داعش خراسان د طالبانو تر سیوري لاندې؛ نړۍوال او سیمه‌ییز امنیت ته نوې اندېښنه

د دې ډلې په باور، که څه هم سلفیزم د داعش د فکري بنسټ اساس جوړوي خو ډېر شمېر سلفیان په خپله له داعش سره مخالف دي.

د خپاره شوي راپور له مخې، د سلفیانو پروړاندې د طالبانو د تاوتریخوالي ډک چلند برعکس پایله ورکړې او د دې لامل شوې، چې د دې مذهبي ډلې ډېری غړي داعش ته نږدې شي. ان د هېواد په شمال کې یو شمېر تاجک وسله وال له طالبانو جلا شوي دي.

راپور زیاتوي، چې طالبان د ختیځ افغانستان د غرنیو سیمو په بشپړ کنټرول کې پاتې راغلي دي.

دا ستونزمنې سیمې د داعش لپاره پټنځایونه دي، لکه څنګه چې یو وخت د طالبانو او د شوروي سره د جنګېدونکو مجاهدینو لپاره وې.

طالبانو تر ډېرو خونړیو عملیاتو وروسته بیا بیا ویلي، چې داعش د دوی لپاره ګواښ نه دی، خو د ناورین نړۍواله ډله په دې باور ده، له هغه وخته چې طالبانو د افغانستان کنټرول ترلاسه کړی، د داعش ډله په نړۍوال امنیتي ګواښ بدله شوې او اوس له افغانستان څخه بهر بریدونه پلانوي.

راپور ټینګار کوي، چې که څه هم په ۲۰۲۵ کال کې د داعش د بریدونو شمېر کم شوی؛ خو احتمال لري، چې خپل بریدګر ځواک بېرته ترلاسه کړي.

وروسته له هغه چې طالبانو په ۲۰۲۱ کال کې واک ته ورسېدل، داعش خپل تمرکز له کورنیو بریدونو څخه چې زيات يې د هزاره شیعه ګانو پروړاندي ځانمرګي بریدونه وو، بهرنیو بریدونو لکه ایران، روسیې او پاکستان ته واړوه.

دې ډلې هڅه کړې، چې په اروپا او امریکا کې هم بریدونه وکړي.

دغه سازمان وايي، چې په لوېدیځ کې په داعش باندې د لګول شویو محدودیتونو سره سره، دا ډله توانېدلې، چې د انټرنېټي څارنې او امنیتي کنټرولونو سره ځان عیار کړي.

د راپور له مخې، د طالبانو له خوا د ځپلو وروسته داعش هڅه کړې، چې د سیمې په هېوادونو کې د خونړیو بریدونو په ترسره کولو سره خپلې کمزورۍ پټې او ځواک ښودنه وکړي.

همدا راز راپور څرګندوي، چې د داعش د څانګو په منځ کې د خراسان څانګه د پولې هاخوا عملیاتو باندې تر ټولو ډېر تمرکز لري او د منځني ختیځ سره د قوي اړیکو او په اروپا کې د برید کولو وړتیا له امله یې یو ځانګړی موقعیت موندلی دی.

په راپور کې د داعش استخدام زياتوالي ته په اشارې ویل شوي، چې طالبانو په ۲۰۲۲ کې یوه ډېره پېچلې ستراتیژي غوره کړې. دې ډلې په پوهنتونونو کې د سلفي پلوه اسلامي زده کړې بندې او د ټولنیزو او سیاسي سلفي ډلو ترمنځ یې توپیر وکړ.

د تبلیغي جماعت په څېر ډلې چې د طالبانو واکمنۍ ته وفاداره دي، زغمل شوي یا ان هڅول شوي؛ خو سیاسي ډلې لکه حزب التحریر ځپل شوې او ځیني وختونه له داعش سره په همکارۍ تورنې شوې دي.

په راپور کې د داعش او طالبانو ترمنځ د اختلافاتو ريښې هم څېړل شوي او داعش باور لري، چې طالبان ریښتیني مسلمانان نه دي او د دوی حکومت پر اصیل اسلامي شریعت نه دی ولاړ.

