د طالبانو د رياستالوزرا اداري مرستيال عبدالسلام حنفي د بغلان ولایت له ځايي مسوولانو سره په لیدنه کې ویلي چې د کډوالو بشپړ ملاتړ، په افغانستان کې د امنیت ټینګښت او په ټوله کې د خلکو د ستونزو حل د دغې ډلې مسوولیتونه دي.
په هرات ولایت کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور مشر او د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې کمېسیون غړي احمدالله متقي شنبه (چنګاښ ۲۸مه) پر خپلې اېکسپاڼې لیکلي چې عبدالسلام حنفي دا څرګندونې د بغلان لپاره د طالبانو له والي عبدالرحمان حقاني سره په لیدنه کې کړې دي.
دا په داسې حال کې ده چې تر دې وړاندې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ یا یوناما مشرې روزا اوتنبایوا د هرات ولایت اسلامکلا پولې ته د سفر پر مهال د راستنېدونکو کډوالو وضعیت د اندېښنې وړ بللی او له نړۍوالې ټولنې یې په دې برخه کې د بېړنیو مرستو غوښتنه کړې وه.
د یادونې ده چې د افغانستان ګاونډیو، په ځانګړي توګه ایران له دغه هېواد نه د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ جټکه کړې چې د طالب چارواکو په خبره په تېرو څه باندې درېیو اوونیو کې له شپږ سوه زرو ډېر کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.
د طالبانو د امربالمعروف وزارت هغه راپورونه بېبنسټه ګڼلي چې ګوندې د پنجشنبې پر ماښام د کابل په نوي ښار (شهر نو) کې د بېحجابۍ په تړاو یو شمېر ښځې نیول شوې دي. د دغه وزارت ویاند سیفالسلام خېبر زیاته کړې چې د دغې ډلې ښځینه محتسبانې یوازې ښځو ته د حجاب اړوند معلومات ورکوي.
نوموړي د (چنګاښ ۲۷مه) له بيبيسي سره په یوې مرکه کې ویلي چې د یاډې ډلې کارکوونکي هېڅکله د ښځو او نجونو له حجاب څخه د سرغړونې اړوند چاپې نه وهي او نه یې هم زنداني کوي. خېبر وویل: «موږ د مدرسو د ښځینه استادانو له لوري بازارونو یا د ښځو ګڼو ګوڼو ځایونو ته ورغلې، لارښوونې او سپارښتنې یې ورته کړي».
د سیف السلام خېبر په خبره: «موږ د دعوت او تبلیغ له لارې د اسلام پېغام رسول دي. که بیا هم یوه ښځیه سرغړونه کوي، د ښځینه پولیسو په واسطخ ورته پېغام رسوو چې دا کار غلط دی. بیا یې د کورنۍ غړو ته خبر ورکوو او له هر ډول تشدد ډډه کوو».
هغه په یو وار بیا ټینګار وکړ چې ښځې یې نه دي زنداني کړي، خو په ډاګه یې کړه که په راتلونکي کې د دا ډول کوم اقدام پرېکړه وشي، نو له رسنیو سره به معلومات شریک کړي.
د طالبانو دغه ویاند ادعا کوي چې تر اوسه دغې ډلې د بېحجابۍ په تور ښځو ته هېڅ ډول سپکاوی نه دی کړی. دا په داسې حال کې ده چې دغه ډلې د خپلې دویم ځل واکمنۍ راهیسې پر مېرمنو سخت بندیزونه لګولي او ان د زدهکړو تر څنګ یې د کار له حقونو هم محرومې کړې دي.
د نړۍ والې ټولنې په ګډون د بشري حقونو سازمان په افغانستان کې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د ښځو ژوند له سختو بندیزونو، محدودیتونو، ستونزو او کړاوونو ډک بللی دی. د دغې ډلې د نړۍوالې انزوا یو لامل هم د ملا هبتالله لهخوا د ښځو پر ضد د هغه او د ډلې یې سخت دریځ بلل شوی دی.
د برېټانیوي ځواکونو یو شمېر پخواني افغان همکاران چې تازه یې نومونه افشا شوي وايي، د خپل ځان او کورنۍ د امنیت په اړه ډېر اندېښمن دي. دوی له افغانستان انټرنشنل-پښتو سره د خپل هویت د پټ ساتلو په شرط خبرو کې خبرداری ورکړی چې د زیان رسېدو په صورت کې به نړۍوالو محکمو ته شکایت وکړي.
