د امریکا ولسمشر ډونالډ ویلي، ډېر ژر به د پاکستان او طالبانو ترمنځ رامنځته شوی کړکېچ هم حل کړي او دا کار یې خورا اسانه بللی دی. هغه د مالیزیا په کولالمپور کې د تایلنډ او کولمبیا ترمنځ د سولې تړون پر مهال زیاته کړې چې د پاکستان لومړی وزیر او لوی درستیز ښه خلک دي.
د ټرمپ په وینا، د دویم ځل واکمنۍ له ۸میاشتو تېرېدو راهیسې یې تر اوسه پورې ۸نړۍوالې شخړې حل کړي دي. د امریکا ولسمشر تر دې مخکې هم د طالبانو او پاکستان ترمنځ د رامنځته شوې کشالې د ختمیدو خبره کړې وه. دا په داسې حال کې ده چې له پرون راهیسې د ترکیې په استانبول ښار کې د طالبانو او پاکستان ترمنځ مذاکرات روان دي.
سرچینو افغانستان انټرنشنل – پښتو ته ویلي چې پرون په یاده ناسته کې اسلام اباد طالبانو ته ۷غوښتنې وړاندې کړي چې پهکې ترې د ترهګرو ډلو خلاف د ګډو استخباراتي همکاریو غوښتنه هم شوې. پاکستان د تل په څېر د کابل له واکمنو په دې مذاکراتو کې د ټيټيپي او بلوڅبېلتون پالو خلاف د اقداماتو غوښتنه هم کړې ده.
ډېپلوماټ مجلې شنبه د (لړم ۳مه) د افغانستان د روان وضعیت په اړه یوې مقاله کې لیکلي، طالبان هوښیار او لوستی ملت د خپل واک لپاره ګواښ بولي چې له همدې امله یې عصري زده کړې او انټرنېټ محدود کړی دی. وایي، باید د بشري حقونو د سرغړونو په تور لېسټ کې د طالبانو نور مشران هم ورزیات شي.
ډېپلوماټ مجله وړاندې کاږي چې انساني کړاوونه او بېځوابه بنسټپالنه د داسې امنیتي ناورین دروازې پرانیزي، چې خورا پراخه ساحه زیانمنه کولای شي. مجله زیاتوي، تر څلور کلنې واکمنۍ وروسته طالبان بیا هم دا ثابتوي، چې د هغوی استبداد هیڅ پوله نه لري.
د تبصرې لیکوال وايي: «طالبانو په افغانستان کې انټرنېټ محدود کړی دی.دا کار ښځې، ماشومان او په عام ډول ملت ځوروي او دا چاره نړۍوال امنیت ته هم ګواښ کېدای شي».
د لیکوال په باور، د دې پر ځای چې د طالبانو له چارواکو سره خبرې وشي یا د بګرام اډه بېرته ترلاسه شي، باید نړۍوال مشران د طالبانو پر ضد د حساب ورکولو میکانېزمونه جوړ او عملي کړي، څو د افغان ملت هغه هیلې وغوړوي چې طالبانو یې مخه نیولې ده.
لیکوال زیاتوي چې طالبانو د بیان د ازادۍ،نجونو د زده کړو، ازاد فکر او خپلواکو رسنیو مخه نیولې ده؛ خو بیا هم افغان خبریالان، مدني فعالان او ښوونکي په انلاین بڼه کار کوي او خپلواکې رسنۍ چلوي چې د ظلم سندونه ثبت کړي او د هیلو څرک ژوندی وساتي.
ډېپلوماټ مجله لیکي چې د طالبانو تر واکمنۍ وروسته په افغانستان کې د مېندو او ماشومانو د مړینې کچه لوړه شوې اوبېوزلي ډېره شوې ده.
مجله مخکې لیکي، چې طالبان یو ځل بیا افراطیت ته زمینه برابروي او غواړي افغانستان د ترهګرو په مرکز بدل کړي. هغوی له دې پرته چې په خپلو تګلارو کې اصلاحات راولي نړۍوال مشروعیت غواړي او هغه هېوادونه چې طالبانو ته د نړۍوال مشروعیت لپاره هڅې کوي په حقیقت کې هغوی هم نړۍوال ثبات ته ګواښ پېښوي.
