پخوانی امریکایی سرتېری: زمونږ ډېری پخواني افغان همکاران د مرګ له ګواښ سره مخ دي

څېړنې ښيي، دا تازه انځورونه له اوسنۍ استوګنې سره تړلي دي، نه له زاړه جنګ سره.

د کلېفورنیا والي ګوین نیوسم دا اوونۍ یو شمېر انځورونه خپاره کړل چې ښيي د ملي ګارد او سمندري ځواکونو سرتېري د خوب له مناسبو اسانتیاوو پرته پر فرش ویده دي. نوموړي دا انځورونه د امریکا پخواني ولسمشر ډونالډ ټرمپ ته په خطاب کې خپاره کړل او ویې ویل:"تاسو خپل سرتېري بې له تېلو، اوبو، خوړو او د خوب له ځایه راولېږل... دلته وګورئ، دوی څرنګه مجبوره دي چې پر فرش یو بل ته نژدې ویده شي."

د دې انځورونو تر خپرېدو وروسته، پر ټولنیزه رسنۍ "ایکس" یو شمېر کسانو ادعا وکړه چې دا انځورونه د ۲۰۲۱ کال د افغانستان په هوایي ډګر کې اخیستل شوي، هغه مهال چې د بایډن ادارې له کابل څخه امریکایي ځواکونه ایستل.

یوه کاروونکي ادعا وکړه چې دا انځورونه د کابل د حامد کرزي نړیوال هوايي ډګر دي. بله کس دا تور پورې کړ چې نیوسم غواړي د ټرمپ پر ضد سیاست وکړي، خو د بایډن د ناکامۍ تړلي انځورونه ورسره خپروي.

خو د دا ډول ادعاوو شالید ته چې وکتل شي، دا تورونه د مصنوعي ځیرکتیا چټ‌باټونو له ناسمو ځوابونو سرچینه اخلي. د مثال په ډول، ځینې کسانو د چټ‌جی‌پي‌ټي (ChatGPT) او ګروک (Grok) چټ‌باټونو نه د انځورونو په اړه پوښتنه کړې، او هغوی ځینې ناسم تحلیلونه ورکړي چې خلکو ته دا انځورونه زاړه ښکاره شوي دي.

خو د سانفرانسیسکو کرانیکل ورځپاڼې د راپور له مخې، دا انځورونه همدا اوس، د جون په نهمه، د کلیفورنیا په مرکز کې اخیستل شوي، او ورځپاڼې د یوې باوري سرچینې له قوله ویلي چې هلته مېشتو سرتېرو ته د خوب مناسب ځای نه و برابر شوی. دا سرچینه وایي چې انځورونه ښايي د حکومت د کومې ودانۍ په تل خونه کې اخیستل شوي وي.

پر دې سربېره، د انځورونو د کره‌والي لپاره د معکوس انځور لټون کارول شوی، او هېڅ داسې شواهد نه دي موندل شوي چې دا عکسونه د ۲۰۲۱ کال د افغانستان له پېښې سره تړاو ولري.

هغه کاروونکی چې دا ادعا یې کړې وه، وروسته پخپله ومنله چې معلومات یې د چټ‌جی‌پي‌ټي له ځواب، انځور پلټنې او د کرانیکل له راپور نه اخیستي و، او ویې ویل:"زه نه وم خبر چې دا به دومره غبرګونونه راپاروي. اوس یقیني شوه چې دا انځورونه له افغانستانه نه دي."

د ټولنیزې شبکې چټ‌باټ "ګروک" هم د انځورونو لاندې ناسم مالومات ورکړي او دا انځورونه د افغانستان له پېښو سره یې تړلي بللي.

تر اوسه هېڅ کره ثبوت نشته چې دا انځورونه زاړه وي یا له افغانستان سره تړاو ولري. دا یو له هغو پېښو څخه ده چې چټ‌باټونه "خیالي معلومات" وړاندې کوي – یعنې داسې ځوابونه ورکوي چې حقیقت نه لري.

د رسنیو ارزونې سازمان "پولیټي‌فکت" دا ادعا ناسمه ګڼلې او ورته‌یې د "دروغو له لمبو سره" درجه ورکړې ده.