د افغانستان د کونړ ولایت اوسېدونکی صابر (مستعار نوم) وايي چې د نومونو تر افشا کېدو وروسته په دوامداره توګه خپل ځای بدلوي او هره شېبه د دې وېره شته چې د طالبانو له لوري ونیول شي.
نوموړي زیاته کړه: «ما پخوا د بشري حقونو او په ځانګړي توګه د بیان ازادي چې یو نړۍوال ارزښت دی د ودې او بنسټیزه کېدو په برخه کې له برېټانیوي ځواکونو سره کار کړې دی. د نومونو تر افشا کېدو وروسته مې یوه شپه په خپل کور کې نه ده کړې.» نوموړی خبرداری ورکوي چې ده او کورنۍ ته یې د هر پیښېدونکی ګواښ او زیان له کبله به نړۍوالو محکمو ته د برېټانیا له حکومت څخه شکایت وکړي.
ورته مهال، یو بل چې هغه هم نه غواړي نوم یې په راپور کې یاد شي او اوس په پاکستان کې اوسیږي وايي، وار له مخه یې خپل ناڅرګند برخلیک ته ځورېده، خو د نومونو تر افشا کېدو وروسته تر سخت ذهني فشار لاندې دی.
نوموړی وايي دا چې د پاکستان حکومت افغانانو ته دا مهال د ویزو د تمدېد لړۍ هم درولې، نو هره شېبه د دې امکان شته چې دی او کورنۍ یې له پاکستان نه و اېستل شي.
ده وویل: «له هغې راوروسته چې دا موضوع په رسنیو کې ښکته پورته کېږي، ډېر ورته اندېښمن یم کورنۍ مې هم په وېره کې ده چې څه به کېږي. یو خو یې موږ ډېره موده په تمه ساتلي یو او چارې مو ډېرې ورو مخته ځي او اوس پهکې دا موضوع هم راغله چې له موږ یې لاره ورکه کړې ده.»
دا په داسې حال کې ده چې ډیلي ټېلګراف هم په یوه راپور کې ویلي و چې طالبان په منظمه توګه د برېټانیا پخوانیو افغان همکارانو پسې ګرځي.
د طالبانو یوه جګپوړي چارواکي نوموړې ورځپاڼې ته ویلي چې دا کسان له هېواد نه د وتلو اجازه نهلري او دا «جاسوسان» د طالبانو د عمومي عفوې برخه نه دي.
د ۲۰۲۲ کال په فبرورۍ کې د برېټانیا د دفاع وزارت د یوه کارکوونکي لهخوا په ناپامۍ سره د دغه هېواد ځواکونو د افغان همکارانو معلومات چې له برېټانیا یې د پناه غوښتنه کړې وه، د یوه برېښنالیک له لارې شریک شول. دا مسله چې په دې وروستیو کې افشا شوه چې په نوملړ کې نږدې ۲۵ زره کسان شامل دي او په بېلابېلو برخو کې یې له برېټانیوي ځواکونو سره همکاري کړې ده.
که څه هم د برېتانیا د دفاع وزیر د دغه هېواد په پارلمان کې د دې تخنیکي تېروتنې له امله له هغو افغانانو بخښنه وغوښته چې شخصي معلومات یې رسنیو ته رسېدلي، خو هغوی چې نومومنه یې افشا شوي وايي، د بښنې پر ځای باید له ځنډ پرته د دوی د خوندیتوب او برېټانیا د لېږد په تړاو ګامونه پورته شي.
په کندهار کې بزګران شکایت کوي چې د دوی ترکارۍ په بازار کې ډېره ارزانه پلورل کېږي، ان دا چې د اوبو او سرې لګښت هم نه پوره کوي. دوی له طالبانو غواړي چې د اوبو د سرچینو ښه مديریت او بهرنیو بازارونو ته د افغاني ترکارۍ د لېږد لپاره هڅې وکړي.
د معلوماتو لهمخې، په دغه ولایت کې یو کندهاری من (څلورنیم کیلو) بېنډۍ په ۳۰ افغانۍ، رومیان من په ۲۰ افغانۍ، تور بانجان من په ۱۵ افغانۍ او بادرنګ من په ۲۰ افغانۍ خرڅېږي.
بزګران وايي، دوی خپلې ترکارۍ یوازې په کندهار کې پلوري چې دا بازار ډېر محدود دی، ترکاري ډېر ه او د بازار غوښتنه لږ ده.
