فرانسوی سیاستمدار: د احمد مسعود زړورتیا د ناپلیون او نورو لویو څېرو اتلولي رایادوي

نوموړي د طالبانو د کاپیسا له والي احسان‌الله بریال او په تورخم کې ددې ډلې د کډوالو چارو له مسوول بخت جمال سره په ناسته کې ویلي، چې له نړیوالو بنسټونو، په ځانګړي ډول له ملګرو ملتونو سره هم ناستې شوې دي او تمه ده چې بېرته راستنېدونکو کډوالو ته لا ډېر خدمات برابر شي.

په دې ناسته کې د طالبانو د کاپیسا والي او د تورخم د کډوالو چارو مسوول د کډوالو د اوسنیو ستونزو او اړتیاوو په اړه خپل معلومات شریک کړي دي.

د طالبانو د کډوالو چارو وزارت د معلوماتو له مخې، په تورخم کې د کډوالو چارو مسوول ویلي، چې فرضي کرښې ته نږدې او په عمري کمپ کې راستنو شویو ته د مرستو د وړاندې کولو بهیر روان دی او ګڼې اسانتیاوې برابرې شوې دي.

د تورخم د کډوالو مسوول همداراز ویلي، چې له پاکستان څخه د جبري ایستنو بهیر کې کمښت راغلی او د راستنېدونکو کډوالو له لوري شکایتونه هم کم شوي دي.

د اودیسا د ښاري شورا پر رسمي ویبپاڼه راغلي، چې د اوکراین لپاره د افغانستان سفیر ولي منور خپل دیپلوماتیک ماموریت ته دوام ورکوي او هڅه کوي په اوکراین کې د افغان ټولنې ملاتړ یقیني کړي.

د اودیسا د ښاروالۍ شورا د ولي منور له قوله ویلي، چې افغانان د روانې جګړې پر نابرابرۍ فکر کوي او له اوکراین سره خپل پیوستون ښيي.

سرچینه وايي، چې دواړو خواوو د بشردوستانه نوښتونو د پلي کولو لپاره خپل چمتووالی څرګند کړی.

په اوکراین کې د افغانستان سفیر تر اوسه ددې لیدنې په اړه څه نه دي ویلي.

د امریکا د کورني امنیت وزارت له لوري په استول شویو برېښنا لیکونو کې لیکل شوي:«ته دا مهال دلته یې ځکه چې کورني امنیت وزارت د لنډ مهاله مهلت له لارې امریکا ته پرېښی وې. دا مهلت به له دې خبرتیا ۷ ورځې وروسته پای ته ورسیږي.»

این پي ار راډیو له یو شمېر هغو افغان کډوالو سره خبرې کړې، چې د امریکا د کورني امنیت وزارت له لوري له امریکا څخه د وتلو دغه خبرتیا یې ترلاسه کړې ده.

یوې افغانې کډوالې چې په راپور کې په « z» سره یاد شوې، ویلي، د امریکا د کورني امنیت وزارت له لوري یې دا برېښنا لیک له کار څخه کور ته د ستنېدو پرمهال ولېد او سخته وډاره شوه.«ماخوب نه شوای کولای، ویریدلې وم، فکر مې کاوه اوس څه وکړم؟»

دغه افغان کډواله په ۲۰۲۳ کال کې له افغانستان نه امریکا ته د بشردوستانه ویزې «Humanitarian parole» له لارې تللې وه او امریکا ته په رسېدو سره یې لنډ مهالی خوندي وضعیت TPS ترلاسه کړی و چې په امریکا کې د قانوني پاتې کېدو او کار اجازه ورکوي، خو دغه کټګوري کډوال دایمي اقامت یا تابعیت ته لاره نه شي هوارولای. TPS هغو کسانو ته ورل کول کیږي، چې له جنګ، طبیعي افتونو یا نا امنۍ څخه تښتیدلي وي.

نوموړي این پی ار راډیو ته ویلي، چې په افغانستان کې روغتیا پاله وه او د بې پولې ډاکټرانو په روغتونونو کې یې کار کاوه.

نوموړې ویلي، چې له واده کولو ورسته یې خاوند په نشه یي توکو روږدی شو او تر طلاق اخیستلو وروسته له خپلو دوو ماشومانو سره اوسیدله.

دغه افغان کډواله زیاتوي، چې د طالبانو له واکمنېدو وروسته یې د ښځو د حقونو د محدویدو له امله ژوند ته ګواښونه ډير شول.

نوموړې وايي، یوه ورځ طالبانو له موټره ښکته کړم او په لوړ غږ یې راته وویل:« ولې اوږدې جامې نه لرې؟ حجاب دې نشته، محرم نه لرې، کورته لاړه شه، که لاړه نه شې وژنو دې.»

نوموړې ویلي، چې په یوه بل ښار کې یې ښه معاش لرونکې دنده ترلاسه کړه او له ماشومانو پرته یې هلته ژوند کاوه، خو د شپې ناوخته طالبان د هغې کور ته د تلاشۍ په موخه ورغلي:«کور یې ولټاوه، زه یې ولیدم، ویې پوښتل ولې یوازې ژوند کوې؟ هغوی پوه شول چې زه څوک یم.»

نوموړې ویلي، چې له یادو پېښو وروسته یې افغانستان پرېښود او ایران ته ولاړه او له هغه ځایه یې د برازیل ویزه ترلاسه کړه چې له برازیل څخه تر درې میاشتو مزل وروسته د مرکزي امریکا له لارې مکسیکو ته ورسیده.