د مجلې لیکوال زیاتوي: «کارپوهان له ملګرو ملتونو او هېوادونو څخه غواړي، چې په تور لېسټ کې د طالبانو نور مشران هم ورزیات کړي، د هغوی سفرونه محدود کړي او شتمنۍ یې کنګل کړي».
د لیکوال په ټکو، نړۍوال مشران باید د افغانانو غږ بدرګه کړي، په ځانګړي ډول د ښځو او مدني ټولنو د استازو ملاتړ وکړي او هغوی د افغانستان په اړه د بحثونو سټیج ته راوبولي.
لیکوال د طالبانو لهخوا د نجونو زړه کړو ته په اشارې سره وايي: «د زده کړو، د نجونو د زده کړو مخه نیول دیني او فرهنګي نه، بلکې د طالبانو د واکمنۍ مسئله ده.طالبان له هوښیار او لوستي ملت څخه ډارېږي، ځکه هوښیار او لوستی ملت د هغوی واکمنۍ ته لوی ګواښ دی».
سرچینو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي، پاکستاني پلاوي په ترکیه کې طالبانو ته ۷ غوښتنې وړاندې کړي. د ټيټيپي او بلوڅ بېلتون پالو پر ضد عملیات، د افغانستان خاوره د پاکستان پر خلاف نه کارول، د استخباراتي مالوماتو تبادله او له د ډیورنډ کرښې څارنه په دې غوښتنو کې شامله ده.
همدا راز ویل شوي چې پاکستان ته باید د مشکوکو خلکو مخنیوی او عملي اقداماتو لپاره مهالوېش جوړېدو په تړاو هم طالبان راپور ورکړي. د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت سرچینو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي، چې پاکستان له طالبانو غوښتنې، چې د ترهګرو او وسلهوالو ډلو د پناهځایونو او عملیاتو د مخنیوي لپاره دې سملاسي لاس په کار شي.
سرچینه زیاتوي، چې پاکستاني پلاوي له طالبانو دا هم غوښتي، چې د افغانستان خاوره باید د پاکستان پر ضد د نفوذ، پلانونو او بریدونو لپاره ونه کارول شي.
د سرچینې د مالوماتو له مخې، د اسلام اباد بله غوښتنه دا ده، چې د پاکستاني طالبانو او بلوڅ بېلتونپالو پر ضد پرېکنده عملیات وشي او د دې ډلو هغه غړي دې ونیول شي، چې د تاوتریخوالي پلانونه جوړوي او یا یې عملي کوي.
سرچینه وايي، پاکستان دا غوښتنه هم کړې، چې باید د اسلام اباد او طالبانو ترمنځ د استخباراتي مالوماتو د تبادلې او همغږۍ بهیر پیاوړی شي او په دې ډول د پاکستان ضد جنګي ډلو د نفوذ مخه ونیول شي.
همدا راز ویل شوي، پاکستان له طالبانو غوښتي، چې دوی ته دې پر ډیورنډ کرښه باندې د امنیت لپاره د ښکاره تدابیرو او عملي ګامونو په اړه شفاف راپورونه ورکړل شي. د سرچینې د مالوماتو پر بنسټ، چې له طالبانو دا غوښتنه هم شوې، چې د مشکوکو ډلو یا اشخاصو د ځای پر ځای کېدو او هغوی د کړنو مخنیوي ته لومړیتوب ورکړي.
د سرچینې په وینا، په دې نوملړ کې د پاکستان وروستۍ غوښتنه دا ده، چې د عملي اقداماتو لپاره روښانه او دقیق مهالوېش جوړ او په دې اړه پاکستان ته د خپلو فعالیتونو راپور ورکړل شي.
که څه هم د قطر په غونډه کې ویل شوي و، چې د استانبول غونډه به د هدفونو عملي کولو لپاره میکانیزم ته ځانګړې وي، خو اوس څرګنده شوه، چې پاکستان خپلې اصلي غوښتنې په دې غونډه کې وړاندې کړې.
