د "العدید" هوايي اډې ظرفیت، چارې او اغېزناکتوب یې څومره دی؟

د دغه اژانس د راپور له‌مخې، د منځني ختیځ او شمالي افریقا په ۱۲ هېوادونو کې لږترلږه ۳۴ امریکایي پوځي اډې شته. په دې اډو کې هوايي، ځمکني، سمندري او رادار تاسیسات شامل دي.

په منځني ختیځ کې د امریکا د پوځي اډو موقعیت

سعودي عربستان
د سعودي عربستان پاچاهي چې په سیمه کې د ایران یو له اصلي سیالانو نه دی؛ په لږ تر لږه شپږو پوځي اډو کې د ۲ زره او ۳۲۱ امریکایي سرتېرو کوربه‌توب کوي.

امریکایي ځواکونه د سعودي عربستان په ریاض، مدینه، جده او تبوک ښارونو کې په درېیو هوايي اډو، دوو سمندري اډو او یوه ځمکنۍ اډه کې حضور لري.
رویټرز د سپینې ماڼۍ د اسنادو په حواله لیکلي، چې دا ځواکونه د سعودي له حکومت سره په همغږۍ کې د هوايي او توغندیو دفاعي وړتیاوو د برابرېدو او د امریکا د پوځي الوتکو د عملیاتو د ملاتړ په برخو کې کار کوي.
همداراز یو شمېر امریکايي ځواکونه د ریاض ښار په سوېل کې د شهزاده سلطان په هوایي اډې کې ځای پر ځای شوي، چې د امریکا د پوځ د هوايي دفاعي سیسټمونو لکه پاټریوټ توغندیو او ټاډ دفاعي سیستم ملاتړ کوي.
عراق
سره له دې چې له عراق نه د ډېرو امریکايي ځواکونو تر وتلو وروسته یو شمېر امریکايي ځواکونه لاهم په دغه هېواد کې دي، اوس‌مهال په عراق کې یوه ځمکنۍ اډه او درې هوايي اډې فعالې دي.
امریکا د عراق په لوېدیځ کې د انبار سیمې په عین الاسد هوايي اډه کې پوځي حضور لري.

رویټرز د سپینې ماڼۍ له قوله ویلي، چې دغه اډه د عراقي امنیتي ځواکونو ملاتړ کوي او د ناټو په ماموریت کې هم برخه اخلي.
دا اډه په ۲۰۲۰ کال کې د امریکا په هوايي برید کې د سپاه پاسداران د قدس ځواک قوماندان قاسم سلیماني تر وژل کېدو وروسته، د ایران تر توغندیزو بریدونو لاندې هم راغلې ده.
د عین الاسد سربېره، د عراق په شمال کې د کردستان په نیمه خپلواکه سیمه کې د اربیل هوايي اډه د امریکا او اېتلافي ځواکونو لپاره د عملیاتي مرکز په توګه کار کوي. دغه اډه د پوځي روزنې او جنګي مانورونو لپاره کارول کېږي.
کويټ
متحده ایالات په کویټ کې دوه هوايي اډې او یوه ځمکنۍ اډه لري. عریفجان کمپ، علي السالم او بیورینګ کمپ په دغه هېواد کې د امریکا مهمې اډې بلل کېږي.
بحرین
متحده ایالات په بحرین کې دوه هوايي اډې او یوه سمندري اډه لري. دغه هېواد د متحده ایالاتو د سمندري ځواکونو د پنځمې بېړۍ مرکزي دفتر هم په دغه هېواد کې دی.
قطر
په منځني ختیځ کې د امریکا تر ټولو لویه اډه العدید نومېږي، چې د قطر پلازمېنې دوحې ته نږدې موقعیت لري. دغه اډه شاوخوا ۱۰ زره امریکایي سرتېري لري او په سیمه کې د امریکا د عملیاتو مرکزي قومنداني ده.
متحده عربي امارات
د الظفره هوايي اډه د ابوظبي په سوېل کې موقعیت لري او له متحده عربي اماراتو سره شریکه ده. په دوبۍ کې د جبل علي بندر هم د امریکا د سمندري ځواکونو لپاره یو له مهمو بندرونو نه دی.
عمان
متحده ایالات په عمان کې پنځه پوځي اډې لري، چې څلور هوايي اډې او یوه سمندري اډه پکې شامله ده.
اردن
امریکا په اردن کې دوه پوځي اډې لري، چې یوه یې هوايي او بله یې ځمکنۍ ده.
اسرايیل
امریکا په اسراییل کې دوه اډې لري، چې یوه یې ځمکنۍ بله یې رادار ده.
مصر او جیبوتي
امریکا په دې دوو شمالي افریقایي هېوادونو کې دوه سمندري اډې لري.
ترکیه
هداراز امریکا په ترکیه کې هم دوه هوايي اډې لري.

