پاکستاني پولیس: په بلاکوټ کې مو دوه افغان وګړي د یو ماشوم د اختطاف پر مهال وژلي دي

سرچینو د افغانستان انټرنشنل ـ پښتو خبریال جواد شينواري ته د پنجشنبه په ورځ ویلي، چې د اسنادو د نه درلودلو له کبله د ماشوم کورنۍ ته پر تورخم اجازه نه ورکول کېده، چې پاکستان ته د زوی د تداوی لپاره ولاړ شي.

ماشوم له تېرو ۷ ورځو څخه په دغه روغتون کې تر تداوی لاندي دی.

ډاکټران وايي د ماشوم روغتيايي حالت سم نه دی: «ماشوم دا مهال له شدیدو تکلیفونو شاک او کمزورۍ سره مخ دی. د ډېر ژړا او درده یې غږ غلی شوی.»

روغتياپلانو ویلي: «ماشوم ته د خپلې مور حضور او مینه ‌ناک احساساتي ملاتړ خورا ضروري دی چې کولی شي د هغه د روغېدو پروسه چټکه کړي.»

سرچینو دا هم ویلي، چې د ماشوم مور ټوله ورځ د تورخم دروازې ته «وږې، تږې او ستړې» د خپل ماشوم د لیدو په تمه ناسته ده.

سرچینو ویلي، چې ځايي پاکستاني چارواکو په روغتون کې د ماشوم تر ليدنې وروسته هڅه کوي د هغه کورنۍ ته پر تورخم د تګ اجازه ورکړي.

په تورخم ډېری کورنۍ غوښتنه کوي، چې دواړه لوري دي د ناروغۍ پر مهال خلکو ته تګ راتګ اسانه کړي.

نوموړي بنسټ پنجشنبه (جون ۱۲مه) په خپل راپور کې «تاوتریخوالی او پراخه ناامني،اقلیمي بدلون او سېلابونه، پر افغان کډوالو فشار او د خوړو ناامني»هغه څلور ناورینونونه ښودلي چې پاکستان به ورسره لاس او ګرېوان وي.

د راپور پر بنسټ، د تحریک طالبان پاکستان (ټي‌ټي‌پي) او بلوڅ بېلتون‌غوښتونکو (بي‌اېل‌اې) په ګډون په پاکستان کې د وسله‌والو ډلو بریدونه ډېر شوي او د خېبرپښتونخوا او بلوچستان سیمې یې اغېزمنې کړې دي. دغه تاوتریخوالي ملکيان وژلي، زیربناوې یې ویجاړې او زرګونه کورنۍ یې بې ځایه کړې دي.

بل‌خوا، پاکستان چې د اقلیم د بدلون له امله د زیانمنو هېوادونو له ډلې څخه دی، سږکال په بېلابېلو سیمو کې د سختو سېلابونو او په ورته وخت کې د شدیدې وچکالۍ شاهد دی.وروستیو درنو بارانونو کورونه، زیربناوې او معیشتونه ویجاړ کړي او په راتلونکي کې د قوي سېلابونو خطر هم موجود دی.

راپور همداراز خبرداری ورکړی چې په پاکستان کې د افغان کډوالو وضعیت د خرابېدو پر لور روان دی. د ۲۰۲۳ کال په وروستیو کې د کډوالو د شړلو سیاست له پیل راهیسې، نږدې یو مېلیون افغانان افغانستان ته ستانه شوي، خو ډېری یې له سرپناه، کار او صحي خدماتو څخه بې‌برخې دي. په دغه هېواد کې پاتې کډوال هم د تګ راتګ او لومړنيو خدماتو ته د لاس‌رسي له جدي محدودیتونو سره مخ دي.

د یاد بنسټ د ارزونې له‌مخې، تر ۲۰۲۵ کال نیمايي پورې به شاوخوا ۱۷ مېلیونه کسان په پاکستان کې په بېړنۍ کچه د خوړو له نه‌خوندي‌توب سره مخ وي. دوامداره انفلاسیون، د طبیعي پېښو له امله د کرنیزو حاصلاتو زیان او د بازارونو ګډوډي د دغه وضعیت اصلي لاملونه بلل شوي دي.

د پاکستان د څېړنې او ارزونې بنسټ (ACAPS) پر مرستندویه بنسټونو، پرېکړه‌کوونکو ادارو او نړۍوالې ټولنې غږ کړی چې د دې پیچلي وضعیت ته د ځواب ویلو لپاره بېړني او ګټور اقدام وکړيځکه چې د دغهناورینونو دوام کولای شي په ټوله سیمه کې بشري اړتیاوې نورې هم ډېرې کړي.

پاکستانۍ «ډیلي صبح» ورځپاڼې په پاکستان کې د زېږېدلی ۴۲ کلن شېرخان په حواله زیاته کړې چې د دغه هېواد پولیسو د هغه پر کور له چاپې وروسته یوازې ۴۵ دقیقې وخت ورکړی چې خپل وسایل ټول کړي او دغه هېواد پرېږدي.

