عربستان او پاکستان په افغانستان کې د پولیو د له‌منځه وړلو لپاره د همکارۍ د دوام ژمنې کړې

نوموړي پر اېکس پاڼه کاږلي، که پاکستان په رښتیا د ستونزو د حل لاره تفاهم او مذاکره بولي؛ نو دغه دوه اصله دې په پام کې ونیسي:« لومړی دې پاکستان د خبرو لپاره وړ، تجربه کاره ملکي خلک انتخاب کړي او بیا په دویم ګام کې دې د افغانستان سره د ستونزو پرعمق د حقیقت په منلو سره بالمثل عمل ته تیار شي.»

عبدالسلام ضعیف د طالبانو او پاکستان ترمنځ د رامنځته شوې ستونزې په تړاو د ملامتۍ ګوته پاکستان ته نیسي. نوموړي پرون هم په یوه بل پیغام کې ویلي و، چې د پاکستان پوځي رژیم په استانبول کې د خبرو اترو هڅې ناکامې کړې.

هغه پر اېکس پاڼه لیکي و، چې پاکستان د ترکیې په استانبول ښار کې مذاکرات ناکام کړل او میدان یې پرېښود؛ خو دوی به بالاخره مذاکراتو ته بېرته راګرځي.

دا په داسې حال کې ده، چې پرون د طالبانو په بهرنیو چارو وزارت کې سرچینې افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي و، پاکستان د مذاکراتو د ماتېدا هوډ لري؛ خو طالبان هم له خپل دریځه نه په شا کېږي. د سرچینې په وینا؛ پاکستانی پلاوی ټینګار کوي چې طالبان دې د ټي‌ټي‌پي پر وړاندې عملیات پیل کړي او هغه یوه ترهګره ډله اعلان کړي.

خو د سرچینې په خبره:« زموږ دریځ دا دی، چې موږ ټي‌ټي‌پي د مسوولې ډلې په توګه نه پېژنو او دا د پاکستان داخلي مسله ده. د افغانستان له خاورې هیچاته زیان نه رسېږي او نه هم موږ چاته دغه اجازه ورکوو.»

د یاد وزارت له لوري په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې په یادې لیدنه کې د تېلو، غنمو، اوړو او نورو خوراکي توکو په برخه کې د ګډو همکاریو د پراختیا ترڅنګ له افغانستان نه قزاقستان ته د کرنیزو محصولاتو او په ځانګړې توګه د پنبې صادراتو په برخه کې خبرې شوې دي.

خبرپاڼه زیاتوي، چې دواړه خواوو د دوه اړخیزو همکاریو د کړنلارې په پلي کولو ټنیګار کړی دی. د خبرباڼې له مخې؛ د افغانستان او قزاقستان د دوه اړخیزو همکاریو د کړنلارې له مخې باید د دواړو هېوادونو د سوداګرۍ کلنۍ کچه تر درې مېلیارد ډالرو ورسېږي.

یاد وزارت ویلي، چې د افغانستان او قزاقستان ترمنځ د دوه اړخیزو همکاریو د کړنلارې په عملي کولو به د سوداګرۍ د پراختیا پر وړاندې پرتې ستونزې تر ډېره هوارې شي. دا مهال د افغانستان او قزاقستان د سوداګرۍ کلنۍ کچه له ۵۰۰مېلیون ډالرو لوړه ده.

له بل پلوه د طالبانو صنعت او سوداګرۍ وزارت پرون خبر ورکړی و، چې د قزاقستان په شیمکنت ښار کې د افغان–قزاق ګډې سوداګریزې ناستې په ترڅ کې د دواړو هېوادونو د خصوصي سکتور ترمنځ د ۳۶۰ مېلیونه ډالرو په ارزښت ۱۵ جلا هوکړه ‌لیکونه لاسلیک شوي چې موخه یې د اقتصادي همکاریو پراختیا او ګډو پانګونو ته وده ورکول دي.

د اسلام‌اباد په افغان مېشتو سیمو کې ځینې افغانان وايي، چې ورځ تر بلې پر دوی د پاکستان حکومت فشارونه مخ پر زیاتېدو دي او هیڅوک یې غږ نه اوري. د اسلام‌اباد په ګلبرګ ګرین ښارګوټي کې مېشته افغان کډواله کریمه عزیزي وايي، پاکستان له یوې خوا دوی ته د ویزو موده نه غځوي او له بل پلوه یې د ژوند کړۍ پرې تنګه کړې ده.

هغه وایي:« موږ هېڅ نه‌پوهېږو چې څه وکړو؟ ویزې نه راکوي، افغانستان ته نه‌شو ستنېدای، نورو هېوادونو ته مو هم د تګ کارونه نه‌کېږي او له ټولو ځورونکې خو دا ده، چې ټول دغه وضعیت ګوري؛ خو هیڅوک مو غږ نه اوري.»

د اسلام‌اباد په یوه بل ښارګوټي کې مېشته افغان خبریاله چې نه غواړي نوم یې په راپور کې یاد شي وايي، ډېری وخت د پولیسو له وېرې له کوره دباندې وخت تېروي. هغه وایي:« په دې وروستیو کې هره ورځ پولیس زموږ ښارګوټي ته راځي. له راتګ وړاندې یې له کوره وځو تر هغې چې بېرته نه وي تللي په لارو، کوڅو او پارکونو کې سرګردانه او لالهانده ګرځو. اوس خو یې تازه د کورونو خاوندانو ته هم خبرداری ورکړی، چې افغانان باید له کورونو وباسي نه‌پوهېږم چې تر کله به وضعیت داسې وي.»

