د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر د ازادو زونونو د نړۍوال سازمان په کانګرس کې ګډون وکړ

د اېراف اژانس د راپور له مخې؛ د بیرجند ښاروال علي ناصري اعلان کړی، چې دا د ایران او افغانستان د ګډو پانګونو او سوداګرۍ لومړی نندارتون دی چې د سوېلي خراسان پر اقتصادي وړتیاوو راڅرخي. ناصري زیاته کړه، دغه نندارتون چې د روان کال (د تلې له ۲۶مې څخه تر ۲۹مې) پورې به دوام ولري کولای شي د سوېلي خراسان د اقتصادي ونډې د زیاتوالي لپاره یو مهم پړاو وي.

هغه وویل، سوېلي خراسان له افغانستان سره ۳۳۱ کیلومتره ګډه پوله لري او د دواړو هېوادونو درېیم رسمي بندر د ماهیرود په پوله کې موقعیت لري چې دغه ولایت د ایران د ختیځ له مهمو سیمو شمېرل کېږي او له پخوا څخه یې له افغانستان سره نږدې اقتصادي اړیکې لرلې.

د بیرجند ښاروال دغه نندارتون د افغان او ایراني سوداګرو لپاره یو بې‌ساری فرصت وباله او ویې ویل، چې دا هڅه به د ولایت د اقتصادي ودې او د دواړو هېوادونو د سوداګریزو اړیکو د بیا تعریف لپاره سټراتیژیک اهمیت ولري.

نوموړي له ټولو اقتصادي فعالانو، پانګه‌والو او تولیدوونکو وغوښتل، چې په دغه نندارتون کې ګډون وکړي او زیاته یې کړه، د سوېلي خراسان په کانونو، صنعت او ګرځندوی برخو کې بې‌سارې وړتیاوې لري، چې دغه نندارتون به افغان پانګه‌والو ته د هغوی د معرفي کولو یو ارزښتناک فرصت وي.

نوموړي هیله څرګنده کړه، چې دغه نندارتون به وکولای شي د ایران او افغانستان ترمنځ د سوداګرۍ کچه، په ځانګړې توګه د سوېلي خراسان او د افغانستان د فراه ولایت ترمنځ اقتصادي همکارۍ لا پیاوړې کړي.

هغه زیاته کړې، چې پاکستان د طالبانو له حکومت سره په وار، وار مذاکرات کړي؛ خو لاهم پاکستان کې وینه تویېدنه نه‌ده درېدلې او دوی هره ورځ د سرتېرو جنازې پورته کوي.

د پاکستان د دفاع وزیر خبرداری ورکړی، چې نور د ترهګرو ملاتړ دوی ته د منلو نه‌دی.

د پاکستان د دفاع وزیر په وار، وار دې ته ورته توندې څرګندونې او ادعاوې کړې دي؛ خو طالبانو بیا د پاکستان دغه ادعا چې ګواکې دوی په پاکستان کې د ورانکاره کړونو ملاتړ کوي، رد کړې دي.

نوموړي تېره ورځ هم د ملي شورا په غونډه کې ویلي و، چې اسلام‌اباد له ترهګرۍ ستړی شوی او هغو ته به حساب ورکول کېږي چې د ترهګرو لپاره پټنځایونه برابروي. هغه زیاته کړه، د افغانستان له خاورې ترهګریز فعالیتونه نور د زغم وړ نه‌دي.

هغه وویل، چې له کابل سره به یاده موضوع د یوه رسمي پلاوي له لارې وڅاري.

دغه پرېکړه‌لیک چې د پنجشنبې په ورځ د ۵۰۴موافقو، ۷۴مخالفو او ۳۰ممتنعو رایو په ترلاسه کولو سره تصویب شو. په دې پرېکړه‌لیک کې د اروپايي ټولنې څخه غوښتل شوي چې د کونړ د وروستۍ زلزلې له امله رامنځته شوي بشري ناورین ته جدي غبرګون وښيي او د مرستو رسونه، په ځانګړي ډول د ښځو او محرومو قشرونو لپاره، پراخه کړي.

