د افغان کډوالو سره د پاکستان له لوري د «انساني چلند»‌ دعوه دروغ ده

هغه له افغانستان انټرنشنل سره په یوې ځانګړې مرکه کې دغه څرګندونې کړې دي.

د نوموړي په وینا؛ په نړۍ کې د جګړو پر ځای د نظامونو پر ضد د «نه تاوتریخوالي» مبارزې ډېر ځای نیولی او پایلې یې ورکړې دي.

هغه داسې مهال دا خبرې کوي، چې پلار یې ګلبدین حکمتیار لسیزې د افغانستان د یو شمېر نظامونو پر ضد جګړې کړې دي.

حبیب الرحمان حکمتیار زیاته کړې: «طالبان منفي او مثبت ټکي لري؛ که غواړو منفي ټکي یې لمنځه یوسو، نو باید ورسره جګړه ونه کړو؛ بلکې منفي ټکي یې ختم کړو».

د هغه په خبره، طالبانو افغانستان د بهرنیو هېوادونو له فزیکي اشغال څخه ژغورلی دی؛ خو لا یې هم پر وړاندې ځنې ننګوونې پرتې دي.

د نوموړي په وینا؛ طالبانو کې منفي ټکی دا دی، چې علم او پوهې ته چندان ارزښت نه ورکوي. حبیب الرحمان حکمتیار وویل: «ځوانان او د پوهنتون استادان خپل ځای په افغانستان کې نه ګوري. طالبانو هڅه کړې، چې هر څه انحصار کړي او یوازې خپلو کسانو ته دندې ورکړي».

هغه وایي، طالبان د خلکو غوښتنو او مشورو ته هم په حکومتولۍ کې چندان پاملرنه نه کوي. هغه د افغانستان انټرنشنل د مرکې پر مهال هغې پوښتنې ته ښکاره ځواب ورنکړ ،چې حاضر دی له احمد مسعود سره د افغانستان د راتلونکي لپاره په یوه مېز کېني.

له دې هاوخوا د جمعیت اسلامي ګوند بیا د طالبانو پر ضد د ملي مقاومت جبهې په ګډون د طالبانو ضد له جنګېدونکو ډلو څخه ملاتړ کوي.

د سیاسي چارو کارپوهانو په باور، طالبان په سیاسي خبرو اترو او مذاکراتو هېڅ ډول باور نه لري او نه هم غواړي چې په حکومت کې له ځانه سره نور ګوندونه یا سیاسي خوځښتونه شریکان کړي.

په راپور کې راغلي، دغه سېلابونو د خاش- جرم ولسوالیو ترمنځ سړک ویجاړ کړی دی.

راپور زیاتوي، دغه سېلابونه چې تېره ورځ چهارشنبه (د غبرګولي ۲۱مه) راوتلي؛ له امله یې د استوګنې لسګونه کورونه، سلګونه جریبه کرنیزه ځمکه او بڼونه زیانمن شوي او څاروي تلف شوي دي.

له بل پلوه تېره ورځ شړکنده باران او سېلاب د بدخشان ولایت په تګاب او تیشکان ولسوالیو کې خلکو ته مالي زیانونه اړولي وو.

د راپورونو له مخې؛ د میدان وردګ د نرخ ولسوالۍ اړوند د کابل-کندهار پر لویه لاره د یوه موټر د چپه کېدو له امله یوه مېرمن او کوچنی زوی یې مړه شوي دي.

په دغه پېښه کې درې نور کسان ټپیان شوي، چې د درملنې لپاره یو ځایي روغتون ته وړل شوي دي.

باختر اژانس همدا راز خبر ورکړی، چې په تېرو دوو ورځو کې په پنجشېر ولایت کې ۹ ټرافیکي پېښې شوې، چې له امله یې ۱۰کسان ټپیان شوي.

په یوه بل خبر کې ملي ټلوېزیون ویلي، چې د فراه ولایت د فراه رود ولسوالۍ په چکاب سیمه کې د کندهار-هرات پر لویه لاره د یوه فېلډر او مساپر وړونکې ۴۰۴موټر ټکر کړی دی.

په دغه پېښه کې دوه تنه مړه شوي او پنځه نور ټپیان دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د لوی اختر په ورځو کې هم په بېلابېلو ولایتونو کې د موټر چلوونکو د بې احتیاطۍ له کبله لګسونه ټرافیکي پېښې شوې دي.

د پنجشنبې په ورځ د (غبرګولي ۲۲مه) په دې تازه خپاره شوي راپور کې راغلي، د ۲۰۲۵کال د اپرېل تر پایه نږدې ۱۲۲.۱ مېلیونه انسانان اړ شوي چې خپل کورونه پرېږدي. دغه شمېر د تېر زېږدیز کال پرتله پراخ زیاتوالی ښیي.

