د اسراییل هوايي ځواک د تهران او قُم ترمنځ د وسلو لېږدوونکې لارۍ ویشتلي دي

په دغه جګړه کې ایران لږ تر لږه ۱۵ ډوله وسلې، توغندي، ډرونونه او الوتکې کارولې دي، چې پکې ډېری د نیابتي ډلو له لوري هم کارېدلي.

بل خوا اسراییل هم نږدې ۱۴ ډوله پرمختللي نظامي وسایل کارولي، چې پکې هوايي دفاعي سیستمونه، ډرون الوتکې، جنګي جیټ شامل دي.

دا جګړه ښيي چې سیمه نه یوازې د وسلو په ډګر کې تودېږي، بلکې د ټېکنالوژۍ، استخباراتو او نیابتي جګړو له لارې یو پېچلی امنیتي بحران تجربه کوي.

د ایران له خوا کارول شوې وسلې او ټېکنالوژي:

۱. بالستیک توغندي

ایران له اوږدې مودې راهیسې د بالستیک توغندیو پراختیا ته لومړیتوب ورکړی دی. دا توغندي د ځمکې څخه هوا ته او د اوږده واټن هدفونو لپاره کارېږي.

یاد توغندي نه یوازې په روانه جګړه کې کارول شوي بلکې له دې وړاندې هم پر اسراییل توغول شوي دي.

• شهاب-۳: دا توغندی د ایران له غښتلو توغندیو دی چې تر ۲،۰۰۰ کیلومترو واټن ویشتلی شي او کولای شي د اسراییل مرکزي برخې په نښه کړي. د همدغه توغندي په وسیله د اسراییل تل ابیب او اورشلیم په نښه شوی دی.
• ذوالفقار، قیام او خیبر: منځنی واټن، دقیقې ضربې او د جنګي سرګلونو د لېږد وړتیا لري، چې په روانه جګړه کې د اسراییل یو شمېر سیمې پرې په نښه شوې دي.

۲. کروز توغندي

• سومار کروز توغندی: د دقیق برید لپاره جوړ شوی، چې د اسراییل د حساسو اهدافو لپاره استفاده شوی دی.

۳. ډرون الوتکې (بې‌پیلوټه الوتکې)

ایران په وروستیو دوو کلونو کې د ډرون ټېکنالوژۍ په پراختیا کې یو مخکښ هېواد حساب شوی دی.

• شاهد-۱۳۶: چاودېدونکی ډرون (ځانمرګی ډرون) چې د اوږده واټن لپاره ډیزاین شوی او د اسراییلي هدفونو پر ضد بریالی ثابت شوی دی.
• شاهد-۱۲۹ او ۱۴۹: څارونکی او بریدګر، کولای شي بمونه ولیږدوي او له هوا څخه هدفونه وڅاري.
• ابابیل ډرونونه: د استخباراتي معلوماتو راټولولو او بریدونو لپاره کارول شوي دي.

۴. نیابتي وسلوالې ډلې

ایران د حزب‌الله (لبنان)، حماس (فلسطین)، فاطمیون (افغان) او زینبیون (پاکستاني) ملېشو له لارې د نیابتي جګړې یوه بله جبهه پرانېستې ده، چې معمولاً راکټي بریدونه کوي.

۵. هایپرسونیک توغندی

• فتاح ۱: دا توغندی د سرعت له اړخه تر ټولو تېز او ان له صوتي سرعت څخه څو چنده چټک حرکت کوي. په روانه جګړه کې دغه کارېدونکی توغندی د مانور وړتیا لري او ټیټ پرواز کوي چې له ډېرو پرمختللو دفاعي سیسټمونو ځان خوندي ساتي. تسنیم خبري اژانس ویلي چې پر تل ابیب او اورشلیم یاد توغندي ویشتل شوي دي.

د اسراییل له خوا کارول شوې وسلې او ټېکنالوژي:

۱. جنګي الوتکې

• ایف ۳۵ - ۱ی اډیر (F-35I Adir): دا تر ټولو پرمختللې جنګي الوتکه ده چې له رادار نه پټېدو وړتیا لري، دقیق بریدونه ترسره کوي او د ایران دننه اهداف په نښه کوي.
• ایف ۱۵ او ۱۶ (F-15 او F-16): د جیټ د درنو بمونو د انتقال وړتیا لري او د غره لاندې سنګرونه هم هم له منځه وړلی شي، چې د اسراییل له خوا د ایران یو شمېر پوځي اهداف پرې په نښه شوې دي.

۲. ډرون سیستم

• هېرون، هېرمیس ۹۰۰ او اېټن (Heron، Hermes 900، او Eitan): دا ډرونونه د څارنې او برید دواړو لپاره کارېږي او د اوږده واټن معلومات راټولوي، چې په روانه جګړه کې په پراخه پیمانه ترې استفاده شوې ده.
• هاروپ (Harop): ځانمرګي یا ځانچاودي ډرونونه چې د ایران رادارونه یې خپل هدف ګرځولی دی.

۳. دفاعي توغندیز سیستمونه

اسراییل له پرمختللو دفاعي ټېکنالوژیو څخه هم کار اخیسی، تر څو د ایران او نیابتي ډلو توغندي شنډ کړي.

