د طالبانو لوی درستیز د توپچي څانګې پر پیاوړي کېدو ټينګار کړی

روسیې په تدریجي توګه په لومړي سر کې د طالبانو نوم د ترهګرو ډلو له نوملړه واېست او بیا په مسکو کې د طالبانو د سفیر له منلو وروسته د تېرې پنجشنبې په ورځ د نړۍ په کچه لومړنی هېواد شو چې، طالبان یې په رسمیت وپېژندل.

د ګلف ټوډې د رپوټ له مخې، د روسیې له دې پرېکړې وروسته له هېواده بهر یو زیات شمېر افغان سیاستوالو، مخکښو څېرو، د مدني او د بشري حقونو او په ځانګړې توګه د ښځو د حقونو فعالانو د روسیې یاده پرېکړه ناسمه وبلله او زیاته یې کړه چې، په دې سره افغانستان څو کاله نور هم شاتګ وکړ.

په داسې حال کې چې، په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنۍ راهیسې پر طالبانو هر ډول نیوکه په شدت سره ځپل شوې او هېڅوک دې ته زړه نه ښه کوي چې په ښکاره توګه پر طالبانو نیوکې وکړي، په دې منځ کې یوه کابل مېشتي ځوان عاطف چې، اصلي نوم یې نه دی، فرانس پرس خبري آژانس ته ویلي، باوري نه دی چې، د افغانستان او روسیې تر منځ د اړیکو ښه کېدل به د عادي افغانانو په ژوند کې څه ښه والی راولي.

دغه ۲۵ کلن ځوان چې، دمګړۍ بېکاره هم دی وايي، "زه فکر کوم افغانستان به یو ځل بیا د روسانو په لومو کې راګیر شي، ستونزې به زیاتې شي او عام خلک به لکه مخکې، همداسې په ستونزو کې وي. خلک به په هر صورت کې خپلې مبارزې ته دوام ورکړي."

له دې سره سم، په کابل کې یو ۵۸ کلن سپین ږیری بیا وايي، په دې وروستیو کې د افغانانو تر منځ اندېښنې ډېرې شوې او په وینا یې د افغانستان د کشالې د حل لپاره نړیواله ټولنه باید یوه دایمي حل لاره ومومي.

د کابل دغه اوسېدونکی ګل محمد نومېږي او د روسیې له خوا د طالبانو د رسمیت پېژندنې په تړاو یې فرانس پرس اژانس ته ویلي، "د افغانستان اوسني وضعیت ته په کتو او له ټولو ستونزو سره سره ټول خلک اندېښمن دي. که چېرې نړۍ افغانستان په رسمیت وپېژني، نو موږ به خوشحاله شو، ځکه په اوسني وخت کې ان کوچنی شی هم موږ ته ډېر مهم دی."

د ښځو د حقونو فعالانې، په ځانګړي ډول هغه چې د طالبانو د حکومت د منزوي کولو غوښتونکې دي، د روسیې یاده پرېکړه یو شاتګ ګڼي. هغوی وايي، چې دا کار د طالبانو له خوا پر ښځو لګول شویو بندیزونو ته قانوني حیثیت ورکوي.

د روسیې د دغې پرېکړې په تړاو د سیمې او په ځانګړې توګه د افغانستان ګاونډيو هېوادونو محتاطانه دریځ غوره کړی او په ترڅ کې یې پاکستان ویلي چې په افغانستان کې د طالبانو رسمیت پېژندنې ته بېړه نه‌لري.

چین بیا د طالبانو د رسمیت پېژندلو په تړاو د روسیې پرېکړه ستایلې ده.

دغه غونډه د کابل پر وخت د ماښام په ۶:۳۰ بجو پیلیږي او افغانستان انټرنشنل ټلویزیون یې په ژوندۍ بڼه خپروي.

په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د استازولۍ سرپرست نصیر فایق ویلي چې په د نړیوالې ټولنې په پرېکړه‌لیک کې به د افغانستان د خلکو د کرامت، هیلو او ښځو د حقوقو په ملاتړ ټینګار وشي.

هغه همدارنګه څرګنده کړې چې د ملګرو ملتونو غړي هېوادونه د افغانستان د سوله ییز او پراخ شموله راتلونکي غوښتنه کوي.

دا په تېرو دوو اونیو کې دویمه غونډه ده چې د ملګرو ملتونو له خوا جوړېږي. د ملګرو ملتونو امنیت شورا هم د چنګاښ پر دویمه نېټه د افغانستان په اړه ځانګړې غونډه درلوده.

