د ایران د بهرنیو چارو وزیر سېد عباس عراقچي د سوریې پر ضد د اسراییل د وروستیو بریدونو په غبرګون ویلي، چې دا ډول «یرغلونه» له وړاندې اټکل کېدونکي وو او که مخه یې ونهنیول شي، ښايي نور هېوادونه هم په نښه شي.
عراقچي پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي: «افسوس، دا هر څه له وړاندې معلوم وو. اوس پوښتنه دا نه ده چې ولې، بلکې پوښتنه دا ده چې بله کومه پلازمېنه به قرباني شي؟ د اسراییل دا وحشي رژیم هېڅ ډول سرحد یا قانون نه پېژني او یوازې د زور ژبه پرې اغېز لري.»
نوموړي زیاته کړې، چې نړۍواله ټولنه په ځانګړي ډول د سیمې هېوادونه باید یو موټی شي او د دغه بېحده یرغلیزو بریدونو پروړاندې ګډ دریځ ونیسي.
ایران تل د سوریې له حاکمیت، خپلواکۍ او ځمکنۍ بشپړتیا څخه دفاع کړې او عراقچي یو ځل بیا ټینګار کړی، چې ایران به د سوریایي ولس ترڅنګ ولاړ پاتې شي.
د یادونې وړ ده، چې په وروستیو میاشتو کې اسراییلي ځواکونو پر سوریې، لبنان او غزې ګڼ بریدونه کړي، چې پراخې سیمهییزې اندېښنې یې راپورته کړې دي.
د تهران چارواکي وایي، دا بریدونه نه یوازې د نړۍوالو قوانینو ښکاره سرغړونه ده، بلکې د سیمې د بېثباتۍ اصلي عامل هم ګڼل کېږي.
د افغانستان د سولې لپاره د امریکا پخوانی استازی زلمی خلیلزاد وايي، که د اسراییل هدف د سوريې ټوټه کول وي، نو تېروتنه کوي. نوموړي په خپل اېکس کې ویلي، چې د سوریې ټوټه کېدل د سیمې د بېثباتۍ لامل ګرځي او خپله اسراییل ته هم ګواښ پېښوي.
د افغانستان د سولې لپاره د امریکا پخواني استازي زلمي خلیلزاد د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۵مه) همداراز پر دمشق د اسراییل بریدونو ته په اشارې ویلي، چې د سوريې ټوټه کېدل د اسراییل لپاره یوه «جدي تېروتنه» ده.
نوموړي لیکلي:«ټوټه شوې سوریه به په سیمه کې بې ثباتي او ان شخړې زياتې کړي او بالاخره به خپله اسراییل ته هم لوی ګواښ پېښ کړي.»
د راپورونو له مخې، اسراییل د چهارشنبې په ورځ د سوریې پلازمېنه دمشق باندې سخت هوايي بریدونه وکړل.
د دفاع وزارت یوه برخه ویجاړه شوې او د ولسمشرۍ ماڼۍ ترڅنګ هم لګېدلي دي.
اسراییل ویلي، دا بریدونه یې د هغو حکومتي ځواکونو پر ضد کړي چې د سوریې په سوېل کې د دروزو اقلیت پر ضد عملیات کوي.
دا بریدونه د سوریې لپاره خطرناک بدلون ښيي او نړۍواله ټولنه له ټولو اړخونو غواړي چې وضعیت نور خراب نه کړي.
د اسراییل لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو د «لوی کوروش فرمان» ته په اشارې سره، چې ۲۵۰۰ کاله وړاندې یې یهودیان ازاد کړي وو، ویلي چې اسراییل به یوه ورځ «د ایران ولس» له هغه استبدادي رژیم څخه خلاص کړي، چې نږدې پنځه لسیزې یې د هغوی د ازادۍ مخه نیولې ده.
نتنیاهو دغه څرګندونې د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۵مه) د یوې ناستې پر مهال وکړې او همداراز یې زیاته کړه: «کوروش موږ ازاد کړي وو او ښايي زموږ اوسني عملیات د ایران د استبدادي رژيم په دېوال کې درزونه اچولي وي.»
دا لومړی ځل نه دی، چې نتنیاهو د ایران په اړه د هخامنشي پاچا د لوی کوروش یادونه کوي.