داسې ښکاري، چې ځينې غوښتنې به طالبان ومني؛ خو عملي کول به یې ورته ګران کار وي. یو دا چې د ډیورنډ کرښې دواړو غاړو ته پښتانه او بلوڅ قبایل پراته دي، جنګي ډلې په اسانۍ کولای شي، چې دواړو غاړو ته واوړي او د خپلې قبیلې په لیرې پرتو او غرنیو سیمو کې پټ شي.
دغه ډول د قطر تر غونډې وروسته طالبانو وویل، چې د ډیورنډ پر کرښه باندې د تاوتریخوالي بشپړ بندېدل امکان نه لري، ځکه چې پاکستاني طالبان د ډیورنډ کرښې هاغه غاړې ته اوسېږي او هلته عملیات کوي.
د قطر ۱۳ ساعته غونډې وښودله، چې هرې غاړې به یو د بل مالومات خپلو مشرانو ته د ټلیفون له لارې ویل او بیا به یې خبرو ته دوام ورکاوه، خو تر دې مهاله مالومه نه ده، چې د طالبانو مشران به په دې غوښتنو کې کومې یې ومني او کومې به یې رد کړي.
دغه ډول دا هم روښانه نه ده، چې طالبانو له پاکستان څخه کومې غوښتنې کړي دي. ایا طالبانو به هم له پاکستان څخه غوښتي وي چې خپله خاوره دې د افغانستان پر ضد نه کاروي. پر اسلام اباد تور دی چې له تېرو څلور لسیزو راهیسې د افغانستان په ویجاړیو او ناکراریو کې یې لوی لاس درلود او بېلابېلو وختونو کې یې د حکومتونو ضد ډلو ته پناه ځایونه ورکړي وو.
جرمني د ۲۰۲۵ کال له جنورۍ څخه تر سپټمبر میاشتې پورې تر ۱۷زرو ډېر کډوال خپلو هېوادونو ته شړلي چې دا د تېر کال پرتله ۲۰ سلنه ډېروالی ښيي. د جرمني د ایالتونو مشرانو تازه له فډرالي حکومت څخه د مجرمو افغان او سوريايي کډوالود شړلو غوښتنه کړې ده.
د جرمني رسنیو شنبه د (لړم۳مه) راپور ورکړی، چې ډېری شړل شوي کډوال د ترکیې او ګرجستان اوسېدونکي دي، چې له هرو پنځو کډوالو څخه یو یې ماشوم او یا زلمی دی. د جرمني د ایالتونو مشران د دې هېواد د کورنیو چارو وزیر د هغې تګلارې ملاتړ کوي، چې غواړي افغانستان او سوریې ته د کډوالو شړلو لړۍ بیا پيل کړي.
تېره جمعه په ماینتس ښار کې د ایالتونو د مشرانو په غونډه کې له فډرالي حکومت څخه غوښتنه وشوه، چې د سوریې او افغانستان مجرم او خطرناک کډوال دې بېرته خپلو هېوادونو ته واستول شي.
دغه ډول هغوی له فډرالي حکومت څخه د هغو کډوالو لپاره د توقیف ځایونو جوړولو غوښتنه هم وکړه، چې د شړلو حکم یې صادر شوی دی.
د جرمني د مخالفو ګوندونو او بشري حقونو سازمانونو له دې هېواد څخه د افغان کډوالو پر شړلو سختې نیوکې کړي او وايي، چې د طالبانو له لورې د هغوی ژوند له ګواښ سره مخ دی.
دوی د سوریې د کډوالو شړلو ته هم ګوته نیسي او وايي، چې سوریه اوس هم خوندي هېواد نه دی.
د ایران کورنیو چارو وزارت د وګړو او کډوالو چارو رییس اعلان کړی، هغه بې اسناده افغان کډوال، چې تر اوسه له ایران څخه نه دي وتلي، ماشومان یې په ښوونځیو کې د نوم لیکنې لپاره منل کېږي او د زده کړو زمینه ورته برابره شوې ده.
د ایراف خبري اژانس د راپور له مخې، د کورنیو چارو وزارت د وګړو او کډوالو چارو رییس نادر یار احمدي د افغان ماشومانو له څو ښوونځیو لیدنه کړې ده. هغه وویل: «تر دې دمه د ۱۴۰۴ لمریز کال په تعلیمي دوره کې شاوخوا ۳۲۰ زره افغان ماشومانو نوملیکنه کړې ده».
