افغانستان او پاکستان پر مېوو او سبزیجاتو د تعرفو د راکمولو هوکړه وکړه

د بنګلدېش او پاکستان کرېکټ ملي لوبډلو ترمنځ د دریو شل اوریزه سیاليو د وروستۍ لوبې پچه کوربه لوبډلې بنګلدېش وګټل او لومړی يې د توپ اچونې او ډګر ساتنې پرېکړه وکړه.

پاکستان لوبډلې د خپلو ۷ لوبغاړو په سوځېدو ۱۷۹ منډو هدف وټاکه.

بنلګدېش لوبډله په ۱۶.۴ اورونو کې د خپلو ټولو لوبغاړو په سوځېدو یوازې ۱۰۴ منډې جوړې کړې او د ۷۴ منډو په توپير يې ماتې وخوړه.

د دې لوبلړۍ په لومړۍ لوبه کې بنګلدېش پاکستان لوبډلې ته د ۷ ویکټو او په دویمه لوبه کې د ۸ منډو په توپير ماتې ورکړې وه او دغه لړۍ يې په خپل نوم کړه.

د لوبلړۍ غوره لوبغاړي بنګلديشي لوبغاړی جاکير علي وټاکل شو.

فیلیپو ګراندی چې د اسلام کلا بندر څخه یې لیدنه کړې وه وویل: « شمېرې خورا اندېښمنوونکې دي. یوازې پرون شاوخوا ۲۰ زره تنه له همدې پولې افغانستان ته راوښتي. اټکل کیږي چې تر دې دمه له ایران څخه تر یو نیم میلیون ډېر افغان کډوال بیرته هېواد ته ستانه شوي دي.»

هغه زیاته کړه: « موږ دلته له یوه بېړني وضعیت سره مخ یو، خو دا ځل دا حالت معکوس دی؛ خلک بېرته خپلو هېواد ته راستانه کېږي، خو باید ووایم چې ډېری دا کار د خپلې خوښې له مخې نه کوي، بلکې په زور راشړل کېږي.»

بلخوا ایراني چارواکو ویلي، یوازې هغه افغانان اخراجوي چې قانوني اسناد نه لري، خو یو شمېر اخراج‌شوي کډوال وایي، سره له دې چې قانوني اسناد یې درلودل، له هېواده ایستل شوي دي.

علي رضا، چې درې ورځې مخکې له ایران څخه راشړل شوې، افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وویل: « سره له دې چې زما په ویزه لا هم وخت وو، خو د ایران پولیس زمونږ د استوګنې ځای ته راغلل، دروازه یې را ماته کړه، موږ یې له سپکو سپورو، څپېړو او وهلو سره د پولیس‌ مرګز ته بوتلو».

همداراز، یو شمېر راشړل شوي کډوال د ایران د نظامي ځواکونو له بد چلنده شکایت کوي، چې ان د اخراج پر مهال یې هم سپکاوی کوي.

یوه افغانه کډواله نظیفه افغانستان انټرنشنل پښتو ته وایي: « ایراني نظامیان، له افغانانو سره ډېر ناوړه چلند کوي. هیڅ انساني چلند نه پېژني. موږ یې له نیولو وروسته د پولیسو مرکز ته بوتلو او دوه ورځې او شپې یې هلته په پنجره ډوله کوټه کې بند کړي وو.»

د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې، هره ورځ له ۲۰ څخه تر ۳۰ زره پورې افغان کډوال له ایران څخه راشړل کېږي، او یوازې د روانې میلادي میاشتې په لومړیو ۱۲ ورځو کې د اخراج‌شویو کسانو شمېر له ۳۰۰ زره واوښت.

د پاکستان پخواني لومړي وزیر او د تحریک انصاف ګوند بنسټګر عمران خان د پنجنشبه په ورځ پر خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې اوس مهال سنا مجلس، ملي اسمبلې، لومړۍ وزیر او ولسمشر ټول غيري قانوني دي.

هغه ویلي، چې پارلمانۍ څوکۍ د یو جعلي عدالت له لارې را کمې شوې او د یوې سیاسي ډلې څوکۍ بل چاته ورکول شوي، چې مخکي هيڅ وخت دا کار نه و شوی.

عمران خان پر عدالت، محکمې او قضايې برخو هم نیوکې کړې او دا يې د عاصم منير کړۍ يادي کړي دي.

خان ویلي، د اسلام اباد محکمې له اوو میاشتو راهيسي زما عريضې ګوري خو د عاصم منير د هدایت په اساس ورته ځواب نه وايي.

هغه زياته کړې: «اوس مهال په هېواد کې د عاصم منیر قانون روان دی، داسي لکه پاکستان چې د هغه شخصي ملکیت وي.»

عمران خان وايي، چې د هغه مېرمن بشری بي بي د فشار د وسيلې په توګه کارول کيږي؛ ترڅو دی مات کړي.

هغه په واضح ډول ويلي: «زه به مړ شم؛ خو هیڅکله به د عاصم منير بادشاهي ونه منم.»

د نوموړي په خبره، چې په پاکستان کې د انصاف برخه له منځه تللې او د پوليسو په وړاندي د قاضي حکم هم بې ارزښته شوی دی.

عمران خان لیکلي، چې «د نااهلو په واکمنېدو» یو هېواد تباهۍ ته ځي: «عاصم منير پر هېواد او محسن نقوي پر کرېکټ ناست دي، دوی کوم صلاحیت لري؟ دوی کومه وړتیا لري؟ د نقوي له کبله زموږ ټیسټ کرېکټ نهم ځای ته تللی.»

هغه دا یو خطرناکه حالت یاد کړی، چې له وړتیا پرته په زور ځينو کسانو ته د ادارو مشرې ورکول کيږي.