هغه مخکې د ۱۴۰۱د وري په میاشت کې هم د ایراني تمدن او د یهودیانو له لرغوني ایران سره د تاریخي اړیکو په اړه ویلي و: «موږ یو سړی درلود چې هېڅکله بهیې هېر نه کړو: لوی کوروش چې نوم یې زموږ په اسماني کتاب کې هم یاد شوی. کله چې موږ د کوروش یادونه کوو، د یوه ستر تمدن له یوه ستر رهبر څخه خبرې کوو. موږ د هغه یاد لمانځو، ځکه هغه د یهودیانو د معبد د بیا جوړېدو او د بابل له تبعیده د یهودیانو د راستنېدو مرسته کړې وه.»
نتنیاهو او د ایران لپاره د بدلون ژمنه
ایران انټرنشنل د چنګاښ په ۲۲مه په یوه ځانګړي راپور کې د ملي امنیت په عالي شورا کې د اسراییل د برید خبر تایید کړ.
راپور ښیي، چې د ایران د حکومت او اسراییل ترمنځ د ۱۲ ورځنۍ جګړې په جریان کې د هیواد هوایي ځواک لږترلږه یو ځل د غبرګولې ۲۶مه د ایران د لوړپوړو مشرانو د غونډې په ځای کې هدفمند بریدونه ترسره کړل.
د اسراییل د حکومت یوه ویاند د چنګاښ په ۲مه وویل: «په ایران کې د رژیم بدلون د ایراني خلکو پورې اړه لري او زموږ هدف په ایران کې د رژیم بدلون نه دی، مګر دا ممکن یو اړخیز اغېز وي.»
د اسراییل ولسمشر اسحاق هرزوګ سي اېن اېن ته د غبرګولي په ۲۵مه ویلي و: «د رژیم بدلون د جګړې رسمي موخه نه ده، مګر که دا پیښ شي، نو دا به یو ډېر ښه اړخیز اغېز وي.»
نتنیاهو د غبرګولي ۲۵مه فاکس نیوز ته ويلي و: «په ایران کې د رژیم بدلون، د جګړې پایله کېدای شي، ځکه چې د ایران رژیم کمزوری دی.»
رویټرز د دوو امریکایی چارواکو په حواله راپور ورکړ، چې ټرمپ د اسراییل او ایران د مشر د وژلو پلان ویټو کړی دی.
ډیلي ټېلګراف په یوه پرتلییز راپور کې ویلي، چې د ډونالډ ټرمپ د ولسمشرۍ د دویمې دورې له پیل راهیسې د امریکا د هوايي بریدونو شمېر د جو بایډن د ټولې ولسمشرۍ دورې له شمېر سره برابر شوی او دا عملیات د پخوا په پرتله په ډېرې چټکۍ او شدت سره روان دي.
ټېلګراف ورځپاڼې د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۵مه) د وسله والو شخړو د ځای او پېښو ډېټابېس (ACLED) څخه د معلوماتو پر بنسټ راپور ورکړی، چې ډونالډ ټرمپ په خپلو کمپايني ژمنو کې ویلي و، چې د امریکا نظامي لاسوهنو ته به د پای ټکی اېږدی؛ خو بیا يې هم د هېواد هوايي کماينونه په ښکاره توګه زيات کړي دي.
د راپور له مخې، له هغه راهیسې چې د ټرمپ نوی حکومت پيل شوی، ۵۲۹ هوايي بريدونه ترسره شوي په داسې حال کې چې د بایډن د ټولې څلور کلنې دورې پر مهال ۵۵۵ بریدونه ثبت شوي دي.
راپور زیاته کړې، چې د ټرمپ اداره په ځینو جبهو کې تر پخوا ډېر مخکې تللې او د امریکا عملیاتو ته یې پراختیا ورکړې لکه د ایران پروړاندي عملیات، د یمن پر حوثیانو، د سومالیا پر اسلامپالو او د عراق او سوريې پر خاوره د بمبارۍ امرونه.
ټرمپ ټینګار کوي، چې د ده دا برید کوونکی دریځ د «قدرت له لارې سوله» تضمینوي، هغه جمله چې ډېری وخت پخواني ولسمشر رونالډ رېګن ته منسوب کېږي.
هغه په یوه وینا کې وویل: «موږ خپله بریا نه یوازې د هغو جګړو له مخې نه سنجوو چې ګټو یې، بلکې د هغو جګړو له مخې يې هم سنجوو چې پای ته یې رسوو او ښايي دا تر ټولو مهمه وي، هغه جګړې چې هېڅکله ور ننوتلي نه يو. دې ته د ځواک له لارې سوله ویل کېږي.»
