طالبان د هراتۍ ښځو هغه ادعاوې ردوي چې ګواکې دوی هرات کې ښځو ته د چادریو د اغوستلو امر کړی

اسټرالیا له ۲۰۲۱ کال راهیسې کله چې طالبان پر افغانستان واکمن شول، له افغان لوبډلې سره هېڅ دوه اړخیزې لوبې نه دي ترسره کړي. د اسټرالیا کرېکټ بورډ لومړی د ۲۰۲۱ کال په نومبر کې پلان شوې ازمایښتي لوبه لغوه کړه، وروسته یې د ۲۰۲۳ کال د مارچ په میاشت کې د یو ورځنیو لوبو لړۍ هم لغوه کړه او د ۲۰۲۴ کال د اګسټ لپاره پلان شوې شل اوریزه سیالۍ یې هم ترسره نه کړې.

اسدالله خان د دې پرېکړو پر وړاندې خپل غبرګون څرګند کړی او ویلي یې دي، چې د ښځو د کرېکټ د ټیم ستونزې د حل کېدو لپاره وخت ته اړتیا لري، خو له سیاست سره د کرېکټ تړل د لوبې د اصولو خلاف کار دی.

هغه ویلي: «موږ د ای‌سي‌سي غړیتوب د کوم خیرات له لارې نه دی ترلاسه کړی، بلکې د خپلو لاسته راوړنو او ښې کارکردګۍ له امله مو ترلاسه کړی دی. د اسټرالیا او نورو هېوادونو دا چلند د کرېکټ د پرمختګ پر ځای یو پیاوړی ټیم کمزوری کوي.»

هغه زیاته کړه، چې د افغانستان د کرېکټ ټیم د نړۍ له غوره لوبډلو څخه دی او د سپین توپ اچونې برخه یې بې سارې ده.

هغه په دې اړه ویلي: «زموږ د سپین توپ اچونه د نړۍ تر ټولو پیاوړې توپ اچونه ده، زموږ د بریا سلنه لوړه ده، خو که هېوادونه زموږ لوبې سیاستیزې کړي، دا به یوازې د کرېکټ زیان وي. له موږ سره د نه لوبې کولو پرېکړه د نارینه وو کرېکټ ته هم زیان رسوي.»

په ورته وخت کې د کرېکټ نړۍوالې شورا ویلي، چې د افغانستان د ښځو د کډوالو لوبډلې ته به د راتلونکو دوو نړۍوالو سیالیو د ۲۰۲۵کال د ښځو نړۍوال جام او د ۲۰۲۶کال د ښځو شل اوریز جام پر مهال د ګډون او ښکېلتیا مهم فرصتونه ورکړل شي.

افغان ښځینه لوبغاړې چې له طالبانو وروسته له هېواده وتلې دي، په کاناډا او اسټرالیا کې کډوالې شوې، دوی د ۲۰۲۵کال د ښځو د نړۍوال جام د پرانیستې لوبې نندارې ته بلل شوې وې او دغه لوبې یې له نږدې ولیدې چې دا اقدام د هغوی د نړۍوال کرېکټ سره د بیا یو ځای کېدو یو مثبت ګام بلل کېږي.

ايندريکا راتوته په دې کتنه کې په یاده موده کې د دومره ډېرو کډوالو ستنېدل هر هېواد لپاره يوه لویه ستونزه بللې او زیاته کړې یې ده، چې اوسمهال له راستنېدونکو کډوالو سره د مرستې موضوع ځانګړی اهميت لري او ملګري ملتونه هڅه کوي، چې په دې برخه کې له طالبانو سره همکاري وکړي.

راتوته همداراز په ډاګه کړې: «په ملګرو ملتونو او نورو مرستندويه سازمانونو کې د هغه او همکارانو موخه په مختلفو برخو په ځانګړي ډول د کډوالو مساله کې له افغانستان سره همکاري ده.»

د طالبانو تر کنټرول لاندې د ارګ د خبرپاڼې له‌مخې، عبدالسلام حنفي په دې کتنه کې په بېلابېلو برخو کې له افغانستان سره د مرستو له امله له کورنيو او بهرنيو مرستندويه سازمانونو او افرادو مننه وکړه او زیاته یې کړه: «اوږدې تحميلي جګړې، اقليمي بدلونونه، د سېلابونو او زلزلو په څېر طبيعي پېښې له يوې خوا او له ګاونډيو هېوادونو څخه په جبر د کډوالو اخراج له بلې خوا لا زياتو هر اړخيزو همکاريو او انسجام ته اړتيا لري، څو له هغوی سره په ښه ډول مرسته او ستونزو ته يې رسېدنه وشي.»