ګارډین ورځپاڼې په خپل راپور کې د هغې مستعار نوم «مینا» ښودلی دی. د راپور له‌مخې، نوموړې په هغو پروژو کې کار کاوه چې د لوېدیځو هېوادونو له‌خوا تمویل کېدې. هغې د په افغانستان کې ښځو ته د زده‌کړې په برخه کې کار کاوه او پر هېواد د طالبانو تر واکمنېدو وروسته یې ژوند له ګواښ سره مخ و.

په لومړیو کې د برېټانیا د کډوالۍ اداره ویلي و چې که مینا افغانستان ته ستنه شي، ژوند یې له جدي ګواښ سره نه مخ کېږي، خو د هغې وکیل د دې پرېکړې پر ضد اعتراض کړی دی. مخکې تر دې چې محکمه د هغې په تړاو یوه بله پرېکړه وکړي، د کډوالۍ ادارې منلې چې د مینا ژوند افغانستان په تګ له ګواښ سره مخ کېدای شي.

مینا ګارډین ورځپاڼې ته په مرکه کې وویل: «د اوږدې مودې لپاره خپه وم، خو اوس خوشحالۍ خبر راغی. ډېره خوشاله یمه. اوس ازادي لرم چې خپل ژوند ته په برېټانیا کې دوام ورکړم؛ هغه ازادي چې له مېلیونونو افغانو ښځو اخیستل شوې ده.»

د نوموړې افغان مېرمنې مدافع وکیل ویلي چې مینا یوه ډېره زړوره او مهربانه ښځه ده او له لومړۍ ورځې باید هغې ته پناه ورکړل شوې وای. هغه زیاته کړې چې ټولو افغانو ښځو ته باید د کډوالۍ حق ورکړل شي څو د مینا په څېر تېروتنې بیاتکرار نه‌شي.

وروستي څو کاله په برېټانیا کې د هغو افغانانو شمېر کم شوی چې پناه ترلاسه کوي. په ۲۰۲۳ کال کې تر ۹۰ سلنه ډېرو افغانانو پناه ترلاسه کوله، خو په ۲۰۲۴ کال کې دا شمېر یوازې ۳۶ سلنې ته راکښته شوی دی.

ورته مهال، د هغو کسانو شمېر ډېر شوی چې د پناه‌غوښتنې د رد پرېکړې پر وړاندې اعتراض کوي. په ۲۰۲۲ کال کې شاوخوا ۷۰ قضیې ثبت شوې وې، خو په ۲۰۲۴ کال کې دا شمېر ۳ زره او ۲۰۰ ته رسېدلی دی.

د مینا وکیل وايي چې برېټانیا طالبان په رسمیت نه پېژني او هېڅوک افغانستان ته نه‌لېږي، خو هغه کسان چې کډوالۍ قضیې یې رد شوې وي، ښايي کلونه-کلونه پرته له دې چې د کارکولو اجازه ولري، په بې‌برخلیکه وضعیت کې ژوند وکړي.

ډاکټره کومي ویاس، چې په اودېپور کې یې روغتیایي دنده ترسره کوله، خپله دنده یې پای ته ورسوله څو له خپل خاوند، ډاکټر پرتیک جوشي، سره لندن کې یو نوی ژوند پیل کړي. د دوی درې ماشومان، دوه غبرګونه زامن او یوه لور، هم ورسره وو.

د سفر له پیل مخکې، ډاکټر جوشي یوه سیلفي اخیستې، چې ټول یې پکې موسکي وو؛ خو دا موسکا یوازې څو شېبې وروسته د اور په لمبو کې ورکه شوه.

کومي او پرتیک دواړه پخوا د یو روغتون همکاران وو. پرتیک دوه ورځې وړاندې له لندن څخه راغلی و، څو خپله کورنۍ له ځان سره یوسي. هغوی پرون احمداباد ته وخوځېدل خو الوتکې یې یوازې ۳۲ ثانیې الوتنه وکړه.

