مقاومت جبهې له طالبانو سره په جګړه کې د خپل یوه قومندان وژل کېدل تایید کړ

یو شمېر سرچینو د چهارشنبې په ورځ (د وږي ۱۲مه) افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې طالبانو د دغو کوچنیو اتحادیو ډېر فعالیتونه یا محدود کړي او یا یې بند کړي دي.

د سرچینو په وینا، طالبانو دغه اتحادیې ځکه تړلې دي چې د خلکو له ګډ غږ څخه وېره لري او د خپلو پالیسیو پر وړاندې د فشار راوړلو مخه ونیسي.

سرچینې زیاتوي، چې د طالبانو دا اقدام نه یوازې د ولسواکۍ د هر ډول نښې د له منځه وړلو هڅه ده، بلکې د اقتصادي انحصار لپاره یې یوه ستره زمینه هم برابره کړې ده.

د اتحادیو غړي وايي، چې د ګډ دریځ له لارې د خپلو مسلکي او سوداګریزو ستونزو هوارولو ته ډېرې هیلې لري.

یو پخوانی د درملو پلورونکی چې نوم یې د امنیتي ستونزو له امله اخیستی نه شو، وایي: «موږ به هره میاشت غونډې کولې، که د درملو بیې لوړېدې یا د کیفیت ستونزه وه، نو موږ به د اتحادیې له لارې د مسوولینو غوږ ته رسول، اوس چې اتحادیه بنده شوه، زموږ غږ نور هېڅ ځای نه رسېږي.»

طالبانو د دې اتحادیو د فعالیت اصلي خطر په دې کې لیدلی وو، چې دوی کولای شي په ګډه د خلکو غوښتنې راپورته کړي.

د کندهار یو سوداګر وایي: «طالبان نه غواړي څوک په ګډه خبره وکړي، که موږ یو یو تل د ستونزو خبره وکړو، هېڅوک يې نه اوري، خو چې ټول یوځای شو هغوی مجبوره کېږي ځواب راکړي، طالبانو د همدې وېري له امله اتحادیې وتړلې.»

دا په داسې حال کې ده، چې د درملو اتحادیه هم د طالبانو لپاره خنډ بلل کېده او د اتحادیې غړو غوښتل، چې یوازې قانوني درمل بازار ته داخل شي، خو د طالبانو یو شمېر غړي له وړاندې په قاچاقي سوداګرۍ کې ښکېل شوي وو.

د درملو یو وارد کوونکی وایي: «طالبان خپلو خلکو ته اجازه ورکوي چې درمل له ګمرکي محصول پرته راوړي. دا درمل ډېر وخت بې کیفیته وي، خو بیا هم بازار ته راځي موږ چې قانوني کمپنۍ لرو، زموږ درمل په ګمرک کې بند دي، ځکه چې طالبان وايي ستاسو شرکت زموږ سره ثبت نه دی.»

د اتحادیو له لغوه کېدو سره د طالبانو د غړو نفوذ په مارکېټ کې زیات شوی دی.

یو بل سوداګر وایي: «پخوا به اتحادیه زموږ لپاره د حساب غوښتلو ځای وو، که درمل بې کیفیته وای، نو موږ به یې پر وړاندې دریځ نیوه، اوس هېڅوک څه نه شي ویلی، طالبان غواړي هر څه د هغوی د خلکو په لاس کې وي.»

خلک وایي، ولس د خپلواک غږ له حقه بې برخې شوي او د مسوولینو پر وړاندې د حساب غوښتنې فرصت يې له لاسه ورکړی دی.

په کندهار کې د طالبانو له خوا د اتحادیو بندېدل د خلکو د اقتصادي، ټولنیز او روغتیایي وضعیت لپاره یوه لویه ضربه ده.

طالبان نه یوازې د خلکو د ګډ غږ د خاموشه کولو هڅه کوي، بلکې په مستقیم ډول د بازار د انحصار لپاره زمینه برابروي.