دا په داسې حال کې ده، چې تازه د پاکستان د پنجاب ایالت سر وزیرې مریم نواز ویلي، له بې‌اسناده افغان کډوالو سره د کاروبار کوونکو کسانو سره به «قانوني چلند» وشي. نوموړې له ځايي خلکو غوښتي، چې افغانانو ته کور او یا هټۍ په کرایه ورنه کړي.

په اسلام‌اباد کې د افغان کډوالو پر ضد د عملیاتو پر دوام تازه بېګا شپه د فیصل په نامه ښارګوټي کې پولیسو علمیات کړي او د ښځو او ماشومانو په ګډون یې لسګونه افغانان نیولي دي.

له بل پلوه د پاکستان دولتي ټلوېزیون خبر ورکړی، چې د چمن له لارې هره ورځ له درېیو تر څلور زرو پورې کډوال افغانستان ته ستنېږي. د یادې رسنۍ په راپور کې راغلي، چې تر دې دمه ۱۵لکه ۱۴زره او ۳۸۴ افغان کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.

که څه هم د ملګرو ملتونو په ګډون د کډوالو چارو نړۍوالو ادارو او د بشري حقونو بنسټونو د پاکستان له حکومته په وار، وار غوښتي، چې له دغه هېواده د افغان کډوالو له جبري اېستلو ډډه وکړي؛ خو د پاکستان حکومت د خپل دریځ د بدلېدو پرځای د افغان کډوالو پر وړاندې خپل عملیات پراخ او چټک کړي دي.

د خبرپاڼې له مخې؛ په دې موده کې د حیرتان له لارې ۳۵۱زره او ۶۸۱ ټنه، د اقینې له لارې ۲۷زره او ۲۵۷ ټنه، د تورغونډۍ له لارې ۶۸زره او ۱۶۵ ټنه او د خواف – هرات له لارې ۴۶زره او ۴۰۳ ټنه انتقالات شوي چې ټولټال ۴۹۲زره او ۵۳۶ ټنه کېږي.

خبرپاڼه زیاتوي، چې د روان کال د وږي په میاشت کې بیا د افغانستان د اوسپنې پټلۍ له لارې ۴۲۱زره او ۷۰۰ مټریک ټنه انتقالات شوي وو چې ۱۹۴۶ ټنه یې صادرات او ټرانزیټ وو.

د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت ویاند محمد اشرف حق شناس تر دې وړاندې ویلي و، چې د ۱۴۰۴ کال په لومړیو شپږو میاشتو کې د انتقالاتو کچه ۲۱۸۱۵۴۴ مټریک ټنو ته لوړه شوې ده.

د نوموړي په خبره؛ د تېرو شپږو میاشتو په انتقالاتو کې تېل، اوبلن ګاز، غنم، اوړه، غوړي او نور خوراکي او ودانیز توکي هېواد ته وارد شوي او دارنګه وچه مېوه، د انارو جوس، کاني ډبرې او کچالو له افغانستان نه بهر ته صادر شوي دي.

طالبانو او د ایران حکومت د هغو ایراني بندیانو د شمېر په اړه څه نه‌دي ویلي، چې دا مهال په افغانستان کې بندیان دي. د ایران د بهرنیو چارو مرستیال وزیر زیاته کړې، هغه افغان بنديان چې د لېږد شرایط پوره کوي؛ د ایران له زندانونو به افغانستان ته د بند د پاتې مودې د تېرولو لپاره واستول شي.

که څه هم د ایران په زندانونو کې د افغان بندیانو د کره شمېر په اړه معلومات نه‌شته؛ خو وړاندې د ایران د عدلیې وزارت یوه چارواکي ویلي و، چې په تېرو لسو کالو کې تر ۴۵۰۰ زیات بهرني زندانیان یې خپلو هېوادونو ته لېږدولي دي.

د طالبانو د زندانونو د چارو د تنظیم ادارې ویاند د روان کال (د غبرګولې په ۲۱مه) نېټه ویلي و، چې په ایران کې تر ۴۰۰ ډېر افغان بندیان د یوه کال په موده کې په دوو پړاونو کې افغانستان ته لېږدول شوي دي.

په ورته وخت کې د ۱۴۰۴ کال په وري میاشت کې د طالبانو د کډوالو وزارت ویلي و، چې تر ۱۲زره زيات افغان کډوال د ایران، پاکستان او ترکيې په زندانونو کې بندیان دي. دغه وزارت ويلي، چې په تېر يو کال کې يې تر ۴زره ډېر افغان کډوال د پاکستان او یران له زندانونو را خوشې کړي.

د یاد وزارت د معلوماتو له مخې؛ ۸زره افغان کډوال په ایران، ۳زره په پاکستان او شاوخوا زر کسان په ترکيه کې بندیان دي. ډېری افغانان په ایران او پاکستان کې د ناقانونه استوګنې په تور نیول شوي او یو شمېر یې د نشه‌یي توکو د استعمال او قاچاق له کبله زندانيان دي.