نوموړې د امریکا پر پوله د پناه غوښتنې مرکه کړې ده او مرکه یې بریالۍ وه، امریکا ته قانوني داخل شوه او اوس په امریکا کې کار کوي او خپلو ماشومانو ته پیسې استوي.

په راپور کې ویل شوي، هغه بریښنا لیک چې دغې افغانې کډوالې ترلاسه کړی زرګونو نورو کسانو ته هم استول شوی، خو دا قانوني امر نه ګڼل کیږي.

د کډوالۍ مدافعین وايي، دا پیغام یوازې خبرتیا نه وه، بلکې د خلکو د وېرولو هڅه وه.

د براین ګرین په نوم د کډوالو یو وکیل وايي:«هر څوک چې له ویرې هېواد پرریږدي، د حکومت اوسنی هدف پوره کوي. هر څوک چې خپله تښتي، حکومت ته ارزانه پرېوځي.»

دغه وکیل ویلي، چې دغې افغان میرمنې ته استول شوی برېښنا لیک د قانون له مخې د عملي کېدو وړ نه دی، ځکه د هغې د پناه غوښتنې قضیه لا هم روانه ده.

د می په ۱۲مه د امریکا د کورني امنیت وزیرې خبر ورکړ، چې د افغانستان لپاره د TPS پروګرام به د جولای په ۱۴مه پای ته ورسوي.

نوموړې ویلي، چې په افغانستان کې امنیتي وضعیت ښه شوی او اقتصاد باثباته شوی، نو افغانان کولای شي بېرته لاړ شي.

خو براین ګرین وايي، د حکومت دا پرېکړه ډیره اندېښمنوونکې ده:«ډیری افغانان چې دلته د TPS دي له امریکا سره یې کار کړی. د طالبانو لپاره هدف دي، په ځانګړي ډول تعلییم یافته او هغه ښځې چې کاري تجربه لري. دا خلک هلته نه دي خوندي.»

ډیری کسان بیا د امریکا هغه ادعاوې چې په افغانستان کې امنیت او اقتصادي حالت سم شوی ردوي.

د امریکا بهرنیو چارو وزارت خبرداری ورکړی، چې افغانستان ته د کورنیو جګړو، جرمونو، ترهګرۍ، نیونو، تښتونو او روغتیايي خدماتو کموالي له امله سفر مه کوئ.

پر همدغه مهال څو ورځې وړاندې ټرمپ د افغانستان په ګډون د۱۲ هېوادونو پر وګړو امریکا ته د ورتګ بندیز ولګاوه.

په راپور کې ویل شوي، چې د ټرمپ دغه بندیز نه یوازې په امریکا کې افغانان له اېستلو سره مخ کوي، بلکې نورو ته هم د راتګ لاره بندوي.

د امریکا د کورني امنیت وزارت مرستیالې تریشا مکلافلن NPR ته وویل:«که څه هم د قانون له مخې TPS ختم شوی، هر افغان چې له ځورونې ویریږي، کولی شي پناه وغواړي. هغوی چې نور قانونا دلته نه شي پاتې کیدای، باید له CBP Home پروګرام ګټه واخلي، چې وړیا الوتنه او ۱۰۰۰ ډالره مرسته ورکوي څو بل ځای ته ولاړ شي.»

یادې رسنۍ ته یو بل افغان کډوال هم له افغانستان نه امریکا ته د خپلې کډوالۍ په اړه کیسه کړې ده. نوموړي ویلي، چې هغه انجینر و او له خپلو شپږو اولادونو سره یوځای امریکا ته تللی.

نوموړی وايي، په افغانستان کې د خپلو لوڼو لپاره ښه راتلونکی نه ویني.

د طالبانو دغه ریاست، د دې پېښو اصلي لامل د موټر چلوونکو بې‌احتیاطي او له حده زیات ګړندی تګ بللی دی.

یاد ریاست یو ځل بیا له خلکو غوښتي، چې د موټر چلولو پر مهال ټرافیکي اصول په جدي توګه مراعت کړي، چې د دا ډول خونړیو پېښو مخنیوی وشي.

بلخوا، د طالبانو تر ادارې لاندې باختر اژانس او ملي ټلوېزیون خبر ورکړی، چې له تېرو دوو ورځو راهیسې په میدان وردګ، پنجشېر او فراه ولایتونو کې د بېلابېلو ټرافیکي پېښو له امله ۲۲ کسانو ته مرګ ژوبله اوښتې ده.

د افغانستان او پاکستان د ګډې سوداګرۍ خونې مرستیال ضیاءالحق سرحدي دا وضعیت د اندېښنې وړ بللی او وایي چې د پاکستان لپاره اړینه ده له افغانستان سره سوداګریزې اړیکې باثباته کړي او د منځنۍ اسیا هېوادونو ته د لاسرسي لارې پرانیزي.

پاکستان افغانستان ته سمنت، درمل، بوره، سبزي او اوړه صادروي او له افغانستان څخه مېوې او سبزي واردوي، خو په دواړو هېوادونو کې سیاسي او پولي بې‌ثباتي د سوداګرۍ بهیر اغېزمن کړی دی.

د پاکستاني رسنیو د رپوټ له مخې، د فېبرورۍ میاشتې په اوږدو کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د تاوتریخوالي له امله د دروازو بندېدو، دواړو لوریو ته د میلیونونو روپیو زیانونه واړول او زرګونه کارګران له کراچۍ تر تورخم پورې بې‌کاره پاتې شول.

سوداګریزې اتحادیې له دواړو حکومتونو غواړي چې د دوامدارو پالیسیو او عملي همکاریو له لارې دوه‌اړخیزه سوداګري بېرته احیا کړي او د سیمې اقتصادي ثبات ته لاره پرانیزي.