په دې غونډه کې د ملګرو ملتونو عمومي منشي تازه رپوټ وړاندې کړ چې د ښځو پر محدودیتونو، د اقتصادي کړکېچ پراختیا، د حیاتي پروژو درېدلو او د بشر حقونو د پراخ نقض په تړاو اندېښنې پکې څرګندې شوې وې.

طالبانو نړیوالې غونډې بې اغیزې بللې، ځکه د دوی استازي په نړیوالو سازمانونو او غونډو کې ګډون نه لري او غوښتنه کوي چې هېوادونه له دوی سره مستقیمې خبرې وکړي.

د سیمې مهم هېوادونه لکه روسیه او چین د طالبانو د دې غوښتنې ملاتړ کوي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت دوه اونۍ وړاندې د مشرتابه غونډې تر نامه لاندې ۳۸مه غونډه ترسره کړه.

ددې غونډې د پرېکړو ټول جزئیات افغانستان انټرنشنل ترلاسه کړي دي.

طالبانو په دې غونډه کې په ډاګه کړې، چې ددې ډلې د کورنیو چارو وزارت ټولو معینیتونو او مستقلو ریاستونو ته دنده سپارل شوې، چې په رسمي وخت کې پر خپل نظامي پرسونل له ټاکل شوي نظامي یونیفورم څخه ګټه اخیستل لازمي کړي.

په دغه سند کې راغلي:« دا فیصله دې له نن ۱۴۴۶ هجري قمري کال د ۱۲ مې میاشتې له ۲۶ مې نېټې څخه تر راتلونکو پینځلس ورځو پورې په ټول نظامي پرسونل باندې عملي شي».

په سند کې زیاته شوې:«د امنیتي چارو ستر معینیت معیین ملا محمد ابراهیم صدر ته دنده سپارل شوې، چې نوموړی موضوع تر تعقیب لاندې ونیسي.»

د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني د دفتر رییس زین الله عابر په یوه ویډيو پېغام کې ویلي، چې د یاد وزارت پر ټول امنیتي پرسونل د یونیفورم د لازمي کېدو پرېکړه ددې ډلې مشر ملاهبت الله له خوا شوې ده او سراج الدین حقاني هم ددې پرېکړې ملاتړ کړی دی.

طالبان او نظامي یونیفورم

د طالبانو تر واک لاندې کورنیو چارو وزارت کې ځینو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې په تېرو نژدې څلورو کلونو کې بار بار د ټاکل شوي نظامي یونیفورم د عملي کولو لپاره سپارښتنې شوې دي، خو دا ځل داسې ښکاري، چې دغه موضوع د طالبانو د مشر په ځانګړي هدایت ترسره کېږي او د هغه د فرمان د عملي کولو په موخه پرېکړه شوې، چې د یونیفورم د لازمي کولو مسوولیت د ملاهبت الله نژدې کس مولوي ابراهیم صدر ته وسپارل شي.

په کورنیو چارو وزارت کې سرچینو وویل چې اوس هم طالبانو د پرسونل ترمنځ د یونیفورم د اغوستلو پر سر اختلافات شته دي.

سرچینې زیاتوي چې د کورنیو چارو وزارت ځینو طالبانو د یاد وزارت له خوا د ټاکل شوي نظامي یونیفورم پرځای لمن لرونکي یونیفورمونه جوړ کړي دي، چې دا له ټاکل شوي یونیفورم سره توپیر لري.

یو باخبره سرچینه وايي، « نه یوازې په یونیفورمونو کې سره توپیر موجود دی بلکې د طالبانو هر غړي په خپله خوښه په نظامي یونیفورمونو کې رتبې لګولې دي او څوک نشته چې ددې کار مخه ونیسي.»

دوی همدراز زیاتوي چې تر اوسه د طالبانو په لیکو کې د نظامي کسانو رتبې په منظم ډول نه دي ثبت شوې او په دې برخه کې زیاته خپلسري او ګډوډوي روانه ده.

د یادونې ده، چې څه باندې درې کاله وړاندې د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد له رسنیو سره په خبرو کې ویلي و، چې ډېر ژر به یې وسله‌وال ځواکونه په ځانګړي یونیفورم سمبال شي، خو لاهم د کابل په ګډون په ځینو ولایتونو کې د طالبانو وسله‌وال ځواکونه په شخصي جامه کې لیدل کېږي، چې د خلکو له پراخو شکایتونو سره مخ دي.

