د افغانستان ازادۍ جبهې پرون جمعه (د تلې ۴مه نېټه) پر خپله ایکس پاڼه لیکلي، چې د پنجشنبې په ورځ یې د تخار ولایت په خواجه بهاءالدین ولسوالۍ کې د طالبانو پر یوه قرارګاه راکټي برید کړی، چې په پایله کې یې دوه طالبان وژل شوي، خو سرچینو ویلي، چې په دې برید کې چا ته زیان نه دی اوښتی.
په اعلامیه کې راغلي، چې دې جبهې پنجشنبه د شپې ۱۰ بجې د تخار ولایت په خواجه بهاءالدین ولسوالۍ کې د طالبانو پر یوه قرارګاه راکټي برید کړی، چې دوه طالبان یې وژلي او د ټپيانو په اړه معلومات نه لري.
سیمهییزو سرچینو له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې منلې، چې پر دې قرارگاه لږ تر لږه درې راکټونه لګېدلي، خو په دې برید کې چا ته زیان نه دی اوښتی. سرچینې دا هم ویلي، چې قرارګاه ته نژدې کلي کې اور لګېدلی دی.
د افغانستان ازادۍ جبهې په اعلامیه کې زیاته شوې، چې د دې برید اصلي هدف د عبدالملک تاتار کور و. عبدالملک تاتار د پخواني حکومت د پولیسو قوماندان و، چې اوس طالبانو د هغه په کور کې قرارګاه جوړه کړې ده.
طالبانو تر اوسه د دې راکټي برید په اړه څه نه دي ويلي.
ډیپلوماټیکو سرچینو د جمعې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې ټاکل شوې د افغانستان په چارو کې د پاکستان ځانګړی استازی محمد صادق خان په راتلونکو څو ورځو کې ایران ته ولاړ شي. نوموړی به د دې سفر پر مهال له ایراني چارواکو سره وویني او د افغانستان په تړاو به خبرې ورسره وکړي.
محمد صادق خان داسې مهال ایران ته سفر کوي، چې په پښتونخوا او بلوچستان ایالتونو کې د ناامنیو له امله د طالبانو او پاکستان اړیکې ترینګلي شوي دي. پاکستان طالبان تورنوي، چې پاکستاني طالبانو ته یې پناه ورکړې ده.
پرون د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلې د غونډې په ترڅ کې د پاکستان، روسیې، چین او ایران چارواکو هم سره لیدلي او په دې ناسته کې یې په افغانستان کې د ترهګرو ډلو پر موجودیت اندېښنه ښودلې وه.
دې څلورو هېوادونو د القاعده، داعش، پاکستاني طالبانو تحریک، ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ، بلوڅ بېلتون پالو او جیشالعدل په څېر ترهګرو ډلو د فعالیتونو په اړه جدي اندېښنه څرګنده کړې او له طالبانو یې غوښتي وو، چې له توپير پرته او په کلکه د دې ډلو پر ضد مبارزه وکړي او هغوی ته اجازه ور نه کړي، چې د افغانستان خاوره د ګاونډیانو او سیمې پر ضد وکاروي.
صادق خان دغه همدا راز د تلې د میاشتې پر څلورمه نېټه په اسلام آباد کې د روسیې له سفیر آلبرټ خورف سره هم لیدلي او په افغانستان کې یې د پټو شویو ترهګرو ډلو په اړه یې خبرې ورسره کړې دي.
صادق خان پر خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې دې لیدنه کې په افغانستان کې د نړیوالو او سیمهییزو ترهګرو ډلو سره پر ګډه مبارزه ټینګار وشو.
تر دې مخکې د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار هم ویلي و، چې دوی تر ۲۰ ډېرو هغو ترهګرو ډلو په اړه اندېښمن دي، چې د افغانستان له خاورې څخه د پاکستان پر ضد کار اخلي. ډار زیاته کړې، چې په دې ترهګرو ډلو کې ځینې یې له القاعده شبکې سره همکاري کوي.