د اروپايي پارلمان استازو ویلي، د نړیوالو مرستو کمښت د کونړ او ننګرهار د خلکو حالت لا پسې خراب کړی دی، او له اروپايي کمېسیون یې غوښتي چې د افغانانو د بنسټیزو اړتیاوو لپاره بېړنۍ مرستې زیاتې کړي.

په پرېکړه‌لیک کې راغلي چې د طالبانو هغه چلند، چې د زلزله‌ځپلو مېرمنو او نجونو د مرستو مخه نیسي، د «بشریت ضد جنایت» تعریف پوره کوي. له همدې امله، اروپايي پارلمان د ټولو محدودیتونو د سمدستي لېرې کولو غوښتنه کړې ده، څو د بشري مرستو وېش له خنډ پرته ترسره شي.

استازو همدارنګه له اروپايي ټولنې او سیمه‌ییزو شریکانو غوښتنه کړې چې د طالبانو له لاسوهنې پرته، د بشري مرستو د مستقیم انتقال لپاره له غیر دولتي بنسټونو سره نږدې همکاري وکړي.

اروپايي پارلمان له اتحادیې او د هغې له غړو هېوادونو غوښتنه کړې چې پر طالبانو سیاسي او اقتصادي فشار زیات کړي، د هغوی شتمنۍ کنګل کړي، سفرونه یې منع کړي او له دې ډلې سره د رسمي اړیکو له ټینګولو ډډه وکړي.

په پرېکړه‌لیک کې د هغو افغان فعالانو، خبریالانو او د بشري حقونو د مدافعینو په اړه هم اندېښنه څرګنده شوې چې دا مهال په پاکستان کې د اروپايي هېوادونو د پناه غوښتنو د ارزونې په تمه دي. اروپايي پارلمان له دغو هېوادونو غوښتي چې د دوی د پناه غوښتنو د ارزونې بهیر چټک کړي.

یاده دې وي چې د اګست په ۳۱مه نېټه، په کونړ ولایت کې د ۶ریشتر درجې زلزلې له امله له ۲۲۰۰زیات کسان مړه، زرګونه نور ټپیان او شاوخوا ۶۷۰۰کورونه ویجاړ شول.

اروپايي ټولنې تر دې وړاندې اعلان کړی و چې د ۲۰۲۵کال لپاره یې ۱۶۱میلیونه یورو بشري مرستې ځانګړې کړي، او د زلزله‌ځپلو لپاره یې یو میلیون یورو اضافي بودجه هم منظور کړې ده.

د دغه سازمان په وینا، په لومړي پړاو کې هغه ماشومان چې عمرونه یې له شپږو میاشتو تر لسو کلونو پورې دي، په ۱۷سړو ولایتونو کې واکسين شوي دي. دا کمپاين د افغانستان د ملي معافيت د پراختیا پروګرام په همغږۍ ترسره شوی.

د روغتيا نړيوال سازمان په يوه خبرپاڼه کې ويلي چې سرخکان يو له تر ټولو ساري او وژونکو ناروغیو څخه ده، خو د واکسين له لارې د مخنیوي وړ ده. په افغانستان کې د عادي واکسين خدمتونو ته محدود لاسرسی، د ماشومانو خوارځواکي، او د روغتيايي پاملرنې کمښت د دې لامل شوی چې دغه ناروغي لا هم جدي ګواښ وي.

د طالبانو د روغتيا وزارت د معلوماتو له مخې د ۲۰۲۴ کال په اوږدو کې له ۹۳۰۰ډېرې پېښې د سرخکان ثبت شوې وې، او یوازې د همدې کال تر اګست پورې ۸۵۰۰نوې پېښې راپور شوې. د ناروغۍ د خپرېدو شمېر هم د ۲۰۲۳کال له ۱۲۷پېښو څخه په ۲۰۲۴کال کې ۴۳۰پېښو ته لوړ شوی دی، چې نږدې ۹۲سلنه یې د لسو کلونو څخه کم عمره ماشومان دي.

د افغانستان لپاره د روغتيا نړيوال سازمان استازي اډوین سنیزا سالواډور ويلي:«سرخکان يوه وژونکې خو د مخنيوي وړ ناروغي ده. په داسې هېواد کې لکه افغانستان، چيرې چې ماشومان ډېر زیانمن دي، واکسين د ژوند ژغورنې وسیله ده. د کمپاين لومړۍ مرحلې بشپړېدل د ميليونونو ماشومانو د خونديتوب لپاره يو حياتي ګام دی.»