د درملو په څېر مهم سکټور کې د هغوی ښکېلتیا د خلکو ژوند له ګواښ سره مخامخ کوي او دا هر څه ښيي، چې طالبان د ولس پر ستونزو نه، بلکې د خپلو اقتصادي ګټو پر تأمین تمرکز لري.

د پاکستان د لوړو زده کړو کمېسیون د خبرپاڼې له مخې، د بورسونو دا پروګرام د طب، انجنیرۍ، کرنې، مدیریت، ټولنیزو علومو او کمپیوټر ساینس په برخو کې د افغان زده‌کوونکو لپاره د زده‌کړې زمینه برابروي.

دا بورسونه په بشپړ ډول د پاکستان له لوري تمویل شوي دي او په کې د ژوند لګښت، د لیلیې اسانتیاوې، د پوهنتون فیسونه او د سفر مصارف شامل دي.

په دې بورسیو کې د لېسانس زده کړو لپاره لږ تر لږه ۱۲کاله زده‌کړې بشپړې وي، عمومي مضامینو کې د لږ تر لږه ۶۰سلنه نمرې او د طب او انجنیرۍ په برخو کې لږ تر لږه ۶۵سلنه نمرې ترلاسه شوي وي. د عمر شرط د ۱۷نه تر ۲۳کلونو پورې دی.

د ماسټرۍ لپاره لږ تر لږه ۱۶کاله زده‌کړې بشپړې وي او پوهنتوني نمرې د «سي جي پي اې» پر اساس د ۲.۵نه تر ۳پورې وي او د عمر شرط تر ۳۵کلونو پورې دی.

همداراز د دوکتورا لپاره لږ تر لږه ۱۸کاله زده‌کړې بشپړې وي او د «سي جي پي اې» له ۲.۵تر ۳پورې وي. د عمر شرط هم تر ۳۵کلونو پورې دی.

هغه محصلین چې بهرني اسناد لري، اړ دي چې د پاکستان د لوړو زده‌کړو کمېسیون او د تعلیمي بورډونو د همغږۍ کمېټې له لارې د معادل سند ترلاسه کړي.

د پاکستان د لوړو زده کړو کمېسیون وایي، محصلین باید یو قانوني تړون لاسلیک کړي چې له مخې یې د زده‌کړو تر بشپړېدو وروسته به بېرته افغانستان ته ستنېږي.

د معلوماتو له مخې، مجتبی محمدي له نیول کېدو شاوخوا یوه اوونۍ وړاندې له ایران څخه په جبري ډول اېستل شوی و. هغه له کلونو راهیسې د بشري حقونو د دفاع، عدالت غوښتنې او د بیان د ازادۍ په برخه کې فعالیت کړی و او په ایران کې د افغان کډوالو د مدني حقونو له مدافعانو بلل کېده.

مدني ټولنې وایي، د طالبانو له خوا د هغه ناڅاپي نیول په افغانستان کې د بشري فعالانو پر وړاندې د «زیاتېدونکو فشارونو یوه بېلګه» ده او دا د مدني ټولنې د غږ خاموشه کولو هڅه ښيي.

د دوی په وینا، د محمدي نیول یوازې د یوه کس پر شخصي ازادیو تېری نه دی، بلکې د هغو هڅو د ځپلو معنا هم لري، چې د ټولنې د هوساینې او د بشري ارزښتونو د خوندي کولو لپاره ترسره کېږي.

په خبرپاڼه کې راغلي: «د بشري حقونو بنسټونه په ټینګار سره غوښتنه کوي چې د احمد مجتبی محمدي د نیولو قانوني وضاحت دې وړاندې شي او هغه دې سمدستي خوشې شي.»

خبرپاڼه زیاتوي، چې د بشري فعالانو د ځورونې، ګواښ او بندي کولو دوام کولای شي د افغانستان د مدني ټولنې راتلونکی له جدي ګواښونو سره مخامخ کړي.

طالبانو لا تر دې مهاله د احمد مجتبی محمدي د نیولو په تړاو په رسمي ډول څه نه دي ویلي.