په اتریش کې د افغانستان سفیرې منیژې باختري د جمعې په ورځ (د تلې ۴مه) د اتریش د ښځو، ساینس او څېړنې له فډرالي وزیرې ایوا ماریا هولزلېتنر سره په کتنه کې ویلي، د افغان ښځو وضعیت باید د نړۍوالې ټولنې له پامه ونه غورځول شي ځکه چې دغه قشر په سیستماتیک ډول له ټولنې حذف کېږي.
په اتریش کې د افغانستان سفارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، مېرمن باختري په دې کتنه کې له افغان ولس او په ځانګړي ډول له افغان ښځو او نجونو سره چې د طالبانو له بې ساري محدودیتونونو سره مخ دي له دوامداره ملاتړ څخه مننه وکړه.
منیژې باختري همداراز په ډاګه کړه، چې په افغانستان کې افغان ښځې او نجونې له خپلو بنسټيزو انساني حقونو له زده کړو او کار څخه نیولې بیا د تګ راتګ تر ازادۍ او ټولنیز ژوند پورې بې برخې دي.
نوموړي وویل، «د افغان ښځو وضعیت باید د نړۍوالې ټولنې له پامه ونه غورځول شي ځکه چې دغه قشر په سیستماتیک ډول حذفېږي.»
ایوا ماریا هولزلېتنر په دې کتنه کې د افغان ښځو له حقونو خپل ملاتړ څرګند کړ.
نړۍوالې ټولنې په وار وار له طالبانو غوښتي چې په افغانستان کې بشري او په ځانګړي توګه د ښځو او نجونو حقونه رعایت کړي، خو طالبانو بیا ویلي چې د شریعت په چوکاټ کې د ټولو افغانانو حقونه خوندي دي.
د پرینسټون پوهنتون د عامه نړیوالو چارو پوهنځي مشرې اماني جمال، د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ په څنډه کې یوې ناستې ته ویلي، چې د افغانستان د راتلونکي د ثبات او شمولیت لپاره د ملګرو ملتونو د کړنلارې پیاوړتیا او اصلاح خورا اړینه ده.
اغلې جمال وویل: «افغانستان د طالبانو تر واک لاندې د سیاسي کړکېچ، د بشري حقونو پراخ نقض، اقتصادي ګډوډۍ او د خلکو د هر اړخیزو کړاوونو ښکار دی. نن د هر وخت په پرتله ډېره اړتیا ده چې نړیواله ټولنه د یوه داسې ګډ چوکاټ له مخې پر افغانستان تمرکز وکړي، چې ټول افغانان پکې د ګډون احساس وکړي.»
هغې د پرینسټون پوهنتون د افغانستان د سیاست د څېړنیز لابراتوار فعالیتونو ته هم اشاره وکړه او زیاته یې کړه، چې دا مرکز د ګڼو څېړنیزو راپورونو په خپرولو، له ۳۰ډېر نړیوالو غونډو په جوړولو او له ۱۵ډېر افغان څېړونکو او همکارانو په مېزبانۍ سره هڅه کړې، چې د افغانستان د وضعیت د څېړنې او د سیاست جوړونې د بحثونو لپاره یوه علمي زمینه برابره کړي.
اماني جمال د ملګرو ملتونو د «موزاییکي» یا متنوع تګلارې په اړه هم وغږېده او هغه یې د افغانستان د ستونزو په حل کې یو بالقوه مسیر وباله؛ خو ټینګار یې وکړ، چې دغه تګلاره باید له جدي بیا کتنېسره مخ شي، څو د شمولیت، شفافیت او حساب ورکونې ضمانت پکې موجود وي.
د پرینسټون پوهنتون د عامه نړیوالو چارو پوهنځي مشرېپه پای کې زیاته کړه، چې د نړیوالو تعاملاتو پراختیا او له څو اړخیزو بنسټونو، په ځانګړي ډول ملګرو ملتونو سره ګډ کار د دې پوهنتون له ستراتیژیکو ستنو څخه دی.
