د بلغاریا دولتي خبري اژانس رپوټ ورکړی چې د صوفیا ښار یوې محکمې اعلان کړی چې د منظمو جرمونو او د کډوالو د مړینې په تور د یوې ډلې محاکمه به په دوو ورځو کې پیل شي. دا قضیه د ۱۸ افغان وګړو له مړینې سره تړاو لري چې دوه کاله وړاندې یې مړي پلازمېنې ته نږدې له یوه موټره وموندل شول.
د رپوټ له مخې، د دې محکمې لومړنۍ غونډه د چنګاښ پر۱۱مه ترسره کیږي.
د صوفیا ښار څارنوالۍ پنځه کسان د منظم جرمي ګروپ په غړیتوب، د کډوالو په قاچاق او د ۱۸ افغان وګړو په مړینې تورن کړي دي.
څارنوالان وایي چې ویکتور کوزمانوف د قاچاق په عملیاتو کې د شریک په توګه رول لوبولی او د دې ډلې مشري یې کوله.
د ډلې نور غړي څلور بلغاریایي نارینه دي.
ویل شوي چې د موټر خاوند هم د ډلې غړی و، خو د ۲۰۲۳ کال په جون میاشت کې یې له مړینې وروسته قضیه وتړل شوه.
د ۱۴۰۱ کال د دلوې پر۲۸مه د ۱۸ افغان وګړو جسدونه د صوفیا شمال لور ۱۶ کیلومتره لرې د لوکورسکو کلي ته نږدې په یوې پریښودل شوې لارۍ کې د لرګیو تر بار لاندې په یوه پټه برخه کې وموندل شول.
د پاکستان د دفاع وزیر خواجه اصف ادعا کړې، چې افغان وګړي په پاکستان کې ناقانونه کاروبارونه کوي او د دولتي ځمکو پر غصب هم تورن دي. هغه وویل، « زموږ د ټولو نهرونو غاړې افغانانو نیولې دي». خواجه اصف وايي، که افغانان لاړ شي، نو د پاکستاني وګړو لپاره به د کار زمینه برابره شي.
نوموړي د پاکستان له اې ار وای تلویزیون سره په مرکه کې وویل چې د دوی د لامبو د نهر پر غاړو د افغان وګړو موټر ولاړ دي او دا خلک سره له دې، چې په لنډمهاله کمپونو کې اوسي، خو د اوبلونۍ (ابپاشۍ ادارې) پر دولتي ځمکه یې ناقانونه ولکه کړې ده.
هغه دا ادعا هم وکړه چې ښايي دا افغان موټرلرونکي د یادې ادارې چارواکو ته رشوت ور کوي.
هغه وویل، « په پاکستان کې چې څومره ناقانونه کاروبارونه کېږي، ټول افغانان کوي. زموږ د ټولو نهرونو غاړې افغانانو نیولې دي».
خواجه اصف دا هم وویل چې شاوخوا ۶ تر ۷ میلیونه غیرقانوني اسناد نه لرونکي کسان په پاکستان کې ژوند کوي.
هغه وړاندیز وکړ چې که افغانان خپل هېواد ته ستانه شي، نو د پاکستاني وګړو لپاره به د کار زمینه برابره شي.
له امریکا سره د اړیکو په اړه نوموړي وویل: « موږ اوس له امریکا سره ښې اړیکې لرو، خو دا اړیکې د ماضي برعکس، په ګډو پوځي عملیاتو نه، بلکې په ډیپلوماتیک تفاهم ولاړې دي».
ده دا هم ومنله چې پاکستان پخوا د خپلو اهدافو لپاره علما او تش په نوم جهادي مشران کارول.
په کابل کې د اوسپنې ویلې کولو فابریکو یو شمېر مسوولانو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د طالبانو د افغانستان برېښنا شرکت رییس عبدالباري عمر د اوسپنو ویلي کولو پر فابریکو برېښنا کمه کړې ده. د فابریکو مسوولان وايي، زیات شمېر کاریګر یې رخصت کړي او فابریکې د بندیدو له ګواښ سره مخ دي.
په کابل کې د اوسپنې ویلې کولو او تولیدي فابریکو ځینو مسوولانو نن دوشنبه د چنګاښ ۹مه وویل چې د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان برېښنا شرکت رییس عبدالباري عمر ورته ویلي چې دوی د برېښنا له کمښت سره مخ دي او نه شي کولی چې د اوسپنې ویلې کولو فابریکو ته ۱۷ ساعته برېښنا ورکړي او دا یې ۱۱ ساعتونو ته را کمه کړې ده.
د ترلاسه شویو معلوماتو له مخې، د طالبانو د برښنا شرکت په کابل کې د میهن سټیل، فقیري سټیل، ضیا سعدي سټیل، ملي سټیل، مطمین سټیل، میسم سټیل او خان وزیري سټیل د اوسڼبې د ویلې کولو فابریکو برېښنا کمه کړې او دا لړۍ ادامه لري.