نوموړي زیاته کړه، چې دا فرصت د ټولو بې اسنادو کډوالو لپاره نه دی او یوازې هغه کډوال نوملیکنه کولای شي، چې تر دې دمه له ایران څخه د وتلو زمینه نه ده ورته برابره شوې.
د احمدي په خبره: «د دې کډوالو مالومات د کورنیو چارو وزارت په واک کې دي او له هغوی سره به اړیکه نيسي. د ایران پولیس په ایران کې د طالبانو سفارت ته وايي، چې دې ماشومانو ته پاسپورټونه ورکړي».
د دغه هېواد پوهنې وزارت د نړۍوالو چارو او هېواد څخه د باندې ښوونځیو رییس ډاکټر سلیمي په وینا، یوازې هغه افغانان نومونه لیکلای شي، چې د کورنیو چارو وزارت له لوري دوی ته معرفي شوي وي.
د تېرو څو میاشتو په بهیر کې خورا ډېر افغان کډوال په ډلهییز او جبري ډول له ایران څخه وشړل شول، چې زده کوونکي هم په کې شامل وو. تر اوسه لا څرګنده نه ده چې د دې ماشومانو کورنۍ به د څومره وخت لپاره په ایران کې اوسېدو ته پرېښودل شي، ځکه له دې هېواد څخه د افغان کډوالو د شړلو لړۍ اوس هم دوام لري.
د طالبانو د سرحدونو او قبایلو چارو وزارت د څړځایونو او خدمتونو د اقتصاد رييس لعل محمد منیب غزني کې په یوې غونډه کې وویل، افغانستان د څو لسیزو په اوږدو کې د ډېرو بریدګرو د ماتې ځای پاتې شوی او په وینا یې اوس د افغان ملت پر وړاندې د انساني قاچاق او وحشت په نوم نوې جګړه پیل شوې ده.
لعل محمد منیب د شنبې په ورځ (د لړم ۳مه) په غزني کې د «ولسونو، اتحاد، اسلامي نظام بقا او هوساینې» تر سرلیک لاندې غونډه کې وویل: «اوس د افغان ملت پر وړاندې د او وحشت په نوم نوې جګړه پیل شوې ده. افغان ملت باید ویښ او هوښیار پاتې شي او په کلک عزم سره دا جګړه وګټي.»
دا په داسې حال کې ده، چې یو شمېر هېوادوالو د طالبانو له لوري پر ټولنیز ژوند د محدودیتونو د لګولو او په ځانګړې توګه له شپږم ټولګي پورته د نجونو د زده کړو د مخنیوي او همداراز د بېکارۍ او فقر له امله نورو هېوادنو ته په مرګونو او ناقانونو لارو مخه کړې ده.
اخوا، د طالبانو مشر ملا هبتالله اخوندزاده بیا د تېر کال د مرغومې میاشتې په ۲۱مه د انساني قاچاق په اړه په نوي شپږمادهییز فرمان کې خپلو امنیتي او کشفي ادارو ته امر وکړ، چې انساني قاچاقبر تعقیب او هغوی بندیان کړي.
مولوي هبتالله ویلي، چې انساني قاچاق یو «غېرشرعي» عمل دی او په افغانستان کې له څو لسیزو راهیسې دا ستونزه موجوده ده.
د طالبانو مشر د دې فرمان په لومړۍ ماده کې د حج او اوقافو، پوهنې او لوړو زدکړو، اطلاعاتو او فرهنګ، امربالمعروف او نهې عن المنکر، سرحدونو او قبایلو او مخابراتو وزارتونو ته امر کړی، چې د انساني قاچاق او ژوند په خطر کې اچولو د بدو عواقبو او شرعي ممانعت په اړه د عامه پوهاوي کړنلارې جوړې او عملي کړي.
دا چې یادو وزارتونو د خپل مشر دغه فرمان په بشپړ ډول عملي کړی او که نه، تر اوسه په کره توګه روښانه نه ده.