د پاکستان بهرنیو چارو وزارت وايي، د پاکستان او طالبانو تر منځ اړیکې د سفیر تر کچې لوړې شوي، خو په وینا یې لا تر اوسه په اسلام اباد کې د طالبانو د بیرغ په تړاو څه پرېکړه نه ده شوې.
د دغه وزارت ویاند شفقت علي خان د جمعې په ورځ (د زمري په ۱۷مه) په اونیزه خبري غونډه کې وویل، چې د پاکستان او طالبانو تر منځ د شوې هوکړې له مخې، د اسلام اباد او طالبانو تر منځ اړیکې د سفیر تر کچې لوړې شوي او اوس یې لوړ پوړي ډيپلوماټ ته د سفیر پروتوکل ورکول کېږي.
نوموړي د یوې پوښتنې په ځواب کې چې آیا په اسلام اباد کې د طالبانو سفیر خپل باور لیک د دغه هېواد ولسمشر ته وړاندې کړی وویل: « اسلام اباد د پاکستان ولسمشر ته د طالبانو د باور لیک وړاندې کول اړین نه ګڼي».
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند په دې خبري غونډه کې په اسلام اباد کې د طالبانو د سفارت د بیرغ د څرنګوالي په تړاو د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل، په دې اړه به د پروتوکولونو له ارزونې وروسته خپله پرېکړه اعلان کړي.
یو شمېر هغه افغان پوځیان چې د ناټو د شتون پر مهال یې له بریتانوي پوځ سره همکاري کړې وايي، چې له کلونو انتظار وروسته د بریتانیا حکومت د دوی د لېږد غوښتنې رد کړې دي. ځينو پخوانیو افغان نظامیانو په یوه اعلامیه کې ویلي:«انساني ژوند باید د نورو د خپل سرو پرېکړو په تمه پاتې نه شي.»
په دې وروستیو کې په بریتانیا کې د دې سرتېرو د محرم اسنادو افشا کېدو غبرګونونه را وپارول.
په دې معلوماتو کې د افغان همکارانو نومونه او د دوی د همکارۍ توضیحات شامل وو، چې په ۲۰۲۲ کال کې په تېروتنه کې افشا شول او یوه برخه یې یو کال وروسته په ټولنیزو شبکو کې خپره شوه.
بریتانیا حکومت د یوې ځانګړې محکمې د حکم له مخې دا موضوع پټه وساتله او بیا یې د همدې کسانو د لېږد لپاره یو پټ پلان پيل کړ.
د بریتانیا سترې محکمې حکومت اړ کړ، چې په ۲۰۲۵ کې دا موضوع په عامه توګه افشا کړي.
په ورته وخت کې یو شمېر افغان سرتېري وايي، چې د دوی شخصي معلومات افشا شوي او ژوند یې له خطر سره مخ دی؛ خو د بریتانیا حکومت یې غوښتنو ته هېڅ پاملرنه نه ده کړې.
د همدې افغان امنیتي ځواکونو له ډلې یو شمېر یې افغانستان انترنشنل ته ویلي، چې د دوی غوښتنې په «ډله ییز، ناعادلانه او بېله دقیقې ارزونې» رد شوې دي.
له دې جملې یو د افغانستان د ځانګړو ځواکونو غړی پاتې شوی وايي: «ما په ۲۰۲۲ کال کې بریتانیا ته د افغان همکارانو د انتقال پروګرام له لارې غوښتنه وکړه؛ خو په ۲۰۲۳ کې زما غوښتنه رد شوه. په هم هغه وخت کې زموږ ډېر نورو همکارانو منفي ځوابونه تر لاسه کړه. د۲۰۲۵ کال په پيل کې مې يو ايمیل تر لاسه کړ، چې زما دوسیه بیا ارزول کېږي؛ خو نن جمعه یو ځل بیا زموږ څو کسانو ته ایمیل راغی، چې بریتانیا ته زموږ د انتقال غوښتنه رد شوې ده.»
هغه زیاته کړه: «دا حیرانوونکې ده، چې زموږ شاوخوا ۱۵ کسان یو، چې په یوه پوځي واحد کې مو په یوه اډه او یو ډول ماموریتونو یو ځای کار کړی؛ خو ځيني کسان بریتانیا ته منل شوي او ځينې نه.ِ»
دا پخواني پوځيان وايي په افغانستان کې یې ژوند له خطر سره مخ دی او اړ دی ځانونه پټ وساتي.
یو افغانستان انټرنشنل ته ويلي: «زموږ یو همکار طالبانو ځکه ونیو، چې په خپل موبایل کې یې د بریتانوي ځواکونو سره د همکارۍ اسناد لرل، یوه میاشت کې هیڅ خبر ورباندې نه لرو، چې څه ورسره شوي دي.»
