په کابل کې د اوسپنې ویلې کولو فابریکې د بندېدو له ګواښ سره مخ دي

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر په دې ناسته کې ویلي، چې په استانبول کې یې د اسلامي هېوادونو د کنفرانس په ترڅ کې د پاکستان د بهرنیو چارو له وزیر سره کتلي او د هند د بهرنیو چارو له وزیر سره یې په ټیلیفون خبرې کړې دي. د ده په وینا، دواړو ته یې ویلي چې د سوداګرۍ لارې باید بندې نه شي.

هغه زیاته کړه: «موږ هڅه کوو چې لارې پرانیستل شي، که څه هم دا اسانه نه ده. له هند او پاکستان سره وخت پر وخت خبرې شوې دي».

د متقي په وینا، د تېرو دریو کلونو په پرتله د تجارتي ویزو په برخه کې سهولتونه راغلي او نور به هم زیات شي.

هغه زیاته کړې، « د چین ویزې اسانه شوې دي، له نورو هېوادونو سره هم تګ راتګ ډېر شوی، که څه هم د ویزو مسایل تر یوه حده حل شوي، د ټرانزیټ لارو ستونزه د نورو هېوادونو ترمنځ د شخړو له امله ده».

نوموړي د چابهار بندر چارې ددغه بندر د چارو په پرمختګ پورې تړلی وبللې او ویې ویل، چې کله چابهار بندر دوامداره عملیات پیل کړي، سوداګري وده وکړي او کښتۍ منظمې شي، دا لاره به ستر فرصت وي، خو دده په وینا، د سیمې شرایطو یو ډول نیمګړی حالت رامنځته کړی.

متقي وايي، چې حکومت یې هممهاله د ویزو اسانتیا، واګه او چابهار بندر په برخو کې کار کوي.

نوموړي زیاته کړه، « په درېواړو حوزو، ویزو او د واګه ، چابهار بندر برخه کې کار کوو، خو ځینې موضوعات وخت اخلي او ځینې په نورو هېوادونو پورې اړه لري».

د طالبانو حکومت سره له دې چې په رسمیت نه دی پېژندل شوی، هڅه کوي د اقتصادي فشارونو تر سیوري لاندې د سیمې له هېوادونو سره خپلې سوداګریزې اړیکې فعاله کړي، خو اقتصادي شنونکي وايي لا هم په سوداګریزه راکړه ور کړه کې د وارداتو او صادراتو ترمنځ بېلانس نشته او ډېره اتکا‌ء په وارداتو کیږي.

نوموړي دغه څرګندونې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د ستراتېژیکو مطالعو انسټیټیوټ (ISSI) د بنسټ اېښودنې ۵۲مې کلیزې په مناسبت جوړې شوې غونډې ته کړې دي.

د هغه په خبره؛ دواړه خواووې پر دې سلا شوې، چې د سفارتي اړیکو د پراخېدو سربېره به د سپیک « چین- پاکستان اقتصادي دهلیز» په تړاو هم ګډه همکاري وکړي.

نوموړي د خپلو خبرو په یوې برخه کې ویلي: « سوله‌ییز، باثباته، یو موټی او پرمختللی افغانستان زموږ د ټولو د ملي ګټو برخه ده.»

دغه پاکستاني لوړپوړي ډیپلومات د طالبانو له حکومته د هغه ډاډ غوښتنه هم کړې، چې په خبره یې د افغانستان خاوره د هېڅ هېواد په ځانګړې توګه د پاکستان پرضد ونه کارول شي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر ویلي، که طالبان په دې برخه کې رښتینې همکاري وکړي؛ نو دواړه هېوادونه به سیمه‌ییز اتصال ته ورسېږي او ګډ اقتصادي پرمختګونه به وکړي.

کله چې د چرګانو جنګېدو سیالۍ پیلېږي، شاوخوا ناست نندارچیان په لوړو غږنو همدا وايي: «وهه! او ووژنه!». له دې سره چرګان پر یو بل مرګوني بریدونه کوي، د یو بل پر ضد هوا ته پورته کېږي او د وینو څاڅکي یې په بڼکو خپرېږي.

د چرګانو جګړه په افغانستان کې سلګونه کلونه پخوانی دود دی، چې پخوا به د ژمي د فصل یوه عامه ساتیري وه؛ خو اوس دا دود په ځانګړې توګه په کابل کې یوه دوامداره پدیده ګرځېدلې ده. فقر، بې روزګاري او اقتصادي فشارونه د دغه لوبې د ډېرېدو لاملونه بلل کېږي.