دوی له طالبانو غوښتنه کوي چې د اوبو سرچینې په ښه ډول مدیریت او د بدیلو کښتونو په برخه کې د دوی لاسنیوی وکړي.
ځينې بېوزله خلک بیا په دې ګرانۍ خوښ دي او وايي که په دې بېکارۍ او بېوزلۍ کې کورني خوراکي توکي ګران وای، د دوی ژوند به تر دې هم ستونزمن وای.
روسي ورځپاڼه «نیزاویسیمایا ګازیتا»وایي چې د طالبانو د استخباراتو یو لوړپوړی درې کسیز پلاوی به په نږدې ورځو کې مسکو ته سفر وکړي. د ورځپاڼې د معلوماتو له مخې، دغه پلاوی له هغو کسانو جوړ شوی چې مخکې یې د امریکا له مرکزي استخباراتي ادارې« سي اې ای » سره پټ مذاکرات ترسره کړي.
ورځپاڼه د خپلو څېړونکو له قوله لیکي، احتمال شته چې د دې پلاوي جوړښت د امریکا د استخباراتي ادارې په همغږۍ سره ټاکل شوی وي.
د ورځپاڼې په وینا، دوی یو محرم سند ترلاسه کړی چې د ۲۰۲۵ کال د جولای په ۱۳مه د طالبانو د استخباراتو په مرکزي دفتر کې ترتیب شوی. د دغه سند له مخې، د روسیې سفر لپاره درې کسان ټاکل شوي:
عبدالمالک مبشر، د استخباراتو د رئیس دفتر مشر، چې د پلاوي مشري کوي
عبدالجبار شهیدمل، د بهرنیو اړیکو د ادارې مشر
عبدالرحیم مظلوم، د تخنیکي څانګې مسول
ورځپاڼه لیکي چې عبدالمالک مبشر د طالبانو د استخباراتو له پیاوړي چارواکي ملا عبدالحق وثیق سره نږدې خپلوي لري او د هغه له پوره باور څخه برخمن دی. همداراز، مبشر او عبدالرحیم مظلوم، چې دواړه د غزني ولایت اوسېدونکي دي، مخکې د امریکا له استازو سره په پټو خبرو کې ګډون کړی، د بېلګې په توګه د روان کال د مارچ په ۵-۶مه په ریاض (سعودي عربستان) او د اپریل په ۱۲-۱۳مه په دوحه (قطر) کې.
راپور زیاتوي چې د جولای د ۱۳مې نېټې له سند سره سم، د استخباراتو د ۱۹۷م ریاست مسول هم بدل شوی، چې دا ریاست د طالبانو د استخباراتو د بهرنیو اړیکو څانګه اداره کوي.
په راپور کې راغلي، دا مشري مخکې د ډاکټر شمسالله ابوسعید پر غاړه و، چې په ټولو پټو غونډو کې یې له ملا عبدالحق وثیق سره ګډون کاوه، خو اوس دا دنده عبدالجبار شهیدمل ته سپارل شوې ده.
که څه هم شهیدمل تر اوسه له امریکایانو سره په خبرو کې نه دی لیدل شوی، خو روسي ورځپاڼه خبرداری ورکوي چې دا مسله باید د روسیې لپاره د ډاډ سبب نه شي، ځکه د طالبانو په جوړښت کې د لوړ پوړو چارواکو ټاکنه تصادفي نه وي.
ورځپاڼې په پای کې دا هم لیکلي، چې د طالبانو د استخباراتو مشران په تېرو کلونو کې له امریکايي استخباراتي ادارو سره نږدې اړیکې درلودې. چې دا اړیکې، د "نړیوالې ترهګرۍ پر ضد مبارزې" په رسمي چوکاټ کې توجیه کېږي.
د اروپایي هېوادونو د کورنیو چارو وزیرانو یوه ګډه اعلامیه خپره کړې او غوښتنه یې کړې چې افغانستان او سوریې ته دې د غیرقانوني کډوالو بهیر بیا پیل شي.
دغه وزیران چې د جرمني، فرانسي، پولنډ، اتریش، ډنمارک او چک جمهوریت هېوادونو استازي دي، د اروپایي ټولنې د کورنیو چارو له کمېسار مګنوس برونر سره یو ځای د جمعې په ورځ په جرمني کې راټول شوي وو.