د ناورین نړۍواله ډله وايي، داعش طالبان یو پښتون ملتپال غورځنګ ګڼي، چې د مذهبي اقلیتونو او ان د هغو هېوادونو لکه چين ملاتړ کوي، چې د داعش په وینا د اسلام دوښمنان دي.

د راپور له مخې، داعش پر طالبانو تور لګوي چې له کلونو راهيسي یې ځوانان د بهرنیو ځواکونو پر وړاندې «جهاد» ته هڅول؛ خو اوس له بهرنیو ډیپلوماتانو سره لاسونه ورکوي او اجازه نه ورکوي، چې جهادي ډلې له افغانستان څخه د نړۍوالو عملیاتو د مرکز په توګه کار واخلي.

د داعش له خوا دا ډول تبلیغات د طالب قوماندانانو ترمنځ د درز رامنځته کولو او یو شمېر قوماندانانو خپلې لیکې ته د راجذبولو لپاره ډیزاین شوي.

دا ډله هڅه کوي، چې د هغو قومي اقلیتونو له منځه کسان جذب کړي چې د طالبانو له خوا له پامه غورځول شوي او یا ځانونه محروم احساسوي.

راپور ټینګار کوي، چې د داعش خراسان ګواښ له تېرو وختونو څخه بدل شوی دی.

دا ډله نور د ۲۰۰۰ لسیزې د القاعدې په څېر د لوېدیځ پروړاندې د جګړې یا د تېرو لسیزو د داعش د لویو بریدونو د تکرار هڅه نه کوي.

دوی د دې پر ځای د داعش خراسان (له کښته څخه پورته) د استخدام ستراتيزې خپله کړې او هڅه کوي، چې کوچني خو ډېر بریدونه تر سره کړي، ترڅو د څارنې څخه د تېښتې چانس ولري.

که څه هم لوېدیځو استخباراتي ادارو د دې ډلې له خوا لسګونه دسیسې کشف کړې دي، بیا هم خطر شتون لري چې داعش-خراسان به د امنیتي څارنې څخه د تېښتې لپاره لار ومومي،

یوه افغان ژباړن چې په مستعار نوم علي یاد شوی، سکای نیوز ته ویلي چې درې کاله وړاندې د برېتانیا د دفاع وزارت له‌خوا د معلوماتو د افشا کېدو په پېښه کې د هغه شخصي معلومات طالبانو ته رسېدلي وو، خو دی یوازې پرون په رسمي توګه خبر شو چې دی هم د دې معلوماتي تېروتنې قرباني شوی دی.

علي وایي، د ډېر وخت راهیسې یې شک درلود چې ښایي طالبان د هغه پر هویت خبر شوي وي، خو اوس ډاډمن شوی چې ده ته او کورنۍ ته یې ګواښ جدي دی.

هغه زیاتوي: «زه سخت خپه یم. زما د کورنۍ معلومات طالبانو ته رسېدلي او هغوی له تېرو پنځو میاشتو راهیسې پټ ژوند کوي. هره ورځ، هره دقیقه داسې تېرېږي لکه چې د مرګ د خبر انتظار کوو. که دروازه څوک وټکوي، موږ فکر کوو چې دا طالبان دي.»

سکای نیوز په خپل راپور کې وایي، علي د برېتانوي ځواکونو سره ژباړن، مخابرې اورېدونکی او استخباراتي همکار و.

دی وایي، چې طالبانو به دوی ته «د برېتانویانو سترګې» ویل، ځکه چې دوی د طالبانو خبرو ته غوږ نیوو او بیا به یې پوځ ته ژباړلې.

علي سکای نیوز په خپلو خبرو کې وویل: «موږ د جګړې لومړۍ کرښه کې وو. زموږ دنده له خطره ډکه وه او تل مو د وژل کېدو وېره لرله.»

هغه تر دې مخکې هم د طالبانو له خوا په نښه شوی و، چې د موټر بم چاودنې له امله ټپي شوی و او کله چې طالبانو په ۲۰۲۱م کال کې واک ترلاسه کړ، نوموړی د برېتانیا له خوا د افغانانو د بیا مېشتېدو پروګرام له لارې دې هېواد ته لېږدول شوی دی.

علي وایي، شک یې هغه وخت جدي شو کله چې یې پلار د طالبانو له خوا ونیول شو، ووهل شو او وروسته له وهلو مړ شو.

