د طالبانو د ټرافیکو لوی ریاست وایي، چې د عرفې له ورځې د لوی اختر تر څلورمې ورځې پورې په ټول هېواد کې ۱۱۷ ټرافیکي پېښې شوې دي، چې له امله یې ۴۳کسان مړه او ۱۵۸ نور ټپیان شوي دي. د دغه ریاست په وینا، د مړو شویو کسانو له ډلې ۳۱ نارینه، دوې ښځې او ۱۰ ماشومان دي.
د طالبانو دغه ریاست، د دې پېښو اصلي لامل د موټر چلوونکو بېاحتیاطي او له حده زیات ګړندی تګ بللی دی.
یاد ریاست یو ځل بیا له خلکو غوښتي، چې د موټر چلولو پر مهال ټرافیکي اصول په جدي توګه مراعت کړي، چې د دا ډول خونړیو پېښو مخنیوی وشي.
بلخوا، د طالبانو تر ادارې لاندې باختر اژانس او ملي ټلوېزیون خبر ورکړی، چې له تېرو دوو ورځو راهیسې په میدان وردګ، پنجشېر او فراه ولایتونو کې د بېلابېلو ټرافیکي پېښو له امله ۲۲ کسانو ته مرګ ژوبله اوښتې ده.
د افغانستان او پاکستان ترمنځ کلنۍ سوداګري چې پخوا یې ارزښت ۲،۵ میلیارده ډالرو ته رسېده، د طالبانو او پاکستان د اړیکو او د بېثباته سوداګریزو پالیسیو له امله یو میلیارد ډالرو ته راکمه شوې ده. د افغانستان او پاکستان د سوداګرۍ ګډې خونې دا وضعیت د اندېښنې وړ بللی.
د افغانستان او پاکستان د ګډې سوداګرۍ خونې مرستیال ضیاءالحق سرحدي دا وضعیت د اندېښنې وړ بللی او وایي چې د پاکستان لپاره اړینه ده له افغانستان سره سوداګریزې اړیکې باثباته کړي او د منځنۍ اسیا هېوادونو ته د لاسرسي لارې پرانیزي.
پاکستان افغانستان ته سمنت، درمل، بوره، سبزي او اوړه صادروي او له افغانستان څخه مېوې او سبزي واردوي، خو په دواړو هېوادونو کې سیاسي او پولي بېثباتي د سوداګرۍ بهیر اغېزمن کړی دی.
د پاکستاني رسنیو د رپوټ له مخې، د فېبرورۍ میاشتې په اوږدو کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د تاوتریخوالي له امله د دروازو بندېدو، دواړو لوریو ته د میلیونونو روپیو زیانونه واړول او زرګونه کارګران له کراچۍ تر تورخم پورې بېکاره پاتې شول.
سوداګریزې اتحادیې له دواړو حکومتونو غواړي چې د دوامدارو پالیسیو او عملي همکاریو له لارې دوهاړخیزه سوداګري بېرته احیا کړي او د سیمې اقتصادي ثبات ته لاره پرانیزي.
د اسوشېټېډ پرېس خبري اژانس د راپور له مخې، که څه هم پاکستان له افغان کډوالو سره د «انساني چلند» دعوه کوي؛ خو شواهدو او د بشري حقونو د بنسټونو راپورونو څرګنده کړې، چې دغه ادعا ناسمه ده.
راپور کې زیاته شوې، یاد هېواد پر افغان کډوالو سخت فشارونه راوستي دي.
یاد اژانس د یوه د ۴۲ کلن افغان شېرخان له قوله لیکلي، چې پاکستاني پولیسو ورته ۴۵دقیقې وخت ورکړ؛ څو خپله کډه بار کړي.
هغه زیاته کړې، چې په دغومره کمه موده کې د کډې بارول او د سامانونو تنظیم ورته خورا ستونزمن کار و؛ خو پاکستاني پولیس یې سر ته ولاړ وو.