د اوسپنې ویلې کولو د یوې فابریکې څښتن افغانستان انټرنشنل ته وویل چې دوی څو ورځې وړاندې د طالبانو تر واک لاندې د برېښنا شرکت له رییس عبدالباري عمر سره ناسته درلوده او هغه ورته ویلي چې دوی د اوسپنې ویلې کولو فابریکو برېښنا کموي او د شکایت حق نه لري او نه هم رسنیو ته په دې اړه خبر ورکولی شي.
یاد تن، چې د امنیتي مسایلو له امله یې نوم دلته نه یادوو، افغانستان انټرنشنل ته وویل:« د طالبانو د افغانستان برېښنا شرکت رییس عبدالباري عمر د فابریکو مسوولینو ته وویل چې تاسې ته برېښنا نه شو درکولی او د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ته هم د شکایت کولو حق نه لرئ.»
د اوسپنې د ویلې کولو یو بلې فابریکې څښتن وویل چې دا کار هم د فساد په موخه کېږي څو د فابریکو مسوولین مجبور شي چې د افغانستان د برېښنا شرکت رییس عبدالباري عمر ته بډې ورکړي.
افغانستان انټرنشنل د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان برېښنا شرکت دوه سندونه ترلاسه کړي دي، چې په یوه پلان کې لیکل شوي چې د برېښنا شرکت په کابل کې ۲۳ د اوسپنې د ویلې کولو فابریکو ته ۱۷ ساعته د برېښنا ورکولو ژمنه کړې.
خو په دوهم سند کې بیا د طالبانو د برېښنا شرکت بېرته خپله ژمنه اخیستې او لیکلي یې دي چې دوی به دې فابریکو ته ۱۱ ساعته برېښنا ورکوي، چې دې کار ټولې فابریکې د بندیدو له ګواښ سره مخ کړې دي.
د یوې فابریکې مسوول وویل:« په درې ساعتونو کې مو ماشینونه نه ګرمیږي او پاتې اته ساعتونو کې دومره تولید نه شو کولی چې زیات شمېر کاریګر له ځانونو سره وساتو نو ځکه مو ډیری خپل کاریګر رخصت کړي دي.»
د افغانستان انټرنشنل خبریال ته هغه ویډیوګانې هم ښودل شوې، چې ډلې ډلې کاریګر له کارخونې څخه د وتلو په حال کې دي.
له دې وړاندې د افغانستان د صنعت کارانو ټولنې مسوولانو بار بار شکایت کړی، چې د برېښنا د نشتوالي امله په هېواد کې زیات شمیر صنعتي کارخونې له فعالیته پاتې دي.
دا په داسې حال کې ده، چې له دې وړاندې د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر ژمنه کړې وه، چې تر راتلونکو دوه میاشتو پورې به د فابریکو د برېښنا ستونزه حل شي خو د دوه کالو په تېریدو سره د هغه دا ژمنه په عمل بدله نه شوه.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي له یو شمېر افغان سوداګرو سره په ناسته کې د ویزو، ټرانزیټي لارواو د افغاني محصولاتو لپاره د بازار موندنې پر موضوعاتو خبرې وکړې، او ویې ویل چې هڅه کوي له ګاونډیو او د سیمې هېوادونو سره د سوداګرۍ دروازې بېرته پرانیزي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر په دې ناسته کې ویلي، چې په استانبول کې یې د اسلامي هېوادونو د کنفرانس په ترڅ کې د پاکستان د بهرنیو چارو له وزیر سره کتلي او د هند د بهرنیو چارو له وزیر سره یې په ټیلیفون خبرې کړې دي. د ده په وینا، دواړو ته یې ویلي چې د سوداګرۍ لارې باید بندې نه شي.
هغه زیاته کړه: «موږ هڅه کوو چې لارې پرانیستل شي، که څه هم دا اسانه نه ده. له هند او پاکستان سره وخت پر وخت خبرې شوې دي».
د متقي په وینا، د تېرو دریو کلونو په پرتله د تجارتي ویزو په برخه کې سهولتونه راغلي او نور به هم زیات شي.
هغه زیاته کړې، « د چین ویزې اسانه شوې دي، له نورو هېوادونو سره هم تګ راتګ ډېر شوی، که څه هم د ویزو مسایل تر یوه حده حل شوي، د ټرانزیټ لارو ستونزه د نورو هېوادونو ترمنځ د شخړو له امله ده».
نوموړي د چابهار بندر چارې ددغه بندر د چارو په پرمختګ پورې تړلی وبللې او ویې ویل، چې کله چابهار بندر دوامداره عملیات پیل کړي، سوداګري وده وکړي او کښتۍ منظمې شي، دا لاره به ستر فرصت وي، خو دده په وینا، د سیمې شرایطو یو ډول نیمګړی حالت رامنځته کړی.
متقي وايي، چې حکومت یې هممهاله د ویزو اسانتیا، واګه او چابهار بندر په برخو کې کار کوي.
نوموړي زیاته کړه، « په درېواړو حوزو، ویزو او د واګه ، چابهار بندر برخه کې کار کوو، خو ځینې موضوعات وخت اخلي او ځینې په نورو هېوادونو پورې اړه لري».