هغه تېرکال د دفاع وزارت ته په لیکلې بڼه خبر ورکړی و، چې اندېښنه لري او وېره لري چې اطلاعات یې افشا شوي.

نوموړي په اېمېل کې لیکلي و: «زه ډارېږم. تاسې ته زارۍ کوم، دا معلومات مه خپروئ.»

خو دی وایي، هېڅ ځواب یې ترلاسه نه کړ او خبرې یې له پامه وغورځول شوې.

علي وایي، تر اوسه یې د کورنۍ د لېږدولو لپاره دوه ځلې برېتانوي چارواکو ته غوښتنلیکونه ورکړي، خو دواړه ځلې رد شوي دي. دی اوس یو ځل بیا د برېتانیا له حکومته غواړي، چې د هغه کورنۍ خوندي ځای ته انتقال کړي.

هغه وایي: «ما د برېتانوي سرتېرو جسد پورته کړی، ما له دوی سره اوږه په اوږه کار کړی. اوس چې زما کورنۍ له مرګ سره مخ دي، دوی ولې له مرستې انکار کوي؟.»

علي زیاته کړې، که یې کورنۍ ته قانوني لاره ورنکړل شي، خپل ځان به بېرته افغانستان ته ورسوي: «که موږ دا قضیه ونه ګټو، نو زه بېرته افغانستان ته ځم. زه پوهېږم طالبان ما پسې دي. که حکومت زما کورنۍ خوندي کولی نشی، نو دا مسوولیت زما پر غاړه دی چې هغوی وژغورم. زه نه غواړم زما کورنۍ د یوه داسې جرم سزا وویني، چې هغوی هېڅکله نه‌دی ترسره کړي.»

سکای نیوز ویلي، د برېتاانیا د دفاع له وزارت څخه یې د نظر غوښتنه کړې، خو تر دې دمه کوم رسمي غبرګون نه دی ورکړل شوی.

د پاکستانۍ ورځپاڼې ډان د راپور له مخې، دا غونډه په داسې وخت کې ترسره شوې چې د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې له کړکېچ، سرحدي نښتو، د افغان کډوالو له جبري اېستلو او په پاکستان کې د وسله‌والو ډلو له فعالیتونو سره خورا ترینګلې شوې دي.

په راپور کې راغلي، پاکستان ټینګار کوي چې دغه وسله‌وال د افغانستان له خاورې فعالیت کوي، خو طالب چارواکي دا ادعاوې ردوي او وایي، هېچا ته به اجازه ورنکړي چې د افغانستان خاوره د بل هېواد پر ضد وکاروي.

د پاکستان او طالبانو ترمنځ د همغږۍ د ګډې کمېټې ناسته تېر ځل د ۲۰۲۴م کال د جنورۍ په لومړیو کې په اسلام‌اباد کې ترسره شوې وه.

محمد صادق خان د غونډې وروسته پر اېکس خواله رسنۍ لیکلي، «دا کمېټه یو مهم پلاټفورم دی چې دواړه هېوادونه کولی شي له دې لارې خپل حساس او ستراتیژیک مسایل وڅېړي.»

له بلې خوا، د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت په خپره شوې اعلامیه کې ویلي، چې د بهرنيو چارو وزیر امیرخان متقي د دواړو هېوادونو ترمنځ د باور، تفاهم او ډیالوګ پر اړتیا ټینګار کړی او غوښتنه یې کړې، چې دواړه خواوې باید له هغو اقداماتو او څرګندونو ډډه وکړي چې د ولسونو ترمنځ کرکه او حساسیتونه راپاروي.

په اعلامیه کې راغلي: «متقي د دواړو لوریو ترمنځ د اړیکو پر اوسني وضعیت او د کډوالو جبري اېستلو په ګډون پر یو شمېر مسایلو مفصل بحث کړی دی.»

اعلامیه زیاتوي، چې د غونډې په پای کې دواړو خواوو دا مهمه وبلله چې دا ډول بحثونه او همغږي باید دوام پیدا کړي.