شېرخان په ژړغوني غږ تورخم کې وویل: «یوه شېبه کې ټول هغه څه چې مو جوړ کړي وو، له موږ یې واخیستل. زموږ ټوله شتمني هلته پاتې شوه».
له پاکستانه د افغان کډوالو د اېستلو پراخ عملیات د ۲۰۲۳ کال د اکټوبر له میاشتې پیل شوي او تر دې دمه نږدې یو مېلیون افغانان په دغه بهیر کې اېستل شوي دي.
اسلام اباد ویلي، چې د مېلیونونه نورو افغان کډوالو د اېستلو تابیاوې یې هم پیل کړې دي.
پاکستان همدا راز د جون میاشتې تر پایه پورې د ملګرو ملتونو سره ثبت افغان کډوالو یا د (پي او ار) کارت لرونکو ته وخت ورکړی، چې له دغه هېواده ووځي.
همدا راز ګواښ شوی که تر یادې مودې ونه وځي؛ نو پولیس به یې تر دروازو ورشي او په زوره به یې خپل هېواد ته ستانه کړي.
طالبانو پر ډیورنډ کرښه تورخم ښارګوټي کې دغو ستنېدونکو افغان کډوالو ته پنډغالی جوړ کړی دی.
د دغه پنډغالي مسوول مولوي هاشم میوندوال وایي، چې دا مهال هره ورځ نږدې ۱۵۰ کورنۍ له پاکستانه راځي؛ حال دا چې دوه میاشتې وړاندې دغه شمېر تر ۱۲۰۰ کورنیو رسېده.
نوموړی خبرداری ورکوي، چې له لوی اختر وروسته د بېرته ستنېدو نوې څپه پیلېږي.
سره له دې چې د پاکستان حکومت د افغان کډوالو سره د انساني چلند ادعا کوي، د بشري حقونو نړۍوال سازمان (Human Rights Watch) د اپرېل په میاشت کې راپور ورکړ چې پاکستاني پولیسو پر افغان کډوالو یرغلونه کړي، هغوی یې وهلي، نیولي او د استوګنې اسناد یې ترې اخیستي.
همداراز، راپور وایي، چې له ځینو کډوالو نه د پاتې کېدو په بدل کې بډې هم اخیستل شوې دي.
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ (UNHCR) هم ویلي، چې د اپرېل له لومړۍ نېټې څخه د جون تر پنځمې نېټې پورې له ایران او پاکستانه تر ۵۰۰ زره زیات افغانان اېستل شوي دي.
د بشري حقونو ګڼ بنسټونه خبرداری ورکوي، چې پر کډوالو د زور زیاتي له لارې د ژر وتلو فشار مخ پر زیاتېدو دی.
د حزب اسلامي ګوند د مشر ګلبدین حکمتیار زوی حبیب الرحمان حکمتیار وایي، د طالبانو پر ضد د مبارزې لپاره د جګړې پلوی نه دی او باید د دغه ډلې پر وړاندې د «عدم تشدد» یا نه تاوتریخوالي له مخې مبارزه وشي.
هغه له افغانستان انټرنشنل سره په یوې ځانګړې مرکه کې دغه څرګندونې کړې دي.
د نوموړي په وینا؛ په نړۍ کې د جګړو پر ځای د نظامونو پر ضد د «نه تاوتریخوالي» مبارزې ډېر ځای نیولی او پایلې یې ورکړې دي.
هغه داسې مهال دا خبرې کوي، چې پلار یې ګلبدین حکمتیار لسیزې د افغانستان د یو شمېر نظامونو پر ضد جګړې کړې دي.
حبیب الرحمان حکمتیار زیاته کړې: «طالبان منفي او مثبت ټکي لري؛ که غواړو منفي ټکي یې لمنځه یوسو، نو باید ورسره جګړه ونه کړو؛ بلکې منفي ټکي یې ختم کړو».
د هغه په خبره، طالبانو افغانستان د بهرنیو هېوادونو له فزیکي اشغال څخه ژغورلی دی؛ خو لا یې هم پر وړاندې ځنې ننګوونې پرتې دي.
