د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق (یونېسف) استازی تاجالدین اویوواله وایي، چې د بارانونو له پیل سره د ختیځ افغانستان د زلزلهځپلو سیمو اوسېدونکي په ځانګړي ډول ماشومان د سېلابونو، ناروغیو او یخنۍ له شدیدو ګواښونو سره مخ دي.
اویوواله د دوشنبې په ورځ (د تلې ۱۴مه) په خپله اېکس خواله رسنۍ کې لیکلي: «بارانونه پیل شوي او له دې سره د سېلابونو، ساري ناروغیو او یخنۍ ګواښ د هغو ټولنو لپاره زیات شوی، چې د زلزلې له امله زیانمنې شوې دي، په ځانګړي ډول ماشومان چې تر ټولو زیات زیانمن کېږي.»
د هغه په وینا، یونېسف د ۲۱.۶ میلیونه ډالرو مرستې غوښتنه کړې، خو تر اوسه یې بشپړ تمویل نه دی ترلاسه کړی. نوموړي له نړۍوالو مرستهکوونکو وغوښتل، چې د افغانستان له ماشومانو سره په دې بحراني پړاو کې بېړنۍ مرسته وکړي.
د روان کال د اګست پر ۳۱مه په کونړ ولایت کې په بېلابېلو ولسوالیو کې یوه زوروره زلزله وشوه، چې شدت یې د ریښتر په کچه ۶.۰ درجې ثبت شوی و. د راپورونو له مخې، په دې زلزله کې لږ تر لږه ۲۲۰۵ کسان مړه او شاوخوا ۳۶۴۰ ټپیان شوي دي. د قربانیانو په منځ کې سلګونه ماشومان شامل وو.
سربېره پر دې، د زلزلې له امله زرګونه کورونه ویجاړ شوي، ګڼ شمېر ښوونځي او روغتیايي مرکزونه زیانمن شوي، ماشومان د زدهکړو او لومړنیو روغتیايي خدماتو له جدي کمښت سره مخ دي.
د یونېسف په وینا، د زلزلې اغېزمن ماشومان اوس د ژمي له سړې هوا، لوږې او د ناروغیو له ګواښ سره لاس او ګرېوان دي.
دغه راپور د دوشنبې په ورځ (د تلې ۱۴مه) خپور شوی او پکې راغلي، چې د تحریک طالبان پاکستان مشران د افغان طالبانو له رژیم څخه مالي ملاتړ ترلاسه کوي او د هغوی جنګیالي په اسانۍ له افغانستان څخه پاکستان ته تګ او بېرته راتګ کوي.
نیویارک ټایمز لیکي، سره له دې چې طالبان له دې ډلې سره هر ډول ملاتړ ردوي، خو شواهد ښيي، چې د «ټيټيپي» غړي په افغانستان کې له شته شبکو څخه روزنه او د تنظیم ملاتړ ترلاسه کوي. د راپور له مخې، دغه اړیکې د دواړو ډلو د نږدې ایدیالوژیکي اړیکو او ګډو تاریخي ریښو پایله ده.
راپور زیاتوي، چې د «ټيټيپي» د عملیاتو کچه او د هغوی د بریدونو پېچلتیا په وروستیو دوو کلونو کې ډېره لوړه شوې ده. د دغې ډلې بریدونه اوس یوازې د پوځ او پولیسو پر ضد نه، بلکې په ډېرو مواردو کې ملکي وګړي هم اغېزمن کړي دي.
د پاکستان د سولې د څېړنو انستيټیوټ په وینا، د ۲۰۲۴کال تر پایه د پاکستان دننه ترهګریز بریدونه د ۲۰۱۵کال له کچې هم پورته شوي دي.
د دې بنسټ په راپور کې راغلي، دغه زیاتوالی تر ډېره د تحریک طالبان پاکستان د فعالیتونو له امله دی.
د یادې موسسې د ارزونې له مخې، پاکستان اوس د نړۍ دویم هېواد دی چې د ترهګرۍ له جدي اغېزو سره مخامخ دی.
د «ټيټيپي» د بریدونو په ځواب کې د پاکستان پوځ سږکال په اوړي کې په خېبرپښتونخوا او د ډیورنډ کرښې ته نږدې سیمو کې پراخ پوځي عملیات پیل کړل، خو د ځایي سرچینو له قوله، د دغو عملیاتو له امله زرګونه اوسېدونکي بېځایه شوي او د ناامنۍ او بېکورۍ له ګواښ سره مخ دي.
