امرالله صالح: افغان طالبان د اسلام‌اباد لپاره د دروغجنې پانګې په څېر دي

وروسته بیا د مکسیکو حکومت اعلان وکړ چې د اسراییل د سفیرې پر وړاندې د احتمالي برید په اړه یې معلومات نه‌لرل.

دغه امریکایي چارواکی، چې نه‌ یې غوښتل نوم یې څرګند شي، ویلي د یادې دسیسې فعالیت د روان کال تر لومړۍ نیمایي پورې روان و.

هغه رویټرز ته ویلي: «دا پلان مهار شوی او اوس هېڅ فعال ګواښ نه‌شته.»

ایران لاتر اوسه د دغې ادعا په اړه څه غبرګون نه دی ښودلی.

دراني د جمعې په ورځ (د لړم ۱۶مه) پر خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې د دې وضعیت دوام کولای شي د دواړو هېوادونو ترمنځ ډیورنډ کرښه تړلې پاته کړي، سوداګري او د خلکو تګ راتګ بند کړي او په پایله کې یې «عادي خلک زیانمن شي.»

هغه زیاته کړې، چې د استانبول د خبرو اترو بندېدل په دې مانا دي، چې افغان طالبان نه غواړي د ټي‌ټي‌پي موضوع په جدي ډول مطرح کړي.

د نوموړي دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې ویل کېږي په استانبول کې د طالبانو او پاکستان د پلاوو ترمنځ دا پړاو خبرې تر اوسه ناکامه دي.

دغه خبرې د ترکیې او قطر په منځګړیتوب پیل شوي او موخه یې د ګډو میکانیزمونو جوړول دي څو پر ډیورنډ کرښه بریدونه او د سخت دریځو ډلو فعالیتونه کنټرول شي.

په همدې حال کې یوه پاکستاني خبریال راپور ورکړی، چې د دې هېواد پلاوي د خبرو له ناکامېدو وروسته د مذاکراتو ځای پرېښی دی.

دا دویم ځل دی، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د استانبول خبرې بې‌ پایلې پای ته رسېږي.

راشد خان په دې غونډه په ډاګه وویل، «افغان نوی نسل که هر څومره بې‌وسه شي؛ اول باید د تعلیم فکر ولري.»

هغه زیاته کړه، چې د ده د فاونډېشن له لوري په جوړېدونکو ښوونیزو مرکزونو کې به د بې‌وزلو کورنیو ماشومانو ته د زده‌کړو چارې وړیا وي.

نوموړي د «خان فاونډېشن» له جوړولو موخه، په هېواد کې په لویو پيښو او حالاتونو کې د افغانانو لاسنیوی یاد کړ او زیاته یې کړه، هڅې به وکړي چېد هېواد په بېلابېلو سیمو کې روغتيايي، تعلیمي او مرستندویه مرکزونه جوړ کړي.

راشد خان په افغانستان کې ناسم روغتیايي وضعيت ته په اشارې سره ویلي، چې له ډېره وخته یې په هېواد کې د یوه مجهز روغتیايي بنسټ د جوړېدو پلان درلود.

نوموړي زياته کړې: «صحي برخه کې به خدمت کوو، د کرونا پر مهال مې مور کووېډ۱۹ ناروغۍ ونیوله غوښتل مې مور سره روغتون ته لاړشم، خو وضعیت د شفاخانې سخت خراب و، هغه وخت مې له ځان سره وعده وکړه چې د ننګرهار او افغانستان صحي سیستم به جوړوم.»

نوموړي ټينګار کړی، چې د «خان فانډېشن» د موخو د پوره کېدو لپاره به پر ټولو افغانانو وګرځي.

راشد خان په داسې حال کې د افغانانو پر زده‌کړو ټينګار لري، چې طالبانو په افغانستان کې له بیا واکمنېدو وروسته له شپږم ټولګي پورته نجونې زده کوونکې د زده کړو له دوامه منع کړې دي.

دغه غورځنګ د جمعې په ورځ (د لړم ۱۶مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، چې طالبان د ښځو پر وړاندې د خپلې ظالمانه تګلارېپه دوام ښځې د زور، ګواښ، سپکاوي او له بنسټیزو خدمتونو په تېره روغتیايي خدماتو د محرومولو له لارې تر فشار لاندې راولي.

دغه غورځنګ دا کړنه د بشري حقونو، انساني کرامت او ټولو اسلامي او نړۍوالو ارزښتونو ښکاره سرغړونه بللې او زیاته کړې یې ده، چې طالباندا نه‌شي توجیه کولای چې پر ښځو جبر او تاوتریخوالی روا وګڼي.