ټرمپ لا تر اوسه په لیبیا او افغانستان کې برید نه دی کړی او د هغه هوایی بریدونه ډېری وختونه د امریکا ځمکنیو سرتېرو لېږلو لپاره د ډېر دقیق او لږ لګښت لرونکي بدیل په توګه لیدل کېږي، لکه څنګه چې بارک اوباما وکړل.
د ټرمپ ادارې د بهرنیو عملیاتو په اړه د امریکا لومړۍ ملاتړو نظر
د ټکر کارلسن په ګډون د امریکا لویه ډله ماګا (MAGA) مشهورو شخصیتونو تېره میاشت د ایران پر خاوره برید باندې نیوکه وکړه او دا یې د ټرمپ د انزوا کونکي «امریکا لومړۍ» ژمنو سره په ټکر کې وبلله.
د ماګا غورځنګ ته وفاداره مشهوره څېره مارجوري ټېلر ګرین چې د پوځي مداخلې مخالفت کوي، وویل چې د ټرمپ د ملاتړو ترمنځ د دې مسلې په اړه «ژور اختلاف» رامنځته شوی دی.
هغې مخکې ویلي وو: «موږ ژمنه کړې وه چې نور به بهرنیو جګړو ته نه داخلېږو، نور به د نظامونو بدلون نه راولو.»
په ورته وخت کې د بریدونو په اړه ترسره شوې نظر پوښتنې وښودله، چې د ټرمپ ملاتړي بنسټ په حقیقت کې د هغه په کلکه ملاتړ کوي.
د نظر پوښتنو له مخې، د ماګا ۸۴ سلنه ملاتړي له بریدونو سره موافق و او ۷۰ سلنې یې ویل، چې دوی یې په بشپړ ډول ملاتړ کوي.
دا په داسې حال کې ده، چې د دودیزو جمهوري غوښتونکو په منځ کې ۷۲ سلنه د بریدونو سره موافق او یوازې ۴۹ يې په کلکه ملاتړ وکړ.
د ایران پر اټومي تاسیساتو برید، د ټرمپ په بهرنۍ پالیسۍ کې یو مهم ټکی
د دې معلوماتي مرکز مشر ټينګار کړی، چې د ایران پر اټومي تاسیساتو وروستي بریدونه د امریکا په بهرنۍ پالیسۍ کې د یو مهم بدلون په توګه بلل کېږي؛ خو که لږ شاته وکتل شي دا بریدونه کوم نوی بدلون نه دی، بلکې د پخوانیو تګلارو دوام دی.
د دې معلوماتي مرکز مشر پروفیسور کلیوناد رالي وايي، ټرمپ یوازې په پنځو میاشتو کې نږدې دومره هوايي بریدونه تر سره کړي، لکه څومره چې پخواني حکومت په څلورو کلونو کې کړي وو.
نوموړی زیاتوي: «اوس د امريکا پوځ ډېر چټک عمل کوي، شدید بریدونه کوي او دا کار له لږو محدودیتونو سره ترسره کوي. سوریه، عراق، افغانستان، یمن، سومالیا او اوس ایران، دا ټول هغه میدانونه دي، چې له پخوا پېژندل شوي دي. خو خبره د جغرافیې نه ده؛ خبره د شدت او تکرار ده.»
د راپور له مخې، د ټرمپ ډېری بریدونه په یمن کې ترسره شوي دي، چېرې چې نوموړي د مارچ په میاشت کې د ایران لهخوا د ملاتړ حوثي ځواکونو پر وړاندي د امریکا هوايي کمپاین سخت پراخ کړ، چې دا ډلې په سور سمندرګي کې د بېړیو د هدف ګواښ کوي.
د دې معلوماتي مرکز د راپور له مخې، سره له دې چې له جنوري راهیسې یې ۴۷۰ بریدونه کړي دي، وسله وال د امریکا د ډزو پروړاندې مقاومت لري او تېره اوونۍ یې دوه بېړۍ ډوبې کړې دي.
ویل شوي، چې د امریکا پځ پر دغو عملیاتو تراوسه د یو میلیارد ډالرو لګښت کړی دی.
ټرمپ همدارنګه په سومالیا کې بریدونه زیات کړي دي، چېرې چې امریکایي ځواکونو د داعش سیمهییزې ډلې او د الشباب پر مرکزونو بریدونه کړي دي.
سپینې ماڼۍ د مارچ په میاشت کې اعلان وکړ، چې په سومالیا کې د داعش یو مهم برید پلان جوړونکی وژل شوی دی.