پخواني امنیتي ځواکونه: زموږ غږ باید واورېدل شي
یو شمېر پخوانیو افغان پوځیانو په یوه اعلامیه کې ویلي، چې دوی مستقیم له بریتانوي ځواکونو سره په نظامي ماموریتونو کې همکاري کړې ده.
دوی اسناد، عکسونه، ویډیوګانې، مننه لیکونه او د ژوند د خطر شواهد وړاندې کړي؛ خو د ARAP پروګرام کې د دوی غوښتنې ځکه رد شوي، چې «رسمي قرارداد نشته» یا «شواهد تایید نه شول».
دوی ټینګار کړی چې په جګړه کې هېڅکله رسمي قرارداد نه وي او د بریتانوي ځواکونو سره یې همکاري ریښتینې، مستنده او په خطرناکو حالاتو کې شوې ده.
په اعلامیه کې یوې قضیې ته اشاره شوې، چې یو افغان پوځي افسر خپل عکسونه او ویډیوګانې د بریتانوي افسرانو سره وړاندي کړي؛ خو ځوا یې ځکه منفي تر لاسه کړی، چې «بریتانوي افسرانو څېرې نه پېژندل کېدې او یا د غوښتونکي حضور په عکسونو کې نه دی تاید شوی.»
په اعلامیه کې غوښتنه شوې، چې رسنۍ، د بشري حقونو بنسټونه او د بریتانیا پارلمان دي د ای ار ای بي غښتنو ارزونه په شفافه او خپلواکه توګه وکړي.
په دې وروستیو کې د بریتانیا ورځپاڼې تلگراف راپور ورکړی، چې د ایران سپاه پاسداران له طالبانو غوښتي، چې د شاوخوا ۲۵ زرو افغانانو نومونه چې د بریتانوي ځواکونو سره یې په افغانستان کې همکاري کړې ایران ته وسپاري.
د تلگراف له قوله د تهران موخه داده، چې ممکن د بریتانیا استخباراتي ادارې (MI6) همکاران وپیژني او دغه معلومات د هسته یي خبرو اترو کې د غرب پر وړاندې د فشار وسیله وګرځوي.
تلگراف دا هم ویلي چې په دغه لېست کې د بریتانیا د ځانګړو ځواکونو او استخباراتي مامورینو له ۱۰۰ څخه ډېر نومونه هم شامل دي.
ملګرو ملتونو له ګاونډیو هېوادونو د ستانه شویو افغان کډوالو د وضعیت په تړاو د اندېښنې په څرګندولو سره ویلي، راستنېدونکي افغانان د طالبانو د واکمنۍ لاندې داسې یوه هېواد ته ستنېږي، چې پکې شاوخوا نیمايي نفوس د اقتصادي، بشري حقونو او د اقلیمي کړکېچونو له امله بشري مرستې ته اړتیا لري.
د ملګرو ملتونو د استوګنې او ښاري پراختیا ادارې مشرې«سټیفني لوز» نن (جمعه د زمري۱۷مه) په جینوا کې ویلي، «د طالبانو هغه فرمانونه چې ښځې او نجونې له ثانوي زده کړو، کار او له محرم پرته له کوره وتلو څخه منعه کوي، د راستنېدونکو لپاره جدي ننګونې دي.»
د نوموړې په وینا، راستنېدونکې افغان نجونې او ښځې بېرته داسې یوه هېواد ته ستنېږي چې له ۱۲ کلنۍ پورته نجونې ښوونځيو ته نشي تللی او همداراز د ټولنې دغه قشر ته هېڅ ډول ټولنیز او یا هم اقتصادي فرصتونه نشته.
مېرمن لوز زیاته کړې، «موږ داسې کورنۍ هم لرو چې د ښځو په مشرۍ هېواد ته ستنېږي. تاسو تصور وکړئ چې دا د دوی لپاره څه معنا لري. هغوی پرته له محرم څخه نشي کولای له کوره ووځي، ان که ډاکټر ته د تګ اړتیا هم ولري.»
ملګري ملتونه وايي، افغانستان له ګاونډیو هېوادونو د یو مخیز راستنېدونکو له امله له ناورین سره مخ دی او د ۲۰۲۳ کال له سپټمبر راهیسې له پاکستان او ایران څخه شاوخوا ۳ میلیونه افغانان یا په خپله خوښه بېرته هېواد ته ستانه شوي او یا هم په زوره شړل شوي او یوازې د روان ۲۰۲۵ کال له پیله تر اوسه څه باندې ۲ میلیونه افغانان بېرته خپل هېواد ته ستانه شوي او په وینا یې د ځینو لپاره دغه بېرته ستنېدنه یوازې ستنېدنه نه ده بلکې یو نوی هم پیل دی.