غورځنګ له نړۍوالو بنسټونو په ځانګړي ډول له ملګرو ملتونو، د بشري حقونو له شورا او د عدالت او برابرۍ له ملاتړو هېوادونو غوښتي، چېد طالبانو دا پرېکړه په رسمي او علني توګه وغندي،پر طالبانو اغېزناک سیاسي، ډېپلوماټیک او حقوقي فشارونه وارد کړي او همداراز له هغو زړورو افغان ښځو سره بېړنۍ او عملي مرستې وکړي، چې هره ورځ د طالبانو د ظلمونو پر وړاندې مقاومت کوي.

په اعلامیه کې ټینګار شوی چې افغان ښځې باید د سیاست او د تعصب قرباني نه‌شي.

دغه غورځنګ ویلي:«موږ د ظلم پر وړاندې، د انساني کرامت د دفاع په موخه د افغانستان د ښځو تر څنګ ولاړ یوو.»

دغه غورځنګ افغانستان انټرنشنل ته یوه ویډیو هم رالېږلې او په دې ویډیو کې ښکاري چې څو مېرمنې یو ځای برقع ته اور اچوي.

تر دې مخکې په هرات کې سرچینوویلي و، چې د دغه ولایت لپاره د طالبانو والي د روغتیايي خدماتو د ترلاسه کولو او سوداګریزو مرکزونو ته د ننوتلو لپاره د ښځو لپاره د برقع اغوستل لازمي کړي دي.

د نور احمد اسلام جار د نوې لارښوونو له‌مخې، ښځې به نور د برقع له اغوستلو پرته دولتي دفترونو، هټیو، روغتونونو او ادارو ته د ننوتلو اجازه ونه لري.

سرچینو د تېرې چهارشنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د طالبانو والي د سې‌شنبې په ورځ ټولو سیمه‌ییزو ادارو ته امر کړی، چې په ادارو، بازارونو او مارکېټونو کې له برقع پرته د ښځو د داخلېدو مخه ونیسي.

طالبانو د تېرې چهارشنبې په ورځ د هرات په سیمه‌ییز روغتون کې د هغو ښځو په ګډون د ډاکټرانو د ننوتلو مخه ونیوله چې برقع یې نه‌وه اغوستې.

راپورونه ښيي، چې د طالبانو ځینو سرتېرو یو شمېر ښځې د حجاب د نه‌اغوستلو له امله وهلې هم دي.

نصیر احمد اندېشه د جمعه په ماښام (د لړم ۱۶مه) پر خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې د طالبانو چوپتیا یا مبهم دریځ د تحریک طالبان پاکستان په اړه «یوازې یو تاکتیکي چل نه، بلکې د دې ډلې لپاره د خپل ځان د تعریف مساله ده.»

هغه «د طالبانو د امارت او د پاکستان د جمهوریت ترمنځ جوړښتي ناانډولۍ» ته په اشاره ویلي، چې طالبان له اساسي قانون او مشهورو ادارو پرته د مذهبي «امارت» په توګه فعالیت کوي او پاکستان یو جمهوریت دی، چې تعریف شوي پولې، اساسي قانون او نړۍوال مکلفیتونه لري.

هغه زیاته کړې، چې د دغو بنسټیز توپیرونو له امله د دواړو خواوو ترمنځ خبرې اترې په طبیعي ډول د وړاندوینې وړ نه دي.

اندېشه لیکلي، چې د طالبانو لپاره د پاکستان له‌خوا د ټي‌ټي‌پي د غندلو غوښتنه یوازې د امنیت غوښتنه نه، بلکې «د ایډیالوژیکي خپلوۍ د ردولو غوښتنه هم ده» ځکه، چې ټي‌ټي‌پيد افغان طالبانو له مشر سره بیعت کړی او دې بیعت د دواړو ډلو ترمنځ یوه روحاني اړیکه رامنځته کړې ده.

نوموړي ویلي، چې د تحریک طالبان پاکستان ځینې جنګیالي د ډیورند کرښې د ها غاړې د پښتنو له سیمو څخه دي او د ځینو پښتنو ملتپالو له نظره دوی د ډیورنډ کرښې د دواړو خواوو ترمنځ د طبیعي اړیکو برخه ګڼل کیږي.

د نوموړي په باور، له همدې امله طالبان د دې بیعت له لغوه کولو څخه ویره لري، ځکه چې دا ښاييد نورو ملاتړ کوونکو ترمنځ خپل مذهبي مشروعیت له لاسه ورکړي.

هغه د افغانانو او په پاکستان کې د پښتنو روڼ اندو په چلند کې د بدلون په اړه هم ټینګار یې کړی، چې د لومړي ځل لپاره د پښتنو ټولنې یوه برخه له طالبانو او تحریک طالبان پاکستان څخه ځان لرې کوي او په باور یې، د دوی تاوتریخوالی «د افغانستان له ملي ګټو او د پښتنو له وقار سره خیانت» دی.

دا په داسې حال کې ده، چې په استانبول کې د طالبانو او پاکستان ترمنځ مذاکرات نن (جمعه د لړم ۱۶مه) کومې پایلې ته له رسېدو پرته درول شوي دي.