د نوموړي په وینا؛ طالبانو کې منفي ټکی دا دی، چې علم او پوهې ته چندان ارزښت نه ورکوي. حبیب الرحمان حکمتیار وویل: «ځوانان او د پوهنتون استادان خپل ځای په افغانستان کې نه ګوري. طالبانو هڅه کړې، چې هر څه انحصار کړي او یوازې خپلو کسانو ته دندې ورکړي».
هغه وایي، طالبان د خلکو غوښتنو او مشورو ته هم په حکومتولۍ کې چندان پاملرنه نه کوي. هغه د افغانستان انټرنشنل د مرکې پر مهال هغې پوښتنې ته ښکاره ځواب ورنکړ ،چې حاضر دی له احمد مسعود سره د افغانستان د راتلونکي لپاره په یوه مېز کېني.
له دې هاوخوا د جمعیت اسلامي ګوند بیا د طالبانو پر ضد د ملي مقاومت جبهې په ګډون د طالبانو ضد له جنګېدونکو ډلو څخه ملاتړ کوي.
د سیاسي چارو کارپوهانو په باور، طالبان په سیاسي خبرو اترو او مذاکراتو هېڅ ډول باور نه لري او نه هم غواړي چې په حکومت کې له ځانه سره نور ګوندونه یا سیاسي خوځښتونه شریکان کړي.
د طالبانو تر کنټرول لاندې ملي ټلویزیون خبر ورکړی، چې د بدخشان په خاش ولسوالۍ کې شړکنده بارانونو او سېلابونو خلکو ته درانه مالي زیانونه اړولي دي.
په راپور کې راغلي، دغه سېلابونو د خاش- جرم ولسوالیو ترمنځ سړک ویجاړ کړی دی.
راپور زیاتوي، دغه سېلابونه چې تېره ورځ چهارشنبه (د غبرګولي ۲۱مه) راوتلي؛ له امله یې د استوګنې لسګونه کورونه، سلګونه جریبه کرنیزه ځمکه او بڼونه زیانمن شوي او څاروي تلف شوي دي.
له بل پلوه تېره ورځ شړکنده باران او سېلاب د بدخشان ولایت په تګاب او تیشکان ولسوالیو کې خلکو ته مالي زیانونه اړولي وو.
د طالبانو تر ادارې لاندې باختر اژانس او ملي ټلوېزیون خبر ورکړی، چې له تېرو دوو ورځو راهیسې په میدان وردګ، پنجشېر او فراه ولایتونو کې د بېلابېلو ټرافیکي پېښو له امله ۲۲ کسانو ته مرګ ژوبله اوښتې ده.
د راپورونو له مخې؛ د میدان وردګ د نرخ ولسوالۍ اړوند د کابل-کندهار پر لویه لاره د یوه موټر د چپه کېدو له امله یوه مېرمن او کوچنی زوی یې مړه شوي دي.
په دغه پېښه کې درې نور کسان ټپیان شوي، چې د درملنې لپاره یو ځایي روغتون ته وړل شوي دي.
باختر اژانس همدا راز خبر ورکړی، چې په تېرو دوو ورځو کې په پنجشېر ولایت کې ۹ ټرافیکي پېښې شوې، چې له امله یې ۱۰کسان ټپیان شوي.
په یوه بل خبر کې ملي ټلوېزیون ویلي، چې د فراه ولایت د فراه رود ولسوالۍ په چکاب سیمه کې د کندهار-هرات پر لویه لاره د یوه فېلډر او مساپر وړونکې ۴۰۴موټر ټکر کړی دی.
په دغه پېښه کې دوه تنه مړه شوي او پنځه نور ټپیان دي.
دا په داسې حال کې ده، چې د لوی اختر په ورځو کې هم په بېلابېلو ولایتونو کې د موټر چلوونکو د بې احتیاطۍ له کبله لګسونه ټرافیکي پېښې شوې دي.