سټيفني لوز زیاته کړې، «ډېری کسان چې بېرته ستانه شوي په اصل کې هېڅکله یې په افغانستان کې ژوند نهدی کړی، نو دا د هغوی لپاره یوازې بېرته تګ نه، بلکې یو نوی پیل دی.»
د مېرمن لوز په وینا، د راستنېدونکو کسانو شاوخوا ۶۰ سلنه یې تر ۱۸ کلو کم عمر لري او دوی له هغه ځای سره هېڅ ډول ټولنیزې اړیکې نه لري او دغه حالت به د هغوی پر وضعیت هم ناوړه اغېز وکړي.
د ملګرو ملتونو دغې چارواکې له نړۍوالې ټولنې وغوښتل چې افغانستان او په ځانګړې ډول افغان ښځې او نجونې هېرې نه کړي.
تر دې مخکې د کډوالۍ نړۍوال سازمان هم خبرداری ورکړی که چېرې پاکستان د افغان کډوالو د اېستنې په تړاو له خپلې پرېکړې په شا نشي نو لرې نه ده چې شاوخوا یو میلیون نور کسان هم بېرته افغانستان ته ولېږدول شي او ورسره به د ګډوالو ناورین لاپسې جدي شي.
مارګریتا، یوه ۳۳کلنه الماني ګرځندوې، په ټولنیزو رسنیو کې له محرم پرته، د طالبانو تر واک لاندې افغانستان د خپل درې میاشتني سفر ویډیوګانې خپروي، چې دا کار یې له سختو غبرګونونو سره مخ کړی دی.
مارګریتا یوه له هغه ګرځندویانو څخه ده، چې «د ټېک ټاک، انسټګرام، یوټیوب او ټولنیزو رسنیو» لارې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د ژوند بېلابیلې ویډیوګانې خپروي.
د هغې په ټک ټاک کې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د خپل سفر هغه ویډوګانې د سختو غبرګونو سره مخ شوي، چې دا پکې يوازې سفرونه کوي.
واک ته د طالبانو له رسېدو را وروسته داغه ډلې له محرم پرته د ښځو پر تګ راتګ بندیز لګولی؛ خو د بهرنیو میرمنو دا ډول ګرځېدل او ویډیو خپرول د ټولنیزو رسنیو د فعالانو په خاص ډول د افغان مېرمنو غبرګونونه پارولې.
مارګریتا، په ټولنیزو رسینو کې ټېک ټاک خپل د خوښې فارمټ یادوی او په کې «د خوړو، ساحلونو، دښتو، غرونو، د خلکو د ژوند، خوړو او بېلابېلې» ويديوګانې نشروې.
۳۳ کلنه مارګریتا د المان د سفرونو ګرځندوې ده، چې په ۲۰۲۴ کال د مې په میاشت کې یې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته له محرم پرته یواځي درې میاشتنی سفر وکړ.
نوموړې په ټېک ټاک کې ۱۸ زره لیدونکي لري، د «این بي سي نیوز» سره په خبرو کې ویلي: «ما ویره نه درلوده، زما سره د ملکیانو په څېر چلند شوی.»
مارګریتا د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې په نشر شویو ویډیوګانو کې هڅه کوې وښيې، چې دغه هېواد «امن، ژوند په کې په خاص ډول د مېرمنو لپاره خوندې دی»
ډېرو خلکو دې ویډیوګانو ته غبرګونو ښودلې او وايي: «دا غواړي د طالبانو حکومت منظم، امن او د ښځو لپاره خوندې ځای وښوي په داسي حال کې چې سخت زورواکی نظام روان دی.»
په ناامنه سیمه کې اغیزمن خلک
مارګریتا د افغانانو د ژوند طریقه ستایلې ده او وايي، چې دا ځان په کې خوندې ګڼي او د یوې ښځې په توګه د ځواکمنه احساس کوي.
خو د بریتانیا حکومت ګرځندیانو او سفرکوونکو په خاص ډول ښځينه مسافرو ته خبردارۍ ورکړی، چې افغانستان ته سفر ونه کړي
د ۲۰۲۱ کال د اګست میاشتي راهیسي کله چې طالبان بیا واک ته ورسېدل په تدريجي ډول یې د ښځو ټولنیز او سیاسي حقونه محدود کړي او پر عامه ژوند یې بندیزونه لګولي.
په دغه هېواد کې ښځې او نجونې په پراخ او سیستماتیک تبعیض او ځورونې سره مخ دي.
له محرم پرته يې د ښځو پر ګرځېدو بندیز لګولی، د ښځو او نجونو په وړاندې یې زده کړې او کار بند کړی دی.
مارګریتا که څه هم دا مني، چې په افغانستان کې طالبان د ښځو پر ژوند سخت محدودیتونه لګولي؛ خو دا قوانین یې د ښځو د ارزښت نښه یاده کړې.