ده زياته کړه چې د روغتيايي کارکوونکو، رضاکارانو او همکارو بنسټونو هڅې د ستاينې وړ دي، ځکه دوی دغه پروسه د سختو شرايطو لاندې ترسره کړه.

د یادولو وړ ده، چې د سرخکان پر ضد دا کمپاين په دوو پړاوونو کې طرحه شوی، څو د شپږ مياشتو تر لسو کلونو عمر لرونکي ماشومان تر ۹۵سلنه پوښښ لاندې راولي. د دوهم پړاو لپاره چمتووالی روان دی، او نړیوال بنسټونه ټینګار کوي چې هېڅ ماشوم به له واکسين پاتې نه شي.

د کابل‌مېشتو پرجسمونو دټپونو او ژوبلو تر خونړیو انځورونو ورهاخوا یو لوی، ژور او زهري ټپ د افغانانو په ګډه – تاریخي حافظه کې جوړ شوی، چې د یوه سرلوړي ملت په وړاندې دا ګستاخي به یوه مصنوعي او بې‌ملته پوځي چوڼي ته بدې پایلې ولري.

دا لومړی ځل دی، چې یو داسې ګاونډی د افغانستان د غرور پر پایتخت بمونه اوروي، چې افغانستان ورسره د زمکې او ویشل شوي ولس دعوا لري.

د افغانستان پر پلازمېنه، کابل، لومړنۍ بمباري د افغان- انګریز درېیمې جګړې پرمهال انګریزانو وکړه. دا بمباري د دې نښه وه، چې افغان خپلواکي‌غوښتونکي ملت په مخامخ جبهاتو کې انګریز تر پوره فشار لاندې راوستی و.

تر دې روسته پر کابل بهرنۍ بمبارۍ شورویانو او امریکایانو وکړې، چې د درې‌واړه زبرځواکونو په وړاندې د افغانستان د ملت په زړه و ذهن کې تاریخي کرکه او داسې ژور نفرت رامنځته شول، چې هيڅکله به یې د دې هېواد تاریخي حافظه هېره نه کړي.

خو دا ځل کیسه توپیر لري. دا ځل پاکستان د تاریخي افغانستان پر پلازمېنه بمونه ورولي او د افغانستان زمکنۍ بشپړتیا یې تر پښو لاندې کړې ده. هغه پاکستان چې د ۱۹۸۰مې لسیزې په پای کې یې د ننګرهار په جګړه کې مخامخ پوځي مداخلهشنډه او داسې یې پوزه په خاورو وموښودل شوه ، چې بیا یې د افغانستان خوا ته راکتل هم ناشونې انګېرل کېدل. خو دا دی نن پاکستان د انګریز له لمنې د رازېږېدو له زمانې او په خپل ټول عمر کې لومړی ځل دومره جرئت وموند چې کابل بمباري کړي.

داسې ولې کیږي؟

د سړې جګړې کلونه وو، چې د برېژینسکي – کارتر د دکتورینو له مخې په افغانستان کې د «جهاد» تنور اورغړاند شو او د افغانستان د خلکو ذهن یې د افراطیت په لوګیو لوغړن کړ. لا د محمد داودخان جمهوریت واکمني وه، چې څه کسان د پېښور په بالاحصار کې وسله‌وال کړل شول او په افغانستان کې یې د هرې واکمنۍ په وړاندې د جګړې لپاره روزنه پیل شوه. له دې تودې جګړې سره د تبلیغاتو او پروپاګند داسې نړیواله څپه راپورته شوه، چې په زور یې تر قیامته افغانستان دارالحرب اعلان شو. پاکستان چې غوښتل په افغانستان کې خپل ستراتیژيک عمق پالیسي عملي کړي د دې جنګ و جهاد د مدیریت ټېکه واخیسته او د څلورو پرلپسې افغان نسلونو په ذهنونو کې یې ځان دارالهجرة، دارالنصرة، دارالجهاد او قلعه‌ی اسلام اعلان کړ او خپل خلک یې انصار وبلل. بلاتشبیه پاکستان ته یې د نبوي هجرت د زمانې د یثرب یا مدینه منورې حیثیت ورکړ.