په راپور کې راغلي، چې افغانستان له «۱۰.۳ مېلیونه کډوالو او کورنیو بې ځایه شويو کسانو» درېیم، سوریه د «۱۳.۵مېلیونه بې ځایه شویو» په لرلو سره دویم او سوډان بیا د «۱۴.۳مېلیونه کسانو» د لرلو له امله د نوملړ په سر کې دی.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو د واکمنۍ راهیسې له هېواد څخه د طالبانو د ګواښونو، بې روزګارۍ او اقتصادي ستونزو له کبله د خلکو کډوالي او تګ په بې سارې توګه ډېر شوی دی.

همدا راز په ۲۰۲۴کال کې د پاکستان او ایران له لوري بیا سلګونه زره افغان کډوال په جبري توګه بېرته خپل هېواد ته اېستل شوي دي.

د یونسیار عالي کمېشنر فیلیپو ګرانډي د دغه راپور د پایلو په اړه ویلي:« موږ دا مهال په نړۍوالو اړیکو کې د سختې بې‌ثباتۍ دورې تجربه کوو. عصري جګړې د انسانانو د رنځ لامل شوې دي. د سولې د موندلو او د بې‌ ځایه شویو وګړو لپاره د تلپاتې حل لپاره باید خپلې هڅې دوه برابره کړو».

راپور زیاتوي، چې له له یاد شمېر کسانو څخه شاوخوا ۷۳.۵ مېلیونه کسان دننه په خپلو هېوادونو کې بې‌ ځایه شوي او نږدې ۴۲.۷ مېلیونه نور بیا د خپلو هېوادونو پرېښودو ته اړ شوي او د کډوالو په توګه ژوند کوي.

په راپور کې یوه بله مهمه خبره دا ده چې، د بډایه هېوادونو له عامو انګېرنو سره برعکس ۶۷ سلنه کډوال خپلو ګاونډیو هېوادونو کې پاتې کېږي او ۷۳سلنه هغو هېوادونو کې مېشت دي، چې یا کم عاید یا منځني اقتصادي وضعیت لري.

سره له دې چې د کډوالو شمېر په بې ‌سارې توګه زیات شوی؛ خو د UNHCR لپاره مالي مرسته لا هم د ۲۰۱۵ کال په کچه پاتې ده.

دا په داسې حال کې ده، چې پر کوربه هېوادونو فشار زیات شوی او پناه‌غوښتونکي نور هم زیا‌نمن شوي دي.

فیلیپو ګراندي همداراز د ځینو کډوالو د بېرته ستنېدو یادونه کړې. هغه وايي: «د تېرو شپږو میاشتو په ترڅ کې د ټولو خنډونو سره، سره نږدې دوه مېلیونه سوریايي وګړي بېرته خپل هېواد ته ستانه شوي دي. که څه هم سوریه لا تر اوسه یو زیانمن هېواد دی؛ خو دغه ستنېدنه د هیلو نښه ده».

په ټوله کې په ۲۰۲۴ کال کې نږدې ۹.۸ مېلیونه بې ‌ځایه شوي کسان بېرته خپلو مېنو ته ستانه شوي، چې په کې ۱.۶ مېلیونه کډوال او ۸.۲ مېلیونه داخلي بې‌ ځایه شوي کسان شامل دي.

د یاد راپور په پای کې ټینګار شوی، چې یونسیار د کډوالو، بې‌ ځایه شویو کسانو او کوربه ټولنو لپاره دوامداره مالي ملاتړ ته اړتیا لري.

د امرالله مېړني په نوم یو ورغلي سېلاني ویلي، هغه ډول چې په یاده سیمه کې د خدمتونو یادونه کېږي نشته.

نوموړي زیاته کړې: «سړک باندې باید کار وشي، د موترو د نظم لپاره باید د ټرافیکو یو بندوبست وشي».

د شفیق بهیر په نوم یوه بل سېلاني هم نیوکه کړې ده، چې په دغه پارک کې په کافي توګه برېښنا نشته او له امله یې سېلانیان له ستونزو سره مخ دي.

د هغه په خبره: «ډېری سېلانیان په لاره کې له ستونزو سره مخ کېږي او باید جوړه شي».

همدا راز د ځاځي اریوب په تفریحي پارک کې د لوړو بیو څخه شکایتونه شوي دي.

د افغانستان انټرنشنل پښتو موندنو ښوولې وه، چې د دغه پارک قراردادي په بېلابېلو برخو کې سېلانیانو ته نرخونه لوړ کړي وو.

په پکتیا ولایت کې د طالبانو د والي له لوري د نرخونو د کنټرول لپاره ټاکل شوي پلاوي منلې، چې په یاد تفریحي پارک کې د نرخونو په برخه کې سرغړونې شوې وې.

د نعمت الله همراز په نوم د همدې پلاوي یوه غړي په وینا، له یو شمېر هټۍوالو څخه یې څارنه کړې او څرګنده شوې چې بیې یې لوړې کړې وې.

هم‌مهاله د نورستان،‌ کونړ، ننګرهار، هرات او پنجشېر په ګډون په بېلابېلو ولایتونو کې د سېلانیانو د ناسم چلند په تړاو هم اندېښنې شریکې شوې دي.

ویل کېږي طالبانو په نورستان کې یو شمېر سېلانیان په دې تور نیولي چې ګوندې د عامه نظم خرابېدو لامل شوي دي.