• ایرون ډوم (Iron Dome): د لنډ واټن راکټونه شنډوي، دا سیستم له لبنان څخه د اسراییل په طرف د توغول شویو راکټونو د شنډولو لپاره کارول شوی دی.
• ډېوېډس سلېنګ (David’s Sling): دا دفاعي سیستم د منځني واټن توغندیو دفاعي سیسټم دی چې په روانه جګړه کې موثر واقع شوی دی.
• ارو ۲ او ۳ (Arrow-2 او Arrow-3): دا د بالستیک توغندیو ضد سیستم، چې د ایران د شهاب یا خیبر په څېر توغندیو مخنیوی کوي، له دغې سیستم څخه هم په روانه جګړه کې استفاده شوې ده؛ خو په ځینو مواردو کې یې د توغندي دفاع نه ده کړې.

۴. مصنوعي سپوږمکۍ او سایبر بریدونه

په روانه جګړه کې اسراییل د سایبر جګړې، څار، برېښنایي اختلال او د مصنوعي سپوږمکیو له لارې له لرې فاصلې د برید امکانات هم رامنځته کړي وو؛ خو تر ډېره بریالي نه برېښي.

که څه هم نړۍوالې ټولنې، امریکا او روسیې په غیرمستقیم ډول د دغې جګړې د بندېدو لپاره د مذاکراتو غوښتنه کړې ده؛ خو ایراني رسنیو ویلي چې تر اوسه د ډېپلوماتیکو هلو ځلو هېڅ څرک نه لیدل کیږي.

د ایران او اسراییل ترمنځ روانه جګړه یوازې د بارودو، وینو او ویجاړۍ نه ده؛ بلکې دا جګړه د عصري وسلو، ټېکنالوژۍ، استخباراتو او سایبري بریدونو بشپړ ترکیب دی.

دواړه هېوادونه هڅه کوي چې د نوې جګړې بڼه خپله کړي؛ خو دا سیالي کولی شي د ټولې سیمې امنیت له سخت خطر سره مخ کړي.

ټرمپ ټینګار وکړ:"ایرانیان غواړي یوې هوکړې ته ورسېږي او باید همداسې وشي. که نه دا وضعیت به لا خراب شي."

هغه وویل: "دا شخړه د دواړو خواو لپاره دردناکه ده. ښه به دا وي چې د خبرو له لارې حل‌لار وموندل شي."

ټرمپ په داسې مهال د خبرو غوښتنه کوي، چې د ایران او اسراییل ترمنځ پوځي تاوتریخوالی مخ پر زیاتېدو دی او نړۍوالې ټولنې هم پر دواړو غاړو د زغم او سیاسي حل تاکید کړی دی.

د دغه برید په پایله کې د صدا او سیما ټلویزیون ژوندۍ خپرونې په پرله پسې توګه بندې شوې او بیا د پیل کېدو هڅه روانه ده.

اوس په دې شبکه کې ارشیف شوي انځورونه خپریږي.

د راپورونو له مخې، له برید څو دقیقې وروسته د ایران دولتي ټلوېزیون صدا او سیما له یوې بلې سټوډیو څخه په ژوندۍ بڼه خپلې خپرونې بیا پیل کړې.

نتنیاهو دغه څرګندونې د تل‌نوف هوايي اډې څخه د لیدنې پر مهال کړې دي، چېرته چې هغه د اسراییل د هوايي ځواکونو د وروستیو عملیاتو ستاینه وکړه.

نوموړي ټینګار وکړ چې اسراییلي پوځ یوازې حکومتي او نظامي اهداف په نښه کوي؛ خو برعکس د ایران رژیم ملکي وګړي هدف ګرځوي.

نوموړي زیاته کړه: "زموږ اساسي موخه د ایران اټومي او توغندیز ظرفیتونه له منځه وړل دي او وروستي بریدونه د دغو اهدافو په تحقق کې مهم رول لري."

دا څرګندونې په داسې مهال کېږي چې سیمه د ایران او اسراییل ترمنځ د پراخ جنګ له خطر سره مخ ده او نړۍوالې ټولنې د دواړو لوریو ترمنځ د تاوتریخوالي د مهار غوښتنه کړې ده.

یاد چارواکي ویلي، « زموږ د برید هدفونه داسې دي چې ژر بشپړېدلی شي خو که پرېکړه وشي چې بریدونه تر حکومتي اهدافو، اقتصادي زیربناوو او نورو هدفونو وغځېږي، نو وخت به نور هم وغځېږي».

هغه وایي، « هدف دا دی چې د ایران اتومي پروګرام دومره زیانمن شي، چې بیا دیپلوماتيکې خبرې بېرته پیل شي او یو ښه تړون رامنځته شي».

اسراییلي چارواکی زیاتوي چې ایران د منځګړو (واسطو) له لارې اسراییل ته پیغامونه استولي، چې وایي، « که اسراییل بریدونه بند کړي، دوی به یې هم ودروي او مذاکراتو ته د ستنېدو لپاره چمتو دي خو اسراییل باید لومړی ودریږي».

دا مهال اسراییلي ځواکونه لا هم د بریدونو د اغېزو ارزونه کوي، خو تر اوسه یې پایلې بشپړې نه دي.

دوی ګومان کوي چې د نطنز ځمکتلونو ته هم زیان رسېدلی، خو د فردو اتومي تاسیساتو د جدي زیانمنولو په برخه کې اسراییلي چارواکي ډاډمن نه دي او ګومان نه کوي چې یوازې په خپل توان سره دې ډېر زیان ورسوي.