پاکستان شپېته زره مدرسې او سلګونه معهدونه جوړ کړل، له امریکايي ډالرو رانیولې تر عربي پيسو او وسلو پورې پرې رامات شول او په دې مدرسو کې یې د بېوزلو افغان کډوالو معصوم بچیان د دیني زدکړو پرځای په افراطیت روږدي او په وسلو سمبال کړل. زرګونه چاپي خپرونې، نړیوالې راډیوګانې او روسته تلویزیونونه لګیا وو او پاکستان یې د افغانستان په قضیه کې د مقدسې زمکې په توګه معرفي کاوه. اسلام له پاکستان سره مترادف وګڼل شو او د افغان تنکیو ماشومانو په ذهنونو کې:

۱ـ پاک سرزمین شاد باد!

۲ـ مطالعه پاکستان

۳- پاکستان کا مطلب کیا، لااله الالله

ورپيچکاري کړل.

په همداسې یوه تبلیغاتي چاپېریال کې روزل شوي نسلونه رالوی شول او په افغانستان کې پرېمانه وینې وبهېدې، وطن وران شو، خپلې ملي شتمنۍ یې وبایللې، افراطیت او خرافاتو ورو ورو د معتدلې او سوله‌خوښې عقیدې ځای ونیوه، کابل د پاکستاني استخباراتو د شعار له مخې وسوزېد او لولپه شو.

په پاکستاني مدرسو کې رالویو شویو او روزل شویو خلیفه‌ګانو، شیخانو او زهادو په هر دریځ او له هر لوډسپیکر څخه پاکستان ته دعاګانې پیل کړې او دا هېواد یې د اسلام مدافع وګاڼه.

اوس نو پوښتنه راپېښیږي، چېد داسې یوه واکمن نسل لپاره د پاکستان بمباري تېری اواشغال ګڼل کیږي که نه؟

ایا د دوی لپاره د « اسلامی جمهوریه اف پاکستان» بمباري له انګریزي، شوروي یا امریکايي بمباریو سره برابره ګڼل کېدای شي؟

ایا دا بمباري به د دوی په ضمیر او ګډه حافظه کې هماغسې غوسه و قهرجن غبرګون راوپاروي، لکه د شوروي یا امریکايي بمبارونو پرضد چې د ملت په تاریخي حافظه کې ثبت شوې ده؟

د داسې تیري او اشغال په وړاندې ملي ولولې او ودرېدل خو ملي احساس او غرور غواړي، هغه څه چې د اوسنیو واکمنو له نظره له کفر سره معادل ګڼل کیږي. د اوسنیو واکمنو روحاني مشرانو ګڼ ځله د «ملي» کلمه او مفهوم تکفیر کړي دي.

پاکستان د تاریخي افغانستان خاوره لاندې کړې او یو لوی ملت یې په دوه ټوټو سره وېشلی دی، خو دغه تاریخي دوښمني یې د یوشمېر افراطي ډلو په ذهن و زړه کې د عقیدې په قلعي داسې پوښلې، چې د افغان ملت‌پالنې حس او ولولې یې ورلاندې خښې کړې دي.

په هرصورت، افغان ملت لا ژوندی دی. زخمي به وي. وسلې به یې پر پاکستان په کباړ کې پلورل شوې وي. د کباړ په بیه د سلګونو جنګي الوتکو نښې به یې د خپلو پوځي هوايي ډګرونو ترمخ د بري د نښې په توګه درولې وي، خو دا ملت لا ژوندی دی او خپله تاریخي حافظه لري. د افراطیت او ضد ملي تبلیغاتو د افیونو اغېز به ورو ورو لرې شي او افغانیت به سر راپورته کړي.

پاکستان ښه ونه کړل، د کابل په بمبار یې د یوه لوی ملت حافظه زخمي کړه. پاکستان به اتومي وسله لري، څوومه درجه پوځ به هم لري، ودان به هم وي، خو ملت نه لري. افغانستان ملت لري او دا ملتونه دي، چې تاریخونه جوړوي. دا تېری او دا تاریخي زخم دې نښه وي.