د جګړو له امله د بې ځایه شویو کسانو په نوملړ کې افغانستان درېیم ځای لري

د امرالله مېړني په نوم یو ورغلي سېلاني ویلي، هغه ډول چې په یاده سیمه کې د خدمتونو یادونه کېږي نشته.

نوموړي زیاته کړې: «سړک باندې باید کار وشي، د موترو د نظم لپاره باید د ټرافیکو یو بندوبست وشي».

د شفیق بهیر په نوم یوه بل سېلاني هم نیوکه کړې ده، چې په دغه پارک کې په کافي توګه برېښنا نشته او له امله یې سېلانیان له ستونزو سره مخ دي.

د هغه په خبره: «ډېری سېلانیان په لاره کې له ستونزو سره مخ کېږي او باید جوړه شي».

همدا راز د ځاځي اریوب په تفریحي پارک کې د لوړو بیو څخه شکایتونه شوي دي.

د افغانستان انټرنشنل پښتو موندنو ښوولې وه، چې د دغه پارک قراردادي په بېلابېلو برخو کې سېلانیانو ته نرخونه لوړ کړي وو.

په پکتیا ولایت کې د طالبانو د والي له لوري د نرخونو د کنټرول لپاره ټاکل شوي پلاوي منلې، چې په یاد تفریحي پارک کې د نرخونو په برخه کې سرغړونې شوې وې.

د نعمت الله همراز په نوم د همدې پلاوي یوه غړي په وینا، له یو شمېر هټۍوالو څخه یې څارنه کړې او څرګنده شوې چې بیې یې لوړې کړې وې.

هم‌مهاله د نورستان،‌ کونړ، ننګرهار، هرات او پنجشېر په ګډون په بېلابېلو ولایتونو کې د سېلانیانو د ناسم چلند په تړاو هم اندېښنې شریکې شوې دي.

ویل کېږي طالبانو په نورستان کې یو شمېر سېلانیان په دې تور نیولي چې ګوندې د عامه نظم خرابېدو لامل شوي دي.

په لاس انجلس کې د تېرې جمعې ورځې ناکراریو راهیسې د دغه ښار په مرکز کې د شپې له‌خوا ګرځبندیز اعلان شو او په درنو وسلو سمبال امنیتي ځواکونو دولتي ودانیو ته څېرمه ګزمې کولې.

د لاس انجلس کاونټي ولسوالۍ څارنوال وايي، اټکلونه ښیي چې تر ۴۰۰ پورې لاریونوال په فزیکي شخړو، ویجاړۍ یا نورو ناقانونه کړنو کې ښکېل وو.

هغه ټینګار وکړ، چې د سرغړونکو د پېژندلو او محاکمه کولو لپاره څېړنې روانې دي.

هغه د طالبانو په تړاو د یاد هېواد دغه چاره نه اصلاح کېدونکې او نه هېرېدونکې تېروتنې بللې دي.

نوموړي د پنجشنبې په ورځ د (غبرګولي ۱۲مه) پر اېکس پاڼه د ناروې هېواد له لوري د «اوسلو فورم» په ناسته کې طالبانو ته د نه ګډون بلنه ستایلې او دا یې د دغه هېواد د تېرو تېروتنو د جبران لپاره یوه کوچنۍ هڅه بللې ده.

صالح همدا راز له ناروې څخه غوښتي، چې د افغانستان پېچلي ناورین لپاره هوښیار او ځیرک ډېپلوماټان په دندو وګوماري.

صالح دغه هېواد ته خبرداری ورکړی، چې د طالبانو‌ په ملاتړ دې خپل غوره شهرت په خطر کې نه اچوي او باید له دغه ډلې څخه واټن واخلي.

د هغه څرګندونې داسې مهال دي، چې په اوسلو کې د افغانستان سفارت هم طالب استازي ته سپارل شوی دی.

د ۲۰۲۲ کال (د جنورۍ په ۲۲مه) د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي په مشرۍ یو ۱۵ کسیز پلاوی ناروې ته د اوسلو ناستې کې ګډون لپاره تللی و.

په یاده ناسته کې د افغانستان د بشري فعالانو په ګډون یو شمېر رسنیزو څېرو هم برخه اخیستې وه.

طالبانو په خپل دغه لومړني سفر کې د ناروې هېواد د چارواکو په ګډون له یو شمېر اروپايي چارواکو او ځايي افغانانو سره هم کتلي وو.

د یادې ډلې د دغه پلاوي سفر د افغان سیاست‌والو، ښځینه او د بشري حقونو فعالانو د سختو نیوکو سره هم مخ شوی و.

پر ناروې تورونه لګول شوي وو، چې د طالبانو سختدریځي بندیزونه او جنګي جنایتونه یې له پامه غورځولي او دغه ډلې سره یې تعامل ته لاره هواره کړې ده.

دغه جایزه هغو زده‌کوونکو ته ورکول کېږي، چې له ځانه یې وړتیاوې ښودلې وي او د شخصي ځانګړتیاوو له امله د غوره چلند بېلګې ولري.

