المرصاد: د داعش ډلې د جذب او روزنې مرکزونه په پاکستان کې دي

د لارې له تړل کېدو سره زرګونه افغان مساپر، ښځې، ماشومان، سپین ږیري او ناروغان دواړو غاړو کې بند پاتې دي.

یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل-پښتو ته وايي، که څه هم دغه مساپر ډېری یې قانوني اسناد، ویزې او تذکرې لري، خو د پاکستان له خوا ورته د تګ راتګ اجازه نه ورکول کېږي.

په سپين بولدک ولسوالۍ کې طالب مسوولان وایي، د لارې تړل کېدل نه یوازې د خلکو ژوند اغېزمن کړی، بلکې د بشري ناورین بڼه یې غوره کړې ده.

په چمن کې بند پاتې یو افغان عبدالخالق چې له خپلې کورنۍ سره له اتو ورځو راهیسي هلته تم دی وايي: «ماشوم مې ناروغ دی، اسناد هم لرم خو نه مې پرېږدي چې واوړم، موږ له ویزې سره راغلي یو، خو اجازه نه راکول کېږي له سختو ستونزو سره مخ یو.»

همداراز زرمینه چې له کندهار څخه د خپل ناروغ مېړه د درملنې لپاره کوټې ته روانه وه وايي: «له ۱۵ ورځو راهیسي دلته بند پاتې یو، مېړه مې د زړه ناروغ دی، خو اجازه نه راکول کېږي.»

د خلکو په وینا، د لارې تړل کېدو له امله نه یوازې ناروغان له مرګ سره مخ دي، بلکې د خوراک، اوبو او د استوګنې سخت کمبود هم رامنځته شوی دی.

طالب چارواکي او سیمه‌ییز خلک وایي، د پاکستان لوري دا پرېکړه یوازې د امنیتي دلایلو له امله نه ده کړې، بلکې سیاسي فشارونه هم پکې شامل دي.

د سپین بولدک اوسېدونکی حاجي بسم الله وايي: «پاکستان هر ځل د افغانانو پر ضد له دې لارې سیاسي فشار جوړوي، کله چې کومه مسله وي، نو دا دروازه بندوي او خلکو ته عذاب ورکوي، دا ښکاره ظلم دی.»

د ډیورنډ پر کرښه د پاکستاني ځواکونو چلند له اوږدې مودې راهیسي د افغانانو د غوسې سبب ګرځېدلی دی.

هر ځل چې د دواړو لوریو اړیکې ترینګلې شي، پاکستان د سپین بولدک او یا تورخم لاره تړلې ده.

د چارو شنونکي وایي، د تګ‌راتګ بندیزونه نه یوازې د بشري اصولو خلاف دي، بلکې د نړۍوالو تړونونو سرغړونه هم ګڼل کېږي، ځکه زرګونه قانوني مساپر بې له کوم جرم څخه بند پاتې دي.

د سپین بولدک دروازه که څه هم یوازې د هغو افغانانو لپاره خلاصه ده، چې له پاکستان څخه راستانه کېږي، خو هغوی هم وایي، پاکستاني ځواکونه ورسره سپک چلند کوي.

د سپین بولدک او تورخم د لارو تړل د زرګونو افغانانو ژوند ته مستقیم ګواښ جوړ کړی دی.

د خلکو غوښتنه دا ده، چې دواړه هېوادونه د بشري ارزښتونو پر بنسټ ژر تر ژره دا لارې بېرته خلاصې کړي او د خلکو تګ‌راتګ ته اجازه ورکړي.

دغه سازمان ویلي، هغه خبریالان چې د طالبانو له وېرې پاکستان ته تښتېدلي، ورځ تر بلې له ډېرو ستونزو سره مخ کېږي او د هغوی وضعیت د اندېښنې وړ دی.

په دغه لیک کېد ملګرو ملتونو له سرمنشي، د دې سازمان دکډوالو او بشري حقونو له عالي کمېشنرۍ او همدارنګه له ټولو نړیوالو بنسټونو غوښتنه شوې چې د پاکستان مېشتو افغان خبریالانو وضعیت «نامطلوب او ګواښوونکی» وبولي.