دا چاره پر ډیورنډ کرښې د تورخم دروازې له تړل کېدو او د پاکستاني او طالبانو ترمنځ د ډزو له تبادلې وروسته رامنځته شوې. دا نښته تېره میاشت هغه مهال وشوه، کله چې ډیورنډ کرښې ته نږدې د پوستو جوړېدو په سر لانجه راپورته شوه.

وروسته له هغې یوه ګډه پاکستاني ــ افغان جرګه جوړه شوه، چې د تفاهم له مخې د تورخم دروازه د ۲۷ ورځو له بندېدو وروسته د مارچ پر ۱۹مه بېرته پرانیستل شوه.

بلخوا، پاکستاني چارواکي وایي چې د دوی او طالبانو ترمنځ د اړیکو اصلي خنډ د تحریک طالبان پاکستان «ټي ټي پي» او نورو وسله‌والو ډلو شتون دی، چې ګواکې له افغانستانه فعالیت کوي، خو طالب چارواکي دا تورونه ردوي او وایي، د هېچا ترهګري نه زغمي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت تېره میاشت ویلي و، چې د «جعفر اېکسپرېس» د اورګاډي د تښتونې تر شا تورن کسان د افغانستان له سیمو اړیکې لري او د هغوی د ټلیفون ثبتونه هم له افغان سیمو تعقیب شوي.

افغان طالبان بیا ادعا کوي، چې د «اسلامي دولت – خراسان څانګې» داعش خراسان جنګیالي له بلوچستان او پښتونخوا څخه افغانستان ته ننوزي، خو پاکستاني چارواکو دا څرګندونې بې‌اساسه بللې دي.

سره له ټولو اختلافاتو، د دواړو لوریو له خوا د «جی سي سي» ناستې بیا پیل د یوه مثبت ګام په توګه یاد شوی، چې ښایي د تاوتریخوالي د کمېدو، د پاکستان او طالبانو ترمنځ د ستونزو د حل لپاره لاره هواره کړي.

د ډاونینګ سټریټ دفتر تایید کړې، چې سټارمر د ۲۰۲۴م کال د دوبي په پیل کې د صدارت له نیولو لږ وروسته په دې اړه خبر کړل شو.

د برېتانیا دفاع وزیر جان هیلي چې هغه مهال لا د کارګر ګوند په اپوزېسیون کې و، څو میاشتې مخکې په دغه موضوع خبر شوی و، خو ډاونینګ سټریټ وايي، چې د سختو امنیتي محدودیتونو له امله یوازینی څوک چې باید په هغه وخت کې خبر وای، هغه هماغه وختني محافظه‌کار چارواکي وو.

د لومړي وزیر ویاند ویلي: «لومړی وزیر د دې ناوړه افشا له امله سخت په غوسه دی، ځکه دا یوه ګواښوونکې او جدي اشتباه وه چې ډېرې سختې پایلې یې درلودې.»

سټارمر پخپله لومړۍ رسمي تبصره کې چې د پارلمان غونډې ته یې کولې، وویل: «د پخواني محافظه‌کار ګوند حکومت د پالیسۍ مدیریت له امله اوسنی حکومت له یو ستر ناورین سره مخ شوی دی.»

هغه زیاته کړه: «موږ لا له وړاندې د اپوزېسیون په توګه د دغې پالیسۍ د مدیریت په اړه خبرداری ورکړی و. دا یوه لویه افشا وه. یوه پټه محکمه (super-injunction) شوې وه، دا هر څه ولې او څنګه وشول.»

د راپورونو له مخې، دا افشا په ۲۰۲۲ کال کې د برېتانیا د دفاع وزارت د یوه چارواکي د تېروتنې له امله رامنځته شوې. د افشا شوي ډېټابېس له مخې، د افغانانو د لېږد او مرستې پروګرام (ARAP) کې ثبت شوي ۲۵,۰۰۰ کسان چې پکې ۱۸,۸۰۰ سرتېري او شاوخوا ۶,۰۰۰ د هغوی د کورنیو غړي شامل وو، شخصي معلومات یې ناحقه افشا شوي دي.

د محافظه‌کار ګوند حکومت چې هغه مهال په واک کې و، ژر تر ژره یوه قانوني محکمه قانع کړه، څو دا معلومات پټ وساتل شي او هممهاله یې د یو پټ لېږد پلان جوړ کړ، څو اغېزمن شوي افغانان له خطره وژغوري او برېتانیا ته یې انتقال کړي.