اوس‌مهال دغه جایزه د ډونالډ ټرمپ د هغه د ښوونې او روزنې وزیر په لاسلیک ورکول کېږي. محمد خطیبي د دغې جایزې ترلاسه کولو په تړاو ویلي: «ډېر منندوی یم او خوشاله یم، چې دغه ویاړ مې ترلاسه کړ؛ خو هغه تکړه او خواریکښ افغان زده‌کوونکي مې هم په ذهن کې دي، چې ورته فرصتونه نه لری. هیله لرم، چې یوه ورځ ټول زده‌کوونکي په یو امن او ملاتړي چاپېریال کې زده‌کړې وکړي».

د دې جایزې له‌خوا ورلېږل شوي پېغام کې ټرمپ دغه افغان زده‌کوونکی د «راتلونکو رهبرانو» به توګه یاد کړی او لیکلي یې دي: «زموږ ملت به راتلونکي کې ستاسې پر مشرتابه حساب کوي. موږ کولای شو یو ځای د هېواد د تاریخ تر ټولو بریالۍ او ښکلې دوره پیل کړو».

محمد خطیبي د ۲۰۲۱ زېږدیز کال په اګسټ‌ میاشت کې وروسته له هغې امریکا ته کډوال شو، چې طالبانو مخکینی جمهوري نظام ړنګ کړ او پر هېواد یې واکمني پیل کړه.

نوموړي وکولای شول په لنډ وخت کې د سختو خواریو، نظم او ځانګړو هڅو له لارې ځان د ښوونځي د غوره زده‌‌کوونکي په توګه وځلوي.

د مرسر ښوونځي په یوه خبرپاڼه کې نوموړی د نورو زده‌کوونکو لپاره یو «الهام بښوونکی» مثال یاد کړی او د هغه وړتیا یې د کډوالو ځوانانو د پټ استعداد نښه ګڼلې ده.

راپور کاږي، چې په تېرو دوو لسیزو کې د طالبانو د ځانمرګو بریدونو په ګډون د بېلابېل ډوله بریدونو څخه افغانان په سخته وېره کې وو او زرګونه بې ګناه ملکي وګړي په کې وژل شوي دي؛ خو د طالبانو د خاطراتو په کتابونو کې بیا د دغو ملکي وګړو وژل کېدو ته هېڅ ډول اشارې نه دي شوې.

په راپور کې د حقاني شبکې د یوه غړي او د طالبانو د کابل امنیې قوماندانۍ د ویاند خالد ځدراڼ یادونه هم شوې، چې په دې وروستیو کې یې د «پنځلس دقیقې» په نوم د خپلو خاطرو کتاب چاپ کړی.

هغه په دې کتاب کې له بهرنیو ځواکونو او مخکیني جمهوري نظام سره د خپلو جګړو خاطرې لیکلې دي.

ټربېون ورځپانې لیکلي، طالبانو ځکه دغه ډول کتابونو لیکلو ته مخه کړې چې د دغه ډلې په باور د تېرو شلو کلونو په ترڅ کې لوېدیځو لیکوالانو د جګړې «اصلي حقیقت» خلکو ته برعکس وړاندې کړی دی.

په تېرو دوو لسیز کې د افغانستان د جګړې په تړاو د لوېدیځو لیکوالانو له لوري بېلابېل کتابونه لیکل شوي دي.

همدا راز د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت یوه مرستیال مهاجر فراهي هم د خپلې ډلې د تېرو جګړو اړوند د خاطرو یو کتاب لیکلی دی.

هغه فرانس پرېس اژانس ته ویلي، چې د کتاب لیکلو موخه یې د «حقیقت څرګندول» دي.

دا‌ په داسې حال کې ده، چې په خواله رسنیو کې د طالبانو تازه لیکل شویو کتابونو ته ډول، ډول غبرګونونه څرګند شوي.

ځینو لیکلي، چې طالبانو په دغو کتابونو کې پر خپلو «جنایتونو ښکاره اعترافونه» هم کړي او دا د راتلونکې لپاره ښه تاریخي سندونه کېدای شي.

ځینو نورو بیا اندېښنې څرګندې کړې، چې په افغانستان کې د دغه ډول کتابونو دودېدل ښايي د سختدریځۍ د ډېرېدو لپاره لا نورې لارې پرانېزي؛ ځکه دغه ډلې د روښان فکرانو پر کتابونو سخت بندیزونه هم لګولي دي.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت په بېلابېلو وختونو کې پر زرګونه کتابونو چې د دغه ډلې ضد لیکل په کې شوي او یا هم د دوی په وینا د «اسلامي اصولو» سره په ټکر کې دي، پرې بندیزونه لګولي دي.

پر کتابونو د طالبانو بندیزونو د لیکوالانو سخت غبرګونونه راپارولي او نیوکې یې کړې دي، چې طالبان غواړي یوازې د خپلې سختدریځي مفکورې د عامېدو لپاره د خپلو افکارو اړوند کتابونه په خلکو‌ په جبري توګه ولولي؛ څو دغه ډله د خپلې واکمنۍ د بقا لپاره لاره پرانېزي.