار وکړ چې د جنګي اسیر مقام یوازې د نړۍوالو وسلهوالو شخړو پر مهال تطبیقېږي او داخلي شخړې پکې نه شاملېږي.
همداراز د نجیبالله مدافع وکیل وايي چې محکمه داسې کافي اسناد نه لري چې دا ثابته کړي چې دا پخوانی طالب قوماندان په مستقیم ډول د سرطان د ۶مې پېښه کې لاس لري.