د هغې په خبره، د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلې په څنډو کې د دې ډول ناستې ترسره کېدل د نړیوالې ټولنې سره د اغېزمنو او رغنده خبرو اترو د هڅو یوه بیلګه ده.
په ملګرو ملتونو کې د کاناډا استازي باب ري، د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ په څنډه کې یوې ناستې ته ویلي، چې د طالبانو اداره په افغانستان کې د «اپارتاید رژیم» بڼه لري او د ټولنې د وېش لپاره له جنسیت څخه د یوې وسیلې په توګه کار اخلي.
نوموړي زیاته کړه، چې طالبان هڅه کوي په افغانستان کې یو داسې حکومت او ټولنه جوړه کړي چې ښځې پکې هېڅ ونډه ونه لري.
د هغه په وینا، ښځې په منظم ډول له اساسي حقونو بېبرخې کېږي او له ژوند د ټولو ډګرونو شړل کېږي.
باب ري،د طالبانو اوسنی چلند یو «ناورین زېږونکې او د تاوتریخوالی ډکه ټولنیزه ازموینه» وبلله او څرګنده یې کړه، چې دا د جنسیت پر بنسټ د ټولنې د کمزوري کولو او وېش روښانه بېلګه ده.
هغه د افغانستان وضعیت د ایران له شرایطو سره هم پرتله کړ او ویې ویل: «په ایران کې سره له دې چې ځینې محدودیتونه شته، خو د ټولنې په طبي، علمي او حقوقي برخو کې د ښځو ګډون اړین دی. خو طالبان هڅه کوي ټولنه په بشپړه توګه بې له ښځو اداره کړي.»
د کاناډا استازي ټینګار وکړ، چې هېواد به یې د طالبانو د واکمنۍ د پایلو او لګښتونو په اړه له نړیوالو چارواکو او نورو اړخونو سره خبرو ته دوام ورکړي. هغه زیاته کړه چې د دې وضعیت د ګواښونو درک کول خورا مهم دي.
ملګرو ملتونو کې د افغانستان په تړاو د پاکستان د لومړي وزیر له وینا او له ټرمپ سره یې تر لیدنې وروسته یو شمېر طالب چارواکي اندېښمن شوي دي. له دغو چارواکو د افغانستان بانک د نظارت او مالي خدمتونو مشر لطف الله خیرخواه وايي، په اسیا کې یو هېواد دی چې سیمه کې د جګړې جوړولو هڅې کوي.
له تېرو درېیو میاشتو راهیسې د پاکستان د پوځ مشر عاصم منیر ۳ ځلي امریکا ته سفر کړی او د ډونالډ ټرمپ په ګډون یې له یو شمېر سیاسي او ملکي چارواکو سره خبرې کړي او همداراز د ملګرو ملتونو په عمومي اسامبلۍ کې د افغانستان په تړاو د پاکستان د لومړي وزیر له وینا او ورپسې له عاصم منیر سره یو ځای له ډونالډ ټرمپ سره لیدنې یو شمېر طالب چارواکي وارخطا کړي دي.
یو له دغو طالب چارواکو د افغانستان بانک د نظارت او مالي خدمتونو مشر لطف الله خیرخواه چې تر دې مخکې د لوړو زده کړو وزارت مرستیال و پرته له دې چې د کوم هېواد نوم واخلي وايي، په اسیا کې یو هېواد دی چې په سیمه کې د جګړې جوړولو هڅې کوي.
پاکستان چې په دومره صراحت د افغانستان د مسایل په تړاو خبرې کوي، خو طالب چارواکي بیا دومره په خپلو خبرو کې صریح نه دي او دغه وضعیت ګڼې پوښتنې رامنځته کړي دي.
لطف الله خیرخواه د جمعې په ورځ (د تلې ۴مه) په خپله اېکس پاڼه لیکلي، «د اسيا يو هېواد چې تل من حيث دولت اجاره کېږي، سيمه کې د ملېشې کردار لوبولو ته ټټر وهي او سيمه کې د جګړې جوړولو کوښښ کوي.»