خلیل‌زاد د دوشنبې په ورځ پر اېکس ولیکل، چې « په منځنۍ اسیا کې د چین د تسلط هڅې چټک پرمختګ کوي، په ځانګړي ډول د سیمې پر بډایه کاني زیرمو د کنټرول له لارې. موږ باید د چین د کاني پراختیا غوښتنې مخه ونیسو».

خلیلزاد وايي، د سیمې یو شمېر هېوادونه، په ځانګړي ډول قزاقستان، ازبکستان، افغانستان او پاکستان، چمتو دي چې له ټرمپ ادارې سره د کانونو په برخه کې معاملې وکړي.

نوموړي زیاته کړې« مهمه ده چې ژر تر ژره د دغو هېوادونو او ښايي د ټولې سیمې لپاره یو منظم پلان جوړ کړو».

خلیل‌زاد خبرداری ورکړی چې که واشنګټن د دغو همکاریو فرصت له لاسه ورکړي، نو یوازې به د چین نفوذ ته زمینه برابره شي:

خلیلزاد زیاتوي، چې «زموږ غفلت به یوازې چین ته ګټه ورسوي».

چین د «یو کمربند، یوه لار» نوښت له لارې په سیمه کې د ترانسپورت، انرژۍاو استخراج سکتورونو کې پراخې پانګونې کړي دي.

دغه فلم، چې د شوروي لیکوال ارکادي ګیدار د مشهور ناول « توده ډبره» پر بنسټ جوړیږي، د یوه پخواني روسي پوځي د شخصي تجربو او اروايي ستړیاوو داستان بیانوي، چې د جګړو له ډګره ستړی کور ته ستنیږي.

د فلم سناریو لیکنه او لارښوونه پوځي خبریال ویکتور خومینکو کوي چې نږدې اته کاله یې په افغانستان کې دنده ترسره کړې او له دې وړاندې یې پر افغانستان یو مستند هم جوړ کړی.

د روسیې د ماش رسنۍ د معلوماتو له مخې، فلم به په افغانستان کې د طالبانو په اجازه او همکاری جوړ شي.

خومینکو تر اوسه په رسمي توګه د دې فلم د جوړېدو په اړه څه نه دي ویلي، خو سرچینې وايي چې چمتووالی روان دی او فلم‌برداري به سږ کال پیل شي.

د فلم تر شا قانوني شخړې

د فلم قانوني چارې روسی وکیل الکساندر مولوخوف پر غاړه لري چې له طالبانو سره د «حقوقي همکاریو» له امله له انتقادونو او قانوني تعقیب سره مخ دی. مولوخوف رسنیو ته ویلي، طالبانو د فلم له سناریو خوښي ښودلې او د تولید اجازه یې ورکړې ده.

مولوخوف د مسکو له تور نوملړه د طالبانو د نوم له اېستلو وړاندې ددې ډلې دفاع کړې وه.

دغه اقدام د روسیې د عدليې وزارت له خوا تر پوښتنې لاندې راغلی و او د جون په پای کې عدليې وزارت غوښتنه کړې چې له مولوخوف نه باید د وکالت جواز واخېستل شي.

په غبرګون کې، مولوخوف د قاضي نیفیودوف پر ضد د قضاوت کیفیت کمېټې ته شکایت کړی او ویلي یې دي چې له طالبانو سره قانوني اړیکې یې د موجودو مقرراتو له مخې سمې وې.

طالبان له ۲۰۰۳ کال راهیسې په روسیه کې تر بندیز لاندې ډله بلل کېده، خو د ۲۰۲۵ کال د اپرېل پر۱۷مه، د روسیې سترې محکمې دا بندیز موقتي وځنډاوه.

په داسې حال کې چې روسي فلم جوړوونکي وايي دا پروژه د فرهنګي تبادلې په نیت پیل شوې، منتقدین وايي دا کار د طالبانو چارو ته ، چې د ښځو او بیان پر ازادۍ یې بندیزونه لګولي، د مشروعیت ورکولو هڅې دي.

د روسي فلم جوړوونکي له خوا په افغانستان کې د سینمايي فلم جوړولو دا خبر داسې مهال دی، چې په کوردننه افغان سینمايي لوبغاړي د طالبانو تر سختو بندیزونو لاندې دي، افغان فلم تړل شوی او ګڼ هنرمندان له افغانستان نه بهرنیو هېوادونو ته تښتېدلي دي.