اوس د دې کورنۍ وروستۍ مسکا د یوې سیلفي په بڼه پاتې ده، یوه داسې انځور چې تر اوږدې مودې به د دې غمیزې ژوندی یاد وي.

سرچینو د افغانستان انټرنشنل ـ پښتو خبریال جواد شينواري ته د پنجشنبه په ورځ ویلي، چې د اسنادو د نه درلودلو له کبله د ماشوم کورنۍ ته پر تورخم اجازه نه ورکول کېده، چې پاکستان ته د زوی د تداوی لپاره ولاړ شي.

ماشوم له تېرو ۷ ورځو څخه په دغه روغتون کې تر تداوی لاندي دی.

ډاکټران وايي د ماشوم روغتيايي حالت سم نه دی: «ماشوم دا مهال له شدیدو تکلیفونو شاک او کمزورۍ سره مخ دی. د ډېر ژړا او درده یې غږ غلی شوی.»

روغتياپلانو ویلي: «ماشوم ته د خپلې مور حضور او مینه ‌ناک احساساتي ملاتړ خورا ضروري دی چې کولی شي د هغه د روغېدو پروسه چټکه کړي.»

سرچینو دا هم ویلي، چې د ماشوم مور ټوله ورځ د تورخم دروازې ته «وږې، تږې او ستړې» د خپل ماشوم د لیدو په تمه ناسته ده.

سرچینو ویلي، چې ځايي پاکستاني چارواکو په روغتون کې د ماشوم تر ليدنې وروسته هڅه کوي د هغه کورنۍ ته پر تورخم د تګ اجازه ورکړي.

په تورخم ډېری کورنۍ غوښتنه کوي، چې دواړه لوري دي د ناروغۍ پر مهال خلکو ته تګ راتګ اسانه کړي.

پاکستانۍ «ډیلي صبح» ورځپاڼې په پاکستان کې د زېږېدلی ۴۲ کلن شېرخان په حواله زیاته کړې چې د دغه هېواد پولیسو د هغه پر کور له چاپې وروسته یوازې ۴۵ دقیقې وخت ورکړی چې خپل وسایل ټول کړي او دغه هېواد پرېږدي.

شېرخان، د هغه مېرمنې او نهه ماشومانو په دومره وخت ایله دومره وکړای شول چې ځیني اړین توکي او جامې راټولې کړي او د تورخم پر لور روان شي. دی اوس په تورخم کې د کډوالو په یوه کمپ کې اوسېږي.

له پاکستان نه د افغانانو د جبري ایستلو پروګرام د دغه هېواد د حکومت د هغو سیاستونو یوه برخه بلل کېږي چې د بې‌اسنادو کډوالو پر وړاندې د ۲۰۲۳ کال په اکټوبر کې پیل شوی دی. تر اوسه پورې نږدې یو مېلیون افغانان له پاکستان نه ایستل شوي دي. پاکستانی حکومت وايي چې په مېلیونونه نور پاتې افغان کډوال هم له دغه هېواده باسي.

د پاکستان د ټاکل شوي ضرب‌الاجل له مخې، د افغان کډالو کارت (ACC) لرونکي باید تر مارچ میاشتې پای پورې له اسلام‌اباد او راولپنډۍ نه ووځي او هغه کسان چې د ثبت سند (PoR) لرونکي دي، تر جون میاشتې پای پورې وخت ورکړل شوی دی، خو د نورو افغانانو لپاره کومه ټاکلې نېټه نه ده اعلان شوې.

دا په داسې حال کې ده چې همدا نن د اسوشېټېډپرېس خبري اژانس په یوه راپور کې ویلي، که څه هم پاکستان له افغان کډوالو سره د «انساني چلند» دعوه کوي، خو شواهدو او د بشري حقونو د بنسټونو راپورونو ښودلې، چې دا ادعا بې‌بنسټه ده.

که څه هم ګڼو نړۍوالو بنسټونو له پاکستانه غوښتي چې د افغان کډوالو ناوړه او جبري اېستل ودروي، خو دغه هېواد ورځ تر بلې د افغانانو د اېستلو بهیر ته زور ورکوي.