نیویارک ټایمز د خپل راپور په پای کې لیکي، چې د افغانستان له خاورې د «ټيټيپي» د ازادو فعالیتونو دوام د اسلاماباد او کابل «افغان طالبان» ترمنځ د اړیکو تر ټولو ستر خنډ بلل کېږي او د دواړو لوریو ترمنځ د باور کچه ورځ تر بلې راټیټېږي.
اوچا پر اېکس خواله رسنۍ د اڼدریکا راټواټي کونړ ته د سفر ويډیو خپره کړې، چې وایي: «د ژمي د نږدې کېدو او د بارانونو له پیل سره د کونړ زلزلهځپلې کورنۍ له سختو ستونزو سره مخ دي او ډېری کورنۍ وايي، چې دوی د ژمي لپاره نه اسباب لري او نه هم د اوسېدو خوندي ځای.»
راټواټي ټینګار کړی، چې نړۍواله ټولنه باید د ژمي له راسېدو دمخه د سرپناه، خوراکي توکو او نورو اړینو توکو د برابرولو لپاره سمدستي ګامونه پورته کړي.
د روان کال د اګست پر ۳۱مه د کونړ ولایت په څو ولسوالیو کې زوروره زلزله وشوه، چې شدت یې د ریښتر په کچه ۶.۰ درجې ثبت شوی و.
د راپورونو له مخې، په دې پېښه کې لږ تر لږه ۲۲۰۵ کسان مړه او ۳۶۴۰ ټپیان شوي دي. همداراز، شاوخوا ۵۴۰۰ کورونه ویجاړ شوي دي او په ډېرو سیمو کې ښوونځي، کلینیکونه او د خلکو استوګنځایونه د استعمال وړ نه دي پاتې شوي.
د طبیعي ناورینونو د مدیریت ادارې وایي، د زلزلې له امله د کونړ ولایت په خاص کونړ، نورګل، څوکۍ او چپه دره ولسوالیو کې زیانونه خورا پراخ دي. زرګونه کورنۍ بېکوره شوې او د ملګرو ملتونو په وینا، د زرګونو کسانو ژوند د یخنۍ او لوږې له ګواښ سره مخ دی.
د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړي استازي محمد صادق خان په خپله اېکس پاڼه لیکلي، د دوشنبې په ورځ (د تلې ۱۴مه) یې په مسکو کې د «مسکو فارمټ» له غونډې مخکې د افغانستان لپاره د روسیې له ځانګړي استازي ضمیر کابلوف سره په کتنه کې د افغانستان په اړه د سیمهییزې همکارۍ د پیاوړتیا پر لارو چارو خبرې کړې دي.
د نوموړي په وینا، په دې لیدنه کې په کابل کې د پاکستان سفیر عبیدالرحمان نظاماني هم ګډون درلود.
له دې سره سم، صادق خان په کابل کې د چین له سفیر یو شیاویونګ سره کتنه ګټوره بللې او زیاته کړې یې ده، چې په دې کتنه کې د سیمې د امنیت، د ترهګرۍ ضد همکاریو او د افغانستان د بشري وضعیت په اړه خبرې شوې دي.
د نوموړي په وینا، په دې کتنه کې یادو ستونزو ته د رسېدنې په موخه د یوې همغږې لارې د رامنځته کېدو پر اړتیا ټينګار وشو، څو ورسره په سیمه کې دایمي سوله او ثبات رامنځته شي.
په ورته وخت کې، صادق خان بیا په کابل کې د ایران له سفیر محمد رضا بهرامي سره لیدنه ژوره بللې او زیاته کړې یې ده: «موږ د افغانستان د وروستیو حالاتو په اړه مفصل بحث وکړ او د ګډو اندېښنو او په ځانګړي ډول د ترهګرۍ د دوامدار ګواښونو په اړه مو نظرونه تبادله کړل.»
د نوموړي په وینا، په دې کتنه کې د یادو مسایلو په تړاو د دوامدارو خبرو او همغږۍ پر اهمیت ټينګار وشو، څو ورسره ګډې ستونزې حل شي.