سازمان زیاتوي، افغان خبریالان په پاکستان کې له نیونې، شکنجې، باج اخیستنې او د جبري شړل کېدو له جدي ګواښونو سره مخ دي.

په لیککې راغلي، ډېری افغان خبریالان او د رسنیو کارکوونکي د طالبانو له خوا د ګواښونو، سانسور، نیونو او ځورونو له امله پاکستان ته تښتېدلي، خو اوس په یاد هېواد کېله قانوني اسنادو او د امنیت له تضمین پرته ژوند کوي.

دا په داسې حال کې ده چې د پاکستان حکومت په دې وروستیو کې د افغان کډوالو د شړلو بهیر یو ځل بیا ګړندیکړی، چې د خبریالانو د ملاتړ سازمان په باور، دا کار د افغان خبریالانو او د هغوی د کورنیو ژوند له جدي ګواښونو سره مخ کوي.

له خبریالانو څخه د ملاتړ سازمان همدارنګه ویلي چې د لوېدیځو هېوادونو له خوا د پناه غوښتونکو دوسیو ته د رسېدنې او د بشردوستانه ویزو د ورکړې بهیر ډېر ورو او بې‌نتیجې روان دی، چې دې وضعیت افغان خبریالان له سختو اقتصادي، رواني او ټولنیزو فشارونو سره مخ کړي دي.

دغه سازمان له نړیوالو بنسټونو غوښتنه کړې چې له پاکستاني حکومت سره په همغږۍ د افغان خبریالانو د شړلو لړۍ سمدستي ودرول شي، د هغوی د لنډمهالي پاتې کېدو قانوني حق تضمین شي او له لوېدیځو هېوادونو وغوښتل شي چې د بیا مېشتېدنې او ویزې بهیر چټک کړي.

د یادولو وړ ده،چې له ۲۰۲۱کال راهیسې، کله چې طالبان یو ځل بیا په افغانستان واکمن شول، سلګونه افغان خبریالانواو د رسنیو کارکوونکوپاکستان ته پناه‌وړې ده. اوس چې د اسلام‌اباد او طالبانو ترمنځ تاوتریخوالی زیات شوی، د دغو پناه‌ غوښتونکوبېرته شړلو ګواښونه هم زیات شوي دي.

د خبریالانو د ملاتړ سازمان خبرداری ورکړی، که افغان خبریالان بېرته هېواد ته ستانه شي، له «نیونې، شکنجې او حتی مرګ» سره به مخامخ شي.

مسادیکوف، چې د «یورېشیا د امنیت درېیم نړیوال کنفرانس» کې یې دد ډله ییز امنیت تړون سازمان په کوربه‌توب خبرې کولې، وویل:«سترې شخړې، چې د پراختیا خطر یې شته، د ډله ییز امنیت تړون د مسوولیت د سیمې تر دروازې رسېدلې دي، د افغانستان وضعیت لا هم ترینګلی دی، ځکه هغه ګواښونه او ننګونې له‌منځه نه دي تللي چې له دغه هېواد څخه راولاړېږي.»

هغه زیاته کړه، د منځني ختیځ بې‌ثباتي لا هم دوام لري او د ختیزې اروپا شخړه هم لا نه ده پای ته رسېدلې.

ددغه سازمان مرستیال وویل، لوېدیځ هېوادونه د خپلو جیوپولیټیکي موخو د ترلاسه کولو لپاره د نوې ټېکنالوجۍ پر مټ پرمختللې او هایبرېډ جګړې پرمخ وړي، چې پکې د مصنوعي ځیرکتیا (AI) کارول هم شامل دي.

د ده په وینا، دې کړنلارې «د جعلي او پاروونکو معلوماتو د تولید او خپرېدو» پروسه نوره هم اسانه کړې ده.

د کندهار د صنایعو او کانونو خونې سرچینو د چارشنبې په ورځ، د لړم پر اوومه، افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل، چې د تېر جمهوري نظام له پرځېدو وروسته په یاد ولایت کې ۲۲۵ لویې او وړې تولیدي فابریکي بندې شوي دي.