نوموړي په ګواښوونکي ډول ویلي، چې دا ځل به پیل کړې جګړه تاسو هم «لوڅوي» او سیمه به بېرته پخواني طبیعت ته ګرځي او زیاتوي، «واورئ!تاسو پيل کړې جګړه به دا ځل تاسې لوڅوي، اوبه به ستاسې پر شګلنو ورخونو اړوي او سيمه به بېرته پخواني طبيعت ته ځي.»
هغه همداراز زیاته کړې، «افغانستان حادثه نه ده، د تاريخ تسلسل دى!»
سره له دې چې لطف الله خیرخواه په اسیا کې د دغه هېواد نوم نه دی اخیستی، خو له خبرو داسې ښکاري چې موخه یې پاکستان دی، ځکه خیرخواه د خپلو خبرو په پای کې وايي، «سیمه به بېرته پخواني طبیعت ته ځي.» دا په دې معنا چې له افغانستان څخه بېله شوې خاوره به هم بېرته د افغانستان په کنټرول کې راشي.
تر دې مخکې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت د خپرونو چارو مرستیال مهاجر فراهي هم پرته له دې چې د کوم هېواد نوم واخلي ویلي، ، د لرې او نږدې غلیمانو د «نوک» ځواب به په «سوک» ورکړي. هغه همداراز هغو کسانو ته چې غواړي د نورو په مټ په افغانستان کې اور ته لمن ووهي خبرداری ورکړی چې د هېواد د دفاع لپاره د پرون او وړمې ورځې په څېر چمتو دي.
مهاجر فراهي:د لرې او نږدې غلیمانو د نوک ځواب په سوک ورکوو | افغانستان انټرنشنل پښتو
له دې سره سم، په پاکستان د افغانستان پخوانی ډيپلوماټ او د سیاسي چارو شنونکی احمد سعیدي په خپله یوه مقاله کې په تېرو درېیو میاشتو کې امریکا ته د پاکستان د پوځ د مشر عاصم منیر درېیو سفرونو او همداراز د شهباز شریف په ګډون له ډونالډ ټرمپ سره یې لیدنې ته په اشارې سره وايي، «دغه لیدنې او کتنې عادي مه ګڼۍ، زما په باور په افغانستان کې یوه نوې لوبه پیلېدونکې ده. دغه لوبه به هم له امریکا سره په همغږۍ ترسره شي.»
د نوموړي په باور، ښايي په دې لوبه کې د طالبانو اوسنی مشر څنډې ته شي او «نرم» کسان به چې اسلام اباد او واشنګټن ته د منلو وي او په ټوله کې په افغانستان کې واک داسې ډلې ته سپارل کېږي چې له نړۍوالې ټولنې سره ښه تعامل وکړلای شي او ورسره جوخت د پاکستان ژیوپلیتیک او د امریکا امنیتي ګټې خوندي کړي.
سره له دې چې، په سپينه ماڼۍ کې له ډونالډ ټرمپ سره د پاکستان د لومړي وزیر او د پوځ د مشر د وروستۍ لیدنې په تړاو بشپړ معلومات او په ځانګړې توګه دا چې د افغانستان د وضعیت په تړاو یې څه ویلي، نه دي خپاره شوي، خو تر دې مخکې شهباز شریف د ملګرو ملتونو په عمومي غونډه کې د وینا پرمهال له طالبانو وغوښتل چې د بشري حقونو او د ښځو حقونو ته درناوی وکړي او ډاډ ورکړي چې د افغانستان له خاورې به د هېڅ هېواد پر ضد کار نه اخېستل کېږي.
شهباز شریف له طالبانو د بشري حقونو او د ښځو حقونو د درناوي غوښتنه وکړه | افغانستان انټرنشنل پښتو
هغه همداراز پر نړیوالې ټولنې غږ وکړ چې د هغو ډلو پرضد اقدام وکړي چې د نوموړي په وینا له افغانستان څخه فعالیت کوي.