شېرخان، د هغه مېرمنې او نهه ماشومانو په دومره وخت ایله دومره وکړای شول چې ځیني اړین توکي او جامې راټولې کړي او د تورخم پر لور روان شي. دی اوس په تورخم کې د کډوالو په یوه کمپ کې اوسېږي.

له پاکستان نه د افغانانو د جبري ایستلو پروګرام د دغه هېواد د حکومت د هغو سیاستونو یوه برخه بلل کېږي چې د بې‌اسنادو کډوالو پر وړاندې د ۲۰۲۳ کال په اکټوبر کې پیل شوی دی. تر اوسه پورې نږدې یو مېلیون افغانان له پاکستان نه ایستل شوي دي. پاکستانی حکومت وايي چې په مېلیونونه نور پاتې افغان کډوال هم له دغه هېواده باسي.

د پاکستان د ټاکل شوي ضرب‌الاجل له مخې، د افغان کډالو کارت (ACC) لرونکي باید تر مارچ میاشتې پای پورې له اسلام‌اباد او راولپنډۍ نه ووځي او هغه کسان چې د ثبت سند (PoR) لرونکي دي، تر جون میاشتې پای پورې وخت ورکړل شوی دی، خو د نورو افغانانو لپاره کومه ټاکلې نېټه نه ده اعلان شوې.

دا په داسې حال کې ده چې همدا نن د اسوشېټېډپرېس خبري اژانس په یوه راپور کې ویلي، که څه هم پاکستان له افغان کډوالو سره د «انساني چلند» دعوه کوي، خو شواهدو او د بشري حقونو د بنسټونو راپورونو ښودلې، چې دا ادعا بې‌بنسټه ده.

که څه هم ګڼو نړۍوالو بنسټونو له پاکستانه غوښتي چې د افغان کډوالو ناوړه او جبري اېستل ودروي، خو دغه هېواد ورځ تر بلې د افغانانو د اېستلو بهیر ته زور ورکوي.

په اسلام اباد کې د امریکا سفارت د پنجشنبه په ورځ (د غبرګولي ۲۲مه) خپلو ډېپلوماټانو او امریکایي وګړو ته خبردارۍ ورکړی، چې په خيبرپښتونخوا او قبایلي سیمو کې د وسله والو ترهګريزو فعالیتونو د زياتولي له کبله دې دغو سیمو ته سفرونه نه کوي.

په دې خبرداري کې ویل شوي: «فعال ترهګر او وسله والې ډلې په منظم ډول د ملکي وګړو، غیر دولتي سازمانونو، دولتي دفترونو او امنیتي خدماتو پرسونل په وړاندې بریدونه ترسره کوي.»

د امریکا سفارت او قونسلګرۍ له خپلو کارکوونکو او امریکايي وګړو غوښتي، چې د رسمي او شخصي سفرونو پر مهال دي له ساتونکو او زغره وال موټرو کار واخلي.

د سفارت د معلوماتو له مخي، چې د دوی امکانات محدود دي او یوازي د امریکا او پاکستان دوه ګوني تابعت لرونکو ته قونسلګرۍ خدمات وړاندي کړي.

دوی ويلي، چې په پاکستان کې امریکایي وګړي کولی شي قونسلګري خدمات په اسلام اباد کې د دوی له سفارت یا د کراچۍ او لاهور د عمومي قونسلګریو څخه ترلاسه کړي.

د پاکستان یو شمېر سيمې په خاص ډول خیبرپښتونخوا له ډېرې مودې څخه ناامنه ده او زيات مهال په کې د پوځ او وسله والو ترمنځ د نښتې او مرګ ژوبلې خبرونه ورکول کيږي.

دغه پښتون سیاستوال پر خپل اېکس لیکلي، چې د برېښنا د زیاتې پرچاوۍ له امله ماشومان، لوړ عمر لرونکي کسان او ناروغان د سختې ګرمۍ له امله له ستونزو سره مخ دي، خو د پښتونخوا له برېښنا څخه لاهور، پینډۍ او اسلام ګټه اخلي.

نوموړي پر حکومت نیوکه کړې چې د همدې کمي برېښنا لګښتونه هم لوړ دي او حکومت د پښتونخوا حق تر پښو لاندې کړی دی. ایمل ولي خان زیاتوي، «زموږ په خاوره کې هغه بجلي جوړیږي، چې د یو یونټ لګښت یې د یوې روپۍ نه هم کم دی، خو همغه بجلي موږ ته له ۴۰ روپیو نه هم زیاته مېلاویږي. دا ظلم او نا انصافيي د زغملو وړ نه ده.»

نوموړي ویلي، چې یوازې برېښنا نه بلکي، حکومت د پښتونخوا وسایل هم لاندې کړي او د ځايي خلکو په پرتله یې ګټه د لاهور، پینډۍ او اسلام اباد خلکو ته رسیږي.

دغه پښتون سیاستوال ویلي، چې وخت رارسیدلی، چې پر خپلو وسایلو خپل قانوني حق ترلاسه کړي.

تردې وړاندې د پښتون ژغورنې غورځنګ په خیبر پښتونخوا کې په کانونو او نورو طبیعي زیرمو کې د خپل حق لپاره غږ پورته کړی و.