دا اقدامات ځکه وشول، چې وېره وه دغه کسان به د طالبانو له خوا په نښه شي.

د محافظه‌کار ګوند پخواني دفاع وزیر سر بین والیس ویلي، چې حکومت ته اړتیا وه څو "وخت او فضا" ولري، تر څو د دغه حساس وضعیت مدیریت وکولای شي.

خو د کارګر ګوند چارواکي وايي، چې دا پټوالی نه یوازې د باور ماتولو لامل شو، بلکې د زرګونو افغانانو امنیت ته هم خطر پېښ کړ او اوس باید د پخواني حکومت چارواکي د خپلې پرېکړې لپاره حساب ورکړي.

سارا ګوهري له نیول کېدو وړاندې پر خپل انسټاګرام خواله رسنۍ لیکلي وو، چې د افغان کډوالو وضعیت د څېړلو او د کډوالۍ کیسو راټولولو په موخه د تایباد سرحدي پولې ته سفر کوي.

نوموړې غوښتل، چې د یوه خپلواکه څېړنیز راپور لپاره له کډوالو سره لیدنه ولري، خو د سفر پر مهال د ایران د استخباراتو له خوا له عدلي اجازه نامې او رسمي اطلاع پرته نیول شوې ده.

د راپورونو له مخې، د هغې له نیول کېدو لس ورځې تېرېږي، خو د ګوهري کورنۍ لا هم د هغې له درکه بې خبره دي او نه پوهېږي چې ژوندۍ ده او که نه.

ویل کېږي، چې د کورنۍ دوامدارې پوښتنې او هڅې یې هم بې‌پایلې پاتې شوې دي.

سرچینې وایي، چې نه کوم عدلي حکم شته او نه هم رسمي اسناد چې د نیول کېدو دلیل یې پکې واضیح شوی وي.

د ایران وایر په نوم د ایراني رسنۍ راپورونه ښيي، چې دا نیونه پرته له قانوني جواز او د محصلې له حقونو د ښکاره سرغړونې په بڼه تر سره شوې ده.

د سارا نیونه په داسې وخت کې کېږي، چې د افغان کډوالو پروړاندې د ایران چلند له مخکې څخه هم ډېر سخت شوی دی.

د ملګرو ملتونو د راپورونو له مخې، له جون میاشتې راهیسې شاوخوا ۴۵۰،۰۰۰ افغان کډوال له ایرانه شړل شوي دي او څه باندې ۵،۰۰۰ ماشومان له خپلو میندو او پلرونو څخه جلا شوي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې په تېرو څو کلونو کې افغان کډوال د ایران د اقتصادي ستونزو پړه پر غاړه ګرځولې، خو دا فشارونه له هغه وروسته شدید شول، چې د ایران او اسراییل ترمنځ پوځي شخړه پېښه شوه.

د دغه ۱۲ ورځنۍ جګړې پر مهال، د افغان کډوالو شړل هره ورځ له ۲،۰۰۰ کسانو څخه تر ۳۰،۰۰۰ کسانو پورې لوړ شول.

څېړونکي وایي، چې ایراني چارواکو د داخلي خفګان د انحراف لپاره دا فشارونه پر یو بې‌دفاع اقلیت راوړي دي.

د سارا ګوهري نیونه د بیان ازادۍ، علمي فعالیتونو او د افغان کډوالو د حقونو په برخه کې یو بل ګواښونکی ګام ګڼل کېږي. که له یوې محصلې سره چې یوازینۍ موخه یې څېړنه او د بشري حالت مستندسازي ده، دا ډول کړنه ترسره کېږي، نو دا پوښتنه مطرح کېږي چې ایراني رژیم تر کوم حده ازاد فکر، تحقیق او بشري کرامت زغملی شي.

د یادولو وړ ده، چې د ګوهري د ژر خلاصون لپاره د بشري حقونو فعالان، علمي بنسټونه او د کډوالو ملاتړي باید غږ پورته کړي. د دې ډول نیونو دوام د سیمه‌ییز ثبات، علمي فعالیتونو او د افغان کډوالو د بشري وضعیت لپاره ژوره اندېښنه رامنځته کوي.