د طالبانو حکومت سره له دې چې په رسمیت نه دی پېژندل شوی، هڅه کوي د اقتصادي فشارونو تر سیوري لاندې د سیمې له هېوادونو سره خپلې سوداګریزې اړیکې فعاله کړي، خو اقتصادي شنونکي وايي لا هم په سوداګریزه راکړه ور کړه کې د وارداتو او صادراتو ترمنځ بېلانس نشته او ډېره اتکاء په وارداتو کیږي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار کابل ته د خپل وروستي سفر ته په اشارې سره ویلي، چې له افغانستان سره د پاکستان اړیکې مثبت لور ته روانې دي.
نوموړي دغه څرګندونې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د ستراتېژیکو مطالعو انسټیټیوټ (ISSI) د بنسټ اېښودنې ۵۲مې کلیزې په مناسبت جوړې شوې غونډې ته کړې دي.
د هغه په خبره؛ دواړه خواووې پر دې سلا شوې، چې د سفارتي اړیکو د پراخېدو سربېره به د سپیک « چین- پاکستان اقتصادي دهلیز» په تړاو هم ګډه همکاري وکړي.
نوموړي د خپلو خبرو په یوې برخه کې ویلي: « سولهییز، باثباته، یو موټی او پرمختللی افغانستان زموږ د ټولو د ملي ګټو برخه ده.»
دغه پاکستاني لوړپوړي ډیپلومات د طالبانو له حکومته د هغه ډاډ غوښتنه هم کړې، چې په خبره یې د افغانستان خاوره د هېڅ هېواد په ځانګړې توګه د پاکستان پرضد ونه کارول شي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر ویلي، که طالبان په دې برخه کې رښتینې همکاري وکړي؛ نو دواړه هېوادونه به سیمهییز اتصال ته ورسېږي او ګډ اقتصادي پرمختګونه به وکړي.
سره له دې چې طالبانو د خپلې دویم ځل واکمنۍ له پیل راهیسې د چرګانو پر جنګولو بندیز اعلان کړی؛ خو د کابل لارې او کوڅې لا هم د دې وینه بهوونکې لوبې شاهدې دي. د اسوشیټېډ پرېس اژانس ویلي، چې لا هم خلک د چرګانو جنګولو لپاره راټولېږي او قمار پرې وهي.
کله چې د چرګانو جنګېدو سیالۍ پیلېږي، شاوخوا ناست نندارچیان په لوړو غږنو همدا وايي: «وهه! او ووژنه!». له دې سره چرګان پر یو بل مرګوني بریدونه کوي، د یو بل پر ضد هوا ته پورته کېږي او د وینو څاڅکي یې په بڼکو خپرېږي.
د چرګانو جګړه په افغانستان کې سلګونه کلونه پخوانی دود دی، چې پخوا به د ژمي د فصل یوه عامه ساتیري وه؛ خو اوس دا دود په ځانګړې توګه په کابل کې یوه دوامداره پدیده ګرځېدلې ده. فقر، بې روزګاري او اقتصادي فشارونه د دغه لوبې د ډېرېدو لاملونه بلل کېږي.
د راپور له مخې؛ جنګي چرګان په ځانګړې بڼه ساتل کېږي، تر سیالۍ مخکې یې پنجې تړل کېږي، اوبه پرې پاشل کېږي او کله ناکله د ځواک د زیاتوالي لپاره ځانګړې انرژۍ هم ورکول کېږي.
د چرګانو د جنګولو دا له وحشته ډکه سیالي څو پړاوونه لري او په هر یو کې یې دمه هم شته. بریا هغه وخت اعلانېږي، چې یو چرګ له پښو وغورځي او نور د جنګ توان بایلي.
د ډېرو لپاره د چرګانو جنګول یوازې یوه ساتېري نه ده؛ بلکې د عوایدو یوه سرچینه، د قمار میدان او کله ناکله یو خطرناک اعتیاد هم دی.
درانه شرطونه کېدای شي یوه کورنۍ شتمنه کړي، یا یې په بشپړ فقر کې ډوبه کړي.
د محمد په نوم یو ۶۳کلن سړی له لسیزو راهیسې د چرګانو په دې جنګي لوبه کې ښکېل دی. هغه اسوشیېټډ پرېس ته ویلي: «په دغو کلونو کې مې لیدلي، چې څه ډول د یو چا ژوند جوړ شوی یا خراب شوی دی. یو ځل د همدې لوبې پر سر زامنو خپل پلار وواژه».
دی زیاتوي: «ځینو بې وزلو کسانو په دې لوبو کې کورونه واخیستل؛ خو شتمنو کسانو بیا دې لوبه کې هر څه بایللي. مالکان د خپلو چرګانو سره دومره مینه لري، چې ان له خپلو کورنیو یې هم ښه ساتي. حتی د خپلو چرګانو لپاره د ډوډۍ او خوړو پیسې بېلوي».
د وینې تویېدنې دغه لوبه لا هم سره له بندیزونو روانه ده. دا د کابل ښار د تریخ ژوند یو له حقیقتونو ښکاره کیسه ده، چې ځیني کسان پرې بوخت دي.