د بې پولې خبریالانو سازمان یا «ار ایس ایف» په څه کم درېیو اونیو کې په کابل د طالبانو له لوري د څلورو خبریالانو او د رسنیو د کارکوونکو نیول کېدل غندلي دي.
د بې پولې خبریالانو د سویلي اسیا څانګې مشره «سیلیا مرسېر» د یوې اعلامیې په خپرولو سره وایي، د روان کال د جولای له ۲۲مې راهیسې د طالبانو استخباراتو او د امربالمعروف او نهې عن المنکر وزارت په کابل کې څلور خبریالان او د رسنیو کارکوونکي په خپل سر نیولي او لا یې هم برخلیک نه دی روښانه شوی.
د سیلیا مرسېر په وینا، له دغو کسانو د ځينو اعترافیه ویډیوګانې خپرې شوې او پکې د ادعا شویو تورونو لکه «اخلاقي فساد» په تړاو اعترافونه شوي دي.
«ار ایس ایف» د دغو وروستیو نیول شویو کسانو د سمدستي خوشې کېدو، د هغوی د ضبط شویو وسایلو د بېرته ورکړې او د رسنیو له کارکوونکو سره دغه ډول چلند د پایته رسېدو غوښتنه کړې ده.
د «ار ایس ایف» د سویلي اسیا څانګې مشره سیلیا مرسېر د طالبانو له لوري دغه وروستۍ نیونې او په زور سره اعترافونه په افغانستان کې د خپلواکو رسنیو د لمنځه وړلو لپاره یو ویرونکی حالت بولي او د ډارولو دغه نوې لارې د عادلانه محاکمې او د مطبوعاتو ازادۍ د حقونو تر پښو لاندې ګڼلي دي.
نوموړې یو ځل بیا پر نړۍوالو غږ کړی چې د طالبانو پر دغه ډول کرغېړنو میتودونو او د خبریالانو پر ځپنې سترګې پټې نه کړي.
د یادولو وړ ده، چې د روان کال په جولای میاشت کې په کابل کې د وېب پاڼې ډیزاینر په جلا وطنۍ کې له نورو رسنیو سره د همکارۍ په تور او د افغانستان د ژورنالیستانو او رسنیو فډراسیون پر دفتر د طالبانو په چاپه کې د رسنیو ۳ نور مسلکي کسان نیول شوي دي.
تر دې مخکې د افغان رسنیو د ملاتړ سازمان هم د یوې اعلامیې په خپرولو سره د خبریالانو د نیونې او د رسنیو د ازادۍ پر وړاندې د طالبانو کړنې غندلې وې او ویلي وو چې لا هم لس خبریالان د طالبانو په زندانونو کې له ناڅرګند وضعیت سره مخ دي.
د طالبانو د کورنیو چارو وزارت ویلي، د شمالي ولایتونو د امنیتي ازرونې او د هبت الله د فرمانونو د تطبیق په موخه د بلخ د والي یوسف وفا په مشرۍ د جمعې په ورځ په سرپل ولایت کې ناسته شوې ده. په دغه ناسته کې د ځیرک مبایلونو د استعمال د محدودیت په اړه هم پرېکړه شوې ده.
د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې په یاده ناسته کې د فاریاب، سرپل، جوزجان او سمنګان د والیانو ترڅنګ د یادو ولایتونو امینه قوماندانو، د استخباراتو مسولینو او د علماوو شورا رییسانو هم ګډون کړی و.
د شمالي ولایتونو د امنیت ازرونې په دغه ناسته کې د بلخ والي یوسف وفا د شمالي ولایتونو د امنیت پر ټینګښت ټینګار وکړ.
د بلخ والي یوسف وفا وویل:« امنیت ته باید جدي پاملرنه وشي، مجرمینو ته باید د شرعي سزا لاره هواره شي او د ملت پر وړاندې هېڅ ډول هلو ځلو څخه سپما مه کوئ او هڅه وکړئ چې د دښمنانو شوم پلانونه پر وخت شنډ کړئ.»
د شمال ولایتونو طالب چارواکو په یاده ناسته کې د لرې پرتونو او غرنیو سیمو د امنیت ټینګښت، د کډوالو ستونزو ته د رسېدو، د کوکنارو د کرکیلې مخنیوي او د امر بالمعروف وزارت د نوي قانون پر عملي کېدو هم ټینګار کړی دی.
د طالبانو د کورنیو چارو وزارت په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې په شمالي ولایتونو کې طالب مسولینو د یادې ناستې پرمهال د طالبانو د تنقیص، د غلو پر ضد اقداماتو او د ځیرک مبایلونو د استعمال د محدودیت په اړه پرېکړه کړې ده.