په اعلامیه کې ویل شوي چې باید د ستنولو بهیر چټک، ساده، منظم او هغو هېوادونو ته د ویزو په ورکړه محدودیتونه ولګول شي چې د خپلو وګړو د بېرته منلو په برخه کې همکاري نه کوي.
اعلامیه کې همداراز وړاندیز شوی چې سوداګري او پراختیايي مرستې دې د فشار وسیله وګرځي، تر څو د کډوالو بېرته ستنولو بهیر ګړندی شي.
وزیرانو د اروپایي ټولنې له خوا د سرحدي پرسونل، زېربناوو او ډرونونو لپاره د بودیجې زیاتوالي غوښتنه هم کړې ده.
یادو هېوادونو ژمنه وکړه چې د انساني قاچاقو پر وړاندې به مبارزه وکړي او د قاچاق شبکې به له منځه یوسي.
د نوې پرېکړې له مخې، هغه پناه غوښتونکي چې مخکې یو له غړې اروپایي هېواد څخه د پناه حق ترلاسه کړی وي، او هڅه وکړي چې له بل هېواد څخه بیا پناه واخلي، غوښتنلیک به یې سمدلاسه رد شي.
دغه پرېکړه په داسې حال کې کېږي چې د جرمني نوې حکومت د کډوالو پر ضد سخت اقدامات پيل کړي، د کورنیو یو ځای کولو او بیا ځای پر ځای کولو پروګرامونه یې ځنډولي، تر څو د هغو رایهورکوونکو ملاتړ بېرته ترلاسه کړي چې د «د جرمني لپاره بدیل» نومي افراطي ښی اړخي ګوند ته مایل شوي دي.
د جرمني د کورنیو چارو وزیر، دوبرینټ، ویلي: «موږ ټول اندېښمن یو چې د غیرقانوني کډوالۍ زیات فشار زموږ په هېوادونو کې د ټولنې د قطبونو لامل شوی دی. غواړو دا قطبي وضعیت راکم کړو.»
د غونډې له ترسره کېدو سره هممهاله، جرمني د قطر له لارې یو شمېر افغان کډوال له لایپزیګ ښار څخه کابل ته وایستل، چې دا له ۲۰۲۴ کال راهیسې تر ټولو لومړی ستنول بلل کېږي چې د طالبانو تر ولکې لاندې افغانستان ته ترسره شوی دی.
د جرمني د کورنیو چارو وزیر زیاته کړې: «د کډوالۍ د نظام بیا رغونې لپاره بېرته ستنول او اخراج اړین دي او نور ګامونه هم باید واخیستل شي.»
د اتریش د کورنیو چارو وزیر ګرهارډ کارنر، دا چاره «نوې فرصتونه» وبلل. نوموړي یادونه وکړه چې اتریش هم په بېساري اقدام کې د ۲۰۲۵ کال د جولای په پیل کې یو مجرم سوریې هېواد ته ستون کړی و.
هغه زیاته کړه: « دغه ګامونه د اعتبار وړ پناه غوښتنې پالیسۍ لپاره ډېر مهم دي، په ځانګړي ډول د مجرمینو د بېرته استولو په برخه کې.»
بلخوا د افغان کډوالو اخراج له سختو نړیوالو نیوکو سره مخ شوی دی.
د ملګرو ملتونو د بشري حقونو لوړ کمېسار وولکر ترک، د جمعې په ورځ له جرمني څخه د افغان پناه غوښتونکو اخراج غندلی او ویلي یې دي: «د افغان پناه غوښتونکو جبري اخراج باید سمدستي ودرول شي، په ځانګړي ډول هغو کسانو ته چې د شکنجې، نیولو یا ناوړه چلند له ګواښ سره مخ دي.»
د ترک ویاندې، راوینا شمداساني، هم ویلي چې خلک باید افغانستان بېرته ستانه نه کړای شي، ځکه هلته وضعیت ډېر خراب دی.
هغې زیاته کړه، چې زیات شمېر کسان هلته له شکنجې، غیر انساني چلند او نورو سختو سرغړونو سره مخ دي.
شمداساني دا هم وویل، که یو چا پناه غوښتنه رد شوې وي او یا محکوم مجرم وي، توپیر نه لري، ځکه د "عدم شړلو اصل" یا non-refoulementپر اساس، هېڅوک باید داسې هېواد ته ونه لېږل شي چیرې چې له شکنجې یا جدي بشري حقونو له سرغړونو سره مخ وي.