له ۲۰۲۱ کال راهیسې کله چې طالبان یو ځل بیا په افغانستان کې واک ته رسېدلي، د بشري حقونو فعالان، د ښځو د حقونو مدافعین، خبریالان او د مدني ټولنو غړي په دوامداره ډول له فشارونو او ګواښونو سره مخ دي.

ګڼ شمېر فعالان د طالبانو له لوري پرته له محکمې او قانوني پروسې نیول کېږي او ان د ډېرو نیول شویو کسانو کورنۍ نه پوهېږي چې هغوی چېرته ساتل کېږي.

ځینې فعالان وروسته له څو میاشتو درنو شرایطو او جبري اعتراف سره خوشې شوي، خو بیا هم د پلټنو او ګواښ لاندې وي.

د تېر جمهوري نظام د عامې روغتیا پخوانی وزیر فیروزالدین فیروز د طالبانو له واکمنېدو وروسته لومړی پاکستان، بیا ترکیې او په ۲۰۲۳ کال کې بریتانیا ته ولاړ او هلته یې د پناه غوښتنه وکړه.

ډیلي میل ورځپاڼې ویلي، چې ۵۸ کلن فیروزالدین فیروز دمګړۍ د برېتانیا په ډورسیټ بورنموت کې اوسیږي، خو د پناه غوښتنه یې رد شوې ده.

په راپور کې ویل شوي چې د نوموړي د پناه غوښتنه ځکه رد شوې، چې هغه په بریتانیا کې د افغان وګړو د مېشتېدو پروګرام له تړل کېدو وروسته د پناه غوښتنه کړې وه.

فیرزالدین فیروز اوس د حکومت د یادې پرېکړه پر وړاندې د استناف غوښتنه کړې ده.

نوموړی به د پرېکړې تر روښانتیا پورې د هغو درېیو هوټولو له ډلې په یوه کې اوسېږي چې د بریتانیا د کورنیو چارو وزارت له خوا د پناه غوښتونکو د ځای پر ځای کولو لپاره ځانګړي شوي دي.

خو د یادو هوټلونو مخې ته هره اوونۍ د کډوالو ضد لاریونونه کېږي. فیروز الدین فیروز ویلي، چې لاریون کوونکي د «شیطان» خطاب ورته کوي او له هېواده د وتلو غوښتنه ترې کوي.

فیرزوالدین فیروز ویلي:«زه باور لرم چې بریتانیا د دیموکراسۍ او د ښځو او بشري حقونو ملاتړ کوي او زه غواړم د همدې ارزښتونو برخه اوسم. زه په دې باور لرم چې د جنسیت، دین یا قوم په نظر کې نیولو پرته باید د خلکو درناوی وشي، د خلکو ژوند وژغورل شي او خلک ځواکمن شي.»

د تېر جمهوري نظام د عامې روغتیا وزیر دمګړۍ له ځايي موسسو سره د بې کوره کسانو د ملاتړ په همکارۍ بوخت دی.

نوموړي ویلي که د پناه غوښتنه یې ومنل شي، له ځايي شوراګانو سره به د بې کوره کسانو د ملاتړ لپاره خپلي طبي تجربې شریکې کړي.

فیروزالدین فیروز وايي، د طالبانو له واکمنېدو وروسته یې کور او بانکي حسابونه ضبط شول او دی د هغوی د ځورونو له وېرې اړ شو چې افغانستان پرېږدي.

دغه مرکز زیاتوي چې له یادو دروازو څخه یوه د ښورندام او ترنک له پله، دویمه د باغ له پله، درېیمه د کوتل مرچې له لارې، څلورمه د ښار د کمانډو په سیمه کې او پنځمه د سپین بولدک ولسوالۍ د حوت له غره سره جوړیږي.

د بلخ ولایت د معلوماتو او رسنیو مرکز وایي چې یادې دروازي بلخ کې د کام اير شرکت، مزار هوټل، غضنفر ګروپ، سید کریم اغا، بشیر نوید ګروپ رییس خیرالدین مایل او ګڼو نورو تجارانو په مالي لګښت جوړیږي.

دغه مرکز وایي چې ددې دروازو کار پیل شوی او موخه یې د شمال او سویل خلکو یووالی او اتحاد دی.