ټرمپ د خوښۍ په انداز کې وویل: «زموږ پوځ له کلنو راهيسي د داعش د دغه بریدګر د پيداکولو هڅه کول؛ خو بایډن او د هغه ډلې دومره ورو عمل وکړ، چې کار هېڅ مخکې نه و تللی خو ما دا کار تر سره کړ.»
نوموړی زیاتوي: «زموږ پیغام داعش ته او هر هغه څوک چې غواړي امریکایانو ته زیان ورسوي دا دی: موږ به مو پیدا کړو او تاسو به ووژنو.»
امریکا شاتګ نه دی کړی، بلکې بریدونه یې ګړندي او شدید شوي دي.
پروفيسور رالي وویل: «که څه هم ټرمپ په وار-وار د امریکا د بې پایه جګړو د پای ته رسولو ژمنه کړې، خو هغه لږ دا روښانه کړې، چې دا کار به څنګه تر سره کوي.»
هغه زياتوي: «د لومړیو میاشتو تجربه ښيي، چې ښايي د ټرمپ پلان دا وي، چې د قوي او ویجاړونکي ځواک په کارولو سره جګړې تر پيل مخکې یا له اوږدېدو مخکې ختمې کړي.»
سپینې ماڼۍ ټینګار کړی، چې ټرمپ د «ځواک له لارې سوله» ستراتیژي پلي کوي.
د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد په یوې خبرپاڼه کې پر دمشق او نورو سیمو د اسراییل بریدونه غندلي او زیاته کړې یې ده: «دا ډول تجاوزونه نه یوازې د یوه خپلواک هېواد پر حاکمیت تېری دی، بلکې د سیمې د لا بېثباتۍ هڅه هم ده.»
طالبانو پر اغېزناکو هېوادونو او سازمانونو غږ کړی، چې د اسراییل د تېریو پروړاندي خپل مسوولیت ادا کړي.
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۵مه) په خپل اېکس کې د یوې اعلامیې په خپرولو سره پر دمشق او نورو سیمو د اسراییل بریدونه غندلي دي.
هغه ویلي، چې دغه بریدونه «د سيمې د لا بې ثباته کولو او هرج و مرج خپرولو سیستماتیک جنایت دی.»
نوموړي له اسراییل څخه غوښتي، چې «دغه ډول تجاوزونه ژر تر ژره ودوي او د سوريې د ولس او مشروع حکومت خپلواکۍ او ملي حاکمیت ته درناوی وکړي.»
د اسراییل پوځ اعلان کړی، چې د چهارشنبې په ورځ یې په دمشق کې د سوریې د دفاع وزارت ورودي دروازه په نښه کړې او دا بریدونه یې د دې لپاره کړي، چې د دروزو اقلیت د سوریې د دولتي ځواکونو له احتمالي زیانونو وساتي.
دا درېیمه ورځ ده، چې اسراییلی پوځ پر سوریې هوايي بریدونه کوي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو ویلي، تمه ده چې د سوریې په سوېل کې د دروزي او بدوي ډلو ترمنځ جګړه چې د سوریې او اسراییل ترمنځ د "سوء تفاهم" لامل شوې وه، ژر پای ته ورسېږي.
روبیو د جولای پر۱۶مه، د بحرین له بهرنیو چارو وزیر عبداللطیف الزیاني سره د اتومي همکارۍ د هوکړهلیک د لاسلیک پر مهال، خبریالانو ته وویل: « موږ د [ناکراریو د] رښتیني راکمېدو پر لور روان یو او هیله ده چې بېرته د سوریې د بیا رغونې او د سیمې پر ثبات تمرکز ته راوګرځو».
هغه زیاته کړه، چې امریکا هیله لري د دې هڅو نتیجه په راتلونکو څو ساعتونو کې ښکاره شي، خو دا لا روښانه نهده چې ایا هغه د سوریې د احتمالي اوربند په اړه تازه معلومات ترلاسه کړي که نه، ځکه له سیمې راپورونه د یوه اوربند د پلي کېدو خبر ورکوي.
اسراییل په پراخو هوايي بریدونو کې د دمشق دفاع وزارت او ولسمشرۍ ماڼۍ ته نږدې سیمې په نښه کړې دي.
اسراییل ویلي چې د سوریې رژیم باید له دروزي ټولنې سره دښمني بنده کړي او خپل ځواکونه له سوېلې سیمو وباسي.