یادو سرچینو د نوم نه ښودلو په شرط وویل، چې د تېر جمهوري نظام پرمهال د یاد ولایت په صنعتي پارک کې ۳۵۵ فابریکو فعالیت درلود.

سرچینې زیاتوي:«ځینې فابریکي د پخوانیو چارواکو وې، هغوی د ځینو ستونزو له امله خپلې فابریکې بندې کړې، یا یې خپله ماشینري نورو ولایتونو ته انتقال کړه. ځینې فابریکې بیا نه شي کولی چې په جنراتوري برېښنا تولید وکړي، ځکه عمومي برېښنا ډېره کمه ده.»

دغه سرچینې وايي، چې د یادو فابریکو له ډلې ۱۰۰ فابریکې د طالبانو له واکمنېدو وروسته او پاتې نورې یې د شاوخوا یو کال په جریان کې بندې شوې دي.

یو شمېر کندهاري صنعتکارانو د افغانستان انټرنشنل ـ پښتو سره په خبرو کې ویلي، چې په کندهار کې د برېښنا د کمښت له امله اړ شوي چې د فابریکې تولید بند او کارکوونکي رخصت کړي.

د شریف الله په نوم د پایپ تولیدي فابریکي مسوول وايي، د برېښنا د کمښت له امله یې د خپلې فابریکې فعالیت درولی دی.

نوموړی وايي:« په دې فابریکه کې مې تقریبا یو مېلیون ډالر سرمایه ګزاري کړې وه. اوس برېښنا نشته، یعنې زموږ لپاره څلور یا پنځه ساعته برېښنا په درد نه خوري، مجبوره شوم کارخانه مې بنده کړه. مخکې په پخواني حکومت کې د برېښنا اولین حق زموږ د فابریکو و، خو اوس زموږ ستونزې نادیده نیول کېږي.»

پر همدغه مهال په کندهار کې د جان سټیل په نوم د یوې فابریکي مسوول عبدالقدیر وايي، چې یو شمېر صنعتکارانو د برېښنا د نشتوالي له امله خپلې فابریکې کندهار او کابل ولایتونو ته انتقال کړې دي.

نوموړی له طالبانو غوښتنه کوي، چې د کندهار د صنعتي پارک د برېښنا نشتوالي ستونزه ژر تر ژره حل کړي.

عبدالقدیر زیاتوي:«کابل او هرات کې فابریکو ته له ۱۴ تر ۱۶ ساعتونو برېښنا ورکول کېږي، خو زموږ صنعتي پارک ته ۴ ساعته برېښنا ورکول کېږي. زموږ ټوله تکیه د کجکي په برېښنا ده چې هغه هم هر کال په دې موسم کې بیخې پر نشت حساب وي. حکومت دې د کندهار د فابریکو د فعالیت لپاره د انتقالي برېښنا غم وخوري.»

یو شمېر صنعتکاران چې نه غواړي نوم یې واخېستل شي وايي، د کندهار د صنعتي پارک د برېښنا د ستونزې د حل په موخه یې په ځلونو هڅه کړې، چې د طالبانو له مشر مولوي هبت الله سره وویني، خو له هغه سره په لیدنه نه دي توانېدلي.

د یاد سازمان ویاند،ستېفن دوجارېک د نیویارک په مرکزي دفتر کې د ورځني مطبوعاتي کنفرانس پر مهال وویل، هیله لري چې د دواړو ګاونډیو هېوادونو ترمنځ جګړه بېرته پیل نه شي، حتا که خبرې موقتي ځنډېدلې وي.

هغه زیاته کړه: «موږ له ټولو لوریو غواړو چې له زغم او ډيپلوماټیکو لارو چارو څخه کار واخلي، څو د سیمې ثبات ته زیان ونه رسېږي او شخړې د خبرو له لارې حل شي.»

یاده دې وي، چې د پاکستان او طالبانو د استازو ترمنځ په استانبول کې څو ورځنۍ خبرې اترې بې پایلې پای ته رسېدلې دي.