د راپور له مخې؛ جنګي چرګان په ځانګړې بڼه ساتل کېږي، تر سیالۍ مخکې یې پنجې تړل کېږي، اوبه پرې پاشل کېږي او کله ناکله د ځواک د زیاتوالي لپاره ځانګړې انرژۍ هم ورکول کېږي.

د چرګانو د جنګولو دا له وحشته ډکه سیالي څو پړاوونه لري او‌ په هر یو کې یې دمه هم شته. بریا هغه وخت اعلانېږي، چې یو چرګ له پښو وغورځي او نور د جنګ توان بایلي.

د ډېرو لپاره د چرګانو جنګول یوازې یوه ساتېري نه ده؛ بلکې د عوایدو یوه سرچینه، د قمار میدان او کله ناکله یو خطرناک اعتیاد هم دی.

درانه شرطونه کېدای شي یوه کورنۍ شتمنه کړي، یا یې په بشپړ فقر کې ډوبه کړي.

د محمد په نوم یو ۶۳کلن سړی له لسیزو راهیسې د چرګانو په دې جنګي لوبه کې ښکېل دی. هغه اسوشیېټډ پرېس ته ویلي: «په دغو کلونو کې مې لیدلي، چې څه ډول د یو چا ژوند جوړ شوی یا خراب شوی دی. یو ځل د همدې لوبې پر سر زامنو خپل پلار وواژه».

دی زیاتوي: «ځینو ‌بې وزلو کسانو په دې لوبو کې کورونه واخیستل؛ خو شتمنو کسانو بیا دې لوبه کې هر څه بایللي. مالکان د خپلو چرګانو سره دومره مینه لري، چې ان له خپلو کورنیو یې هم ښه ساتي. حتی د خپلو چرګانو لپاره د ډوډۍ او خوړو پیسې بېلوي».

د وینې تویېدنې دغه لوبه لا هم سره له بندیزونو روانه ده. دا د کابل ښار د تریخ ژوند یو له حقیقتونو ښکاره کیسه ده، چې ځیني کسان پرې بوخت دي.

خو یو شمېر نورستانیان بیا وايي، په دغه ولایت کې باید د لارو او سړکونو جوړېدو ته پاملرنه ډېره شي.

د نورستان د کامدېش ولسوالۍ اوسېدونکی کفایت افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته په دې اړه وویل:« موږ چې اوس مرکز پاورن ته ځو نو اړ یو، لومړی کونړ او بیا له هغه ځایه د اوږد مزل په کولو سره ځانونه مرکز ته ورسوو؛ خو که دغه لاره جوړه شي بیا زموږ مزل رالنډېږی.»

د کفایت په خبره؛ د نورستان ډېری ولسوالۍ د دغه ولایت له مرکزه په لرې واټن کې پرتې دي او اوسېدونکي یې ان تر درېیو ورځو مزل وروسته مرکز پارون ته سفر کوي.

د نورستان دغه اوسېدونکی شکایت کوي، چې اړونده مسوولینو په هغه ډول چې په کار ده؛ دغه ولایت ته پام نه دی کړی او خلک یې د لارو د خرابوالي سربېره له ډول، ډول ستونزو سره لاس او ګرېوان دي.

د افغانستان نورستان ولایت د هندوکش غرونو په سوېلي برخه کې موقعیت لري، چې د خپل لرغوني اریايي کلتور له کبله یې د پوهانو، ګرځندویانو او نورو پاملرنه ځان ته اړولې ده؛ خو دغه ولایت ته د ورغلو لارو او په ولایت کې دننه د لارو د خرابولي له کبله په کراتو نورستانیانو او هغوی چې ترې لیدنه کړې شکایتونه کړي دي.

راپور زیاتوي، چې دغه ګیلاس د پنجشېر له ابشار، شتل او حصه اول ولسوالیو څخه راټول شوي او هم‌مهاله یې بسته بندي هم شوې چې د صادراتو لړۍ به یې ژر پېل شي.

همدا راز ویل شوي، چې د دغه ولایت له ځینو نورو سیمو څخه هم د ګیلاس میوې د راټولولو هڅې روانې دي.

په پنجشېر ولایت کې د طالبانو د والي ویاند سیف الدین لټون تر دې وړاندې په غبرګولي میاشت کې هم ویلي و، چې د ۲۰ مېلیونه افغانیو په ارزښت ۱۰۰ ټنه تازه ګیلاس ازبکستان، قرغزستان او مسکو ته صادروي.