ملګري ملتونه: روان کال کې دوه مېلیونه افغانان له پاکستان او ایران نه ستانه شوي

د ورځپاڼې په وینا، قبایلي مشرانو د پېښور د قول اردو په قومادانۍ کې له تورن جنرال عمران سرتاج او نورو چارواکو سره خبرې وکړې. د خبر له مخې، په دې غونډه کې ویل شوي، چې باید د حکومت وسله وال مخالفین د تېرا سيمه پرېږدي پرېږدي او که داسې ونه‌کړي؛ نو پوځي عملیات به ورباندې وشوي.

د پښتونخوا د قول اردو قوماندان تورن جنرال عمران سرتاج قبایلي مشرانو ته وړاندیز وکړ، چې منتخب مشران دې تېرا ته ولاړ شي او د دې کار لپاره ۱۰ ورځې وخت لري. د دې غونډې د پرېکړو پر بنسټ، پرون څو مشران تیرا ته ولاړل، چې له پاکستاني طالبانو، لشکر اسلام او حافظ ګل بهادر ډلې له مشرانو سره اړیکې ونیسي.

د پاکستاني پوځیانو او قبایلي مشرانو تر منځ غونډه د شادلې سیمې تر چاودنې وروسته کېږي. دا چاودنه د سپټمبر پر ۲۲ نېټه وشوه او ۲۱ کسان په کې ووژل شول.

سرچینه وايي دغو طالب چارواکو په غیر مسقیم او تلویحې ډول دا خبره کړې چې ګواګې له ښځو سره ځیرک موبایل د فساد لامل ګرځي. د کابل ښار ځینې اوسېدونکی بیا د طالبانو دا ډول څرګندونې افغان مېرمنو ته څرګند سپکاوی بولي.

د کابل ښار اوسېدونکې شبانه (مستعار نوم) وايي طالبان دې له ښځو د ځیرک موبایلونو د راټولو پرځای پر خپلو کړنو فکر وکړي. هغې افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل: «زموږ په کور کې درې ځیرک موبایلونه دي چې زه او خویندې مې کاروو، موږ په‌کې انلاین زده کړه او د ژوند نور مهم کارونه چې له موبایل پرته نه شي کیدای ترسره کوو، دا ډول څرګندونې پتمنو افغان میرمنو ته لوی سپکاوی دی».

دا په داسې حال کې چې د تیرې سپټمبر میاشتې په څوارلسمه نېټه هم په کندهار کې د طالبانو د امر بالمعروف او شکایتونو اورېدو ریاست محتسبینو په جوماتونو کې ملا امامانو ته لارښوونه کړې وه، چې په خپلو سیمو کې دې مېرمنې د ځیرک مبایل له کارولو منعه کړي.

راپور راغلي، اټکل کېږي چې په تېرو څلورو کلونو کې تر ۵زرو ډېرې نجوني په زور واده شوي وي.

د راپور له مخې، د بشري حقونو سازمانونه او ملګري ملتونه خبرداری ورکوي، چې د نجونو پر زده‌کړو بندیز کورنی تاوتریخوالی، بې‌وزلي، ځان وژنې، جبري ودونه او په نړۍوال ډګر کې د افغانستان سیاسي انزوا ډېروي.

د یونیسف او نړۍوال بانک د وروستیو ارزونو پر بنسټ، د طالبانو تر دوېیمې واکمنۍ وروسته تر یوه مېلیون ډېرې نجوني له زده کړو څخه پاتې دي.

دغه طالب چارواکي د شمشاد په نوم کابل کې فعالې یوې خصوصي ټلوېزیوني شبکې سره په مرکه کې ویلي چې ګاونډیان په ځانګړې توګه پاکستان د افغانستان له بې وسۍ د سیاسي الې په توګه استفاده کوي.

نوموړي زیاته کړې: «د افغانستان په ځینو مهمو برخو کې د ګاونډیانو له لوري مفلوج پاتې شوی دی، پاکستان کله لاره خلاصه او کله یې بنده کړي چې له کبله یې زموږ ډیری هېوادوال چې په کور دننه یې درمنله ناشوني وي له ننګونو سره مخ وي او دا د دوی لپاره یوه لویه سیاسي حربه ده».

دغه طالب چارواکي همدا راز ویلي هڅه کیږي چې افغانستان تر راتلونکي یوه کاله د عامې روغتیا په مهمو برخو کې د پام وړ پرمختګونه وکړي او ځان بسیاینې ته نږدې شي. هم مهاله د افغانستان د روغتیایي سېسټم اړوند د ګڼو ننګوونو او ستونزو راپورونه هم ورکول کېږي.

په دې وروستیو کې د روغتیا نړۍوالو سازمان په ګډون یو شمېر نړۍوالو مرستندویه ادارو ویلي چې د افغانستان روغتیایي سکتور اوس د محدودو مرستو په ځانګړي ډول د امریکا متحده ایالتونو د پراختیایي مرستو په کمېدو سره د ګړنګ پر غاړه ولاړ دی. د راپورونو له مخې، د دغو مرستو د کموالي له کبله د مور او ماشوم د مړینې په کچه کې هم کموالی راغلی دی.

په راپور کې د امریکا د بشري مرستو ناوړه پایلو ته په اشارې سره ویل شوي چې اوس په دې برخه کې د کوم پرمختګ نښه نه لیدل کیږي؛ نو ځکه په کاره ده چې اروپايي او سیمه ییز هېوادونه لاس په کار شي.

یادې ډلې ویلي چې مرسته کوونکي هېوادونه باید د هغو حقوقي او سیاسي محدودیتونو د نرمښت په برخه کې ګامونه پورته کړي چې د افغانستان د اقتصادي ودې مخه یې نیولې ده.

د راپور له مخې، د بنسټیزو خدمتونو دوام، د کارموندنې د فرصتونو رامنځته کول، د سوداګرۍ او پانګونې پر وړاندې د شته ننګونو له‌منځه وړل او د لویو بنسټیزو پروژو تطبیق کولای شي په افغانستان کې د مخ پر زیاتېدونکي فقر کچه راکمه کړي.

افغانستان په نړۍ کې د هغو هېوادونو په کتار کې دی چې د فقر او بې وزلۍ کچه په‌کې ورځ تربلې مخ پر زیاتېدو ده.