د دغو بریدونو له امله په استوګنیزو سیمو کې اورلګېدنه رامنځته شوې، څو ودانۍ یې زیانمنې کړې دي او د مېټرو تم ځای د بمونو ضد دروازه یې هم له‌منځه وړې ده.

چارواکي وايي، چې یو شمېر خلک لا هم د کنډوالو لاندې بند پاتې دي.

همداراز د کیف په ګڼه ګوڼه شیوچینکیفسکي ښار کې هم د برید له امله یوه لوړپوړیزه ودانۍ په بشپړه توګه ویجاړه شوې ده.

د دغه ښار په نورو سیمو کې هم د مرګ‌ژوبلې او زیانونو راپورونه ورکړل شوي دي.

روسیې تر اوسه د دغه برید په اړه څه نه دي ویلي. که څه هم دواړه خواوې ادعا کوي، چې دوی ملکیان نه په نښه کوي؛ خو د ۲۰۲۲ کال د فبرورۍ په میاشت کې د جګړې له پیل راهیسې زرګونه ملکيان چې ډېری یې اوکراینیان دي، وژل شوي.

زرداري له «سنډې ټایمز» ورځپاڼې سره په یوه مرکه کې ویلي، د وروستیو نښتو پرمهال هند د دوهکروز توغندي ځای پر ځای کړي وو چې د اټومي سرګلولو د لېږدولو وړتیا لري او دغه وضعیت پاکستان اړ کړ؛ څو بېړنۍ پرېکړه وکړي.

نوموړي زیاته کړې: «موږ اوربند ته رسېدلي یو؛ خو سوله لا نه ده ټینګه شوې. د پوځي شخړې ګواښ لاهم خورا ریښتینی دی.»

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي، چې د امریکا تر منځګړیتوب وروسته په سیمه کې تاوتریخوالی کم شوی دی.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ له هند سره د جګړې د مخنیوي لپاره د پاکستان د پوځ مشر ته د سپینې ماڼۍ بلنه ورکړه.

بلاول ویلي، پاکستان د اوربند هوکړه کړې ځکه چې د کشمیر د ستونزې د حل لپاره د یوې نړۍوالې غونډې ژمنه ورسره شوې وه؛ خو لا تر اوسه دا غونډه نه ده شوې.

هغه همداراز وايي، چې پاکستان د پهلګام په برید کې هېڅ رول نه لاره او د هند حکومت تر اوسه د عاملانو په اړه کوم کره معلومات نه دي ورکړي.

د ده په وینا؛ پاکستان د باور جوړونې په برخه کې له ننګونې سره مخ دی.

دا پېښه تر هغه وروسته لومړنی ځانمرګی برید بلل شوی، چې د ۲۰۲۴ کال په ډسمبر کې د اسلام‌پالو وسله‌والو له‌خوا د بشارالاسد رژیم نسکور شو.

د سوریې د کورنیو چارو وزارت ویلي، بریدګر د داعش غړی و.

د هغه په خبره، ځانمرګی بریدګر لومړی کلیسا ته ننوت، ډزې یې وکړې او بیا یې چاودېدونکي واسکټ ته چاودنه ورکړه.

یوې امنیتي سرچینې د نوم د نه ښودلو په شرط رسنیو ته ویلي، چې په دې برید کې دوه تنه ښکېل وو، چې یو یې ځان والوزاوه.

د افغانستان پر لور د هوايي مسیر بدلون داسې مهال دی، چې ډېرې هوايي شرکتونه د امنیتي ګواښونواو جګړه ییزې فضا له امله له ایراني حریم څخه له تېرېدو ډډه کوي او خپلې الوتنې د افغانستان پر فضا کوي.

په لومړیو دوو کلونو کې چې طالبان پر افغانستان واکمن شوي وو، هوايي شرکتونو د افغانستان پر فضا له الوتنو ډډه کوله، خو دا محدویت له ۲۰۲۳ کال وروسته کم شوی.

سره له دې، لا هم ډېر هوايي شرکتونه له افغانستان څخه د تېرېدو پر ځای نور بدیل مسیرونه غوره کوي.

د افغانستان له فضا نه د الوتنو بهیر ډېرېدل د طالبانو تر واک لاندې افغانستان لپاره د عوایدو له مخې مهم دی، ځکه د طالبانو حکومت د نړیوالو بندیزونو له امله له مالي ستونزو سره لاس او ګریوان دی.

طالبان د هرې الوتنې په بدل کې ۷۰۰ ډالر فیس اخلي، چې دا پیسې د درېیمګړو شرکتونو له لارې ټولېږي.

د الوتنو د شمېر په زیاتېدو سره، دا فیسونه کولی شي چې طالبانو ته په اونۍ کې تر یو میلیون ډالرو ډېر عاید په لاس ورکړي.