عمرخان د خپل زنداني وضعيت په اړه وايي، چې حکومت ورسره د نړیوالو بشري حقونو خلاف کړنې کوي.

هغه لیکلي: «ما شپه او ورځ ۲۲ ساعته بندې ساتي، کتابونه او اخبار نه راکوي، ټلویزیون نه شم لیدلی څو له حالاتو خبر شم. اوه میاشتي کېږي له خپلو بچانو سره د خبرو اجازه نه لرم»

خان پر ببرسټر ګوهر، سلمان اکرم راجه، علي امین ګنداپور او جنید اکبر غږ کړی، چې په زور سره تحریک انصاف ګوند مخ ته یوسي، چې موخه یې د عدل نظام، د قانون واکمني او د اساسي قانون ساتنه ده.

د هغه په خبره، چې مبارزه یې پر حق ده او ۸۰ سلنه ولس ورسره ولاړ دی.

غفور لېوال، د ملګرو ملتونو په هغه راپور نیوکه کړې، چې پکې د طالبانو له‌خوا د خلکو نیونې د «خپلسرو» او «ناقانوني» په اصطلاحاتو تشریح شوې دي.

نوموړي پر ایکس خواله رسنۍ لیکلي:«د افغانستان په اړه د ملګرو ملتونو په وروستي ګزارش کې، د دوو کارول شویو اصطلاحاتو په حقوقي مانا پوه نشوم: خپلسرې نیونې او ناقانونه نیونې.»

لېوال پوښتنه کړې، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې، چېرته چې د قانون کوم ټولنیز قرارداد نه‌ لیدل کېږي، «قانوني» او «ناقانونه» څنګه سره جلا کېدای شي؟
نوموړی لیکي:«په هغه هېواد کې چې د قانون په نامه هېڅ کوم ټولنیز قرارداد نه‌ وي، قانوني او غیرقانوني څنګه سره بېلېدلای شي؟»

غفور لېوال، چې اکثر وخت خپلې څرګندونې له انتقادي طنز سره یوځای کوي، د دې اصطلاحاتو کارونه «د خندا وړ» بللي.
نوموړي لیکلي:«یوه استبدادي او بې‌ قانونه واکمني باید د نیولو لپاره له چا اجازه واخلي؟ هر څه مسخره، هر څه د خندا وړ.»

نوموړي همداراز د خپلسرې نیونې اصطلاح تر پوښتنې لاندې راوستې ده او ویلي یې دي چې په داسې یوه حاکمیت کې «خپل‌ سري» نیونه اصلاً ممکنه نه ده.

غفور لېوال له نړیوالو بنسټونو غوښتنه کړې چې د حقوقي اصطلاحاتو کارونه دې د واقعي حقوقي چوکاټونو سره سمون ولري، او داسې مفاهیم دې نه کاروي چې په عملي توګه بې‌ مانا وي.

د ملګرو ملتونو د "د خپلسرې نیونې نړیوالې ډلې" له معیارونو سره سم، خپلسرې نیونې هغه وضعیت دی چې قانوني بنسټ یا مشروعیت نلري، د فرد د بشري حقونو په وړاندې ترسره کېږي، یا د نړیوالو منصفانه محاکمې معیارونه ناسم یا له پامه غورځوي. یعنې قانوني اساس، څرګند تورونه او د دفاع امکانات نلري.

په افغانستان کې طالبانو له واکمنېدو وروسته زرګونه کسان د پخوانۍ ادارې غړي، ژورنالستان، مدني فعالانو، مذهبي عالمانو او طالب منتقدینو په ګډون نا‌قانونه نیولي او ځورول شوي دي. د یوناما د راپورونو له مخې په ۲۰۲۲ کال کې یوازې د لومړي شپږ میاشتو په موده کې ۶۰۰ خپلسرې نیونې ثبت شوې وې.

یاده دې وي چې د طالبانو له لورې د خپلسرو نیونو لړۍ روانه ده خو وروستي ارقام ندي خپاره شوي چې په په وروستیو دوه کلونو کې څومره کسان نیول شوي دي.

یو پخواني وکیل جعفر مهدوی د پنجشنبه په ورځ (د زمري ۲مه) پر خپله اېکس پاڼه ولیکل، چې له خالد حنفي سره یې دوه ساعته غونډه کړې او په کابل کې د ښځو د نیونو اړوند يې د خلکو اندېښنې ورسره شريکې کړې.

د ښاغلي مهدوي په وینا، له خالد حنفي څخه يې وغوښتل تر څو «د نن ورځې شرایطو او د نوي نسل پیچلتیاوې درک کړي.»

په ورته وخت کې خالد حنفي د امربالمعروف وزارت د محتسبانو او د ښځو د نیونو دفاع کړې؛ خو ژمنه یې کړې، چې د محتسبانو له خوا د فريکي او تاوتريخوالي چلند مستند شکایتونه» به وڅېړي.

طالب وزیر حنفي وویل چې نیول شوي کسان «د قانون سره سم او د څارونکو څانګو تر څارنې لاندې ترسره شوي دي.»

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي وه، چې په کابل کې د ښځو او نجونو د نیولو کمپاین د ملا هبت الله په مستقیم امر او په کندهار کې د طالبانو د والي په لارښوونه پیل شوی دی.

د سرچینو په وینا محمد علي حنفي مشهور په ملا شيرين، ۱۲ ورځې دمخه کابل ته تللی و، ترڅو د امر بالمعروف قانون پلي کولو څارنه وکړي.

ملګرو ملتونو د امر بالمعروف قانون تاوتریخجن بللی دی. د ملګرو ملتونو کارپوهانو خبرداری ورکړی، چې د امر بالمعروف قانون کولی شي د بشریت پر وړاندې جرمونو ته لاره هواره کړي.