هغه راستنېدونکو کډوالو ته د خدمتونو وړاندې کولو په برخه کې پر لا زیاتې همغږۍ ټینګار وکړ او زیاته یې کړه، چې په دې سره به د مرستو په رسولو کې لا زيات شفافيت او غوره والي راشي.

په تېرو دوو اوونیو کې له ایران، پاکستان او ترکیې څخه کابو ۱۵۰زره کډوال هېواد ته ستانه شوي | افغانستان انټرنشنل پښتو

دا په داسې حال کې ده، چې ډېری ستانه شوي افغانان د کابل په ګډون په ډېریو ولایتونو کې ځانګړو شویو کمپونو کې د امکاناتو له کمښته شکایت لري او وايي، چې په اوونیو اوونیو ساتل کېږي او خپلو لایتونو ته په ځنډ سره لېږدول کېږي.

د افغانستان انټرنشنل- پښتو د موندنو له‌مخې، د طالبانو سترې محکمې په اګسټ، سپټمبر او اکټوبر میاشتو کې په ۲۱ ولایتونو کې ۳۳۱ کسان د «نامشروع اړیکو، له کورونو د تېښتې، بد اخلاقۍ، زنا، لواطت، غلا، رشوت، د شرابو په ګډون د نشه يي توکو کاروبار، جعل او فرېبکارۍ» په تورونو د خلکو په مخ کې لسګونه دُرې وهلي او یو شمېر یې پر څو کاله تنفیذي بندونو هم محکوم کړي دي.

د دغو موندنو پر بنسټ، په دغو دُرو وهل شویو کسانو کې ښځې هم شاملې دي، خو کره شمېر یې ځکه معلوم نه‌دی، چې د طالبانو د سترې محکمې په خبرپاڼو کې ډېری وخت د تورنو کسانو د هویت په اړه څه نه ویل کېږي.

د موندنو پر بنسټ، په دې ډله کې ډېر کسان په کابل کې او کم یې په پکتیکا او کندوز ولایتونو کې په دُرو وهل شوي دي. د شمېرو له‌مخې، په کابل کې ۱۵۱، په سرپل کې ۳۱، په کاپیسا کې ۲۱، په خوست، لغمان او تخار کې ۱۴- ۱۴ کسان، په پروان کې ۱۲، په غور کې ۱۱، په بدخشان او پکتیا کې ۸- ۸ کسان، په زابل کې ۷، په میدان وردګ او غزني کې ۶- ۶ کسان، په ننګرهار، فراه او بغلان کې ۵ – ۵ کسان، په بلخ او فاریاب کې ۴- ۴ کسان، جوزجان کې ۳ کسان، په پکتیکا او کندوز ولایتونو کې ۱ – ۱ کس په عامو محضرونو کې په دُرو وهل شوي دي.

د طالبانو د سترې محکمې اړوند ولایتي محکمې کابو هره ورځ په بېلابېلو ولایتونو کې ښځې او نارینه د بېلابېلو تورونو له امله د خلکو د سترګو پر وړاندې په دُرو وهي او دا د نورو لپاره عبرت ګڼي. ډېری دغه بدني سزاوې په ډله ییزه توګه ترسره شوي دي.

د طالبانو دغه چاره چې دوی یې د شریعت عملي کول ګڼي، د بشري حقونو اړوندو نړۍوالو سازمانونو غبرګونه راپارولي دي.

دیني عالمان وايي، په یوې ټولنه کې د شرعي حدودو د جاري کولو موخه پر ځمکه د هر ډول فساد مخنیوی او یا هم له‌منځه وړل دي، خو باید پر دیني ارشادات برابر او مستندو اسناد او شواهدو پر بنسټ د یوه اسلامي عادل او متقي نظام له لوري ترسره شي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي د ددغه وزارت د ډیپلوماسۍ انستیتوت د پنځمې تخصصي ښوونیزې دورې فراغت غونډې په مراسمو کې وویل، چې پاکستان کومې پایلې ته له رسېدو پرته مذاکرات درولي او طالب پلاوی بېرته کابل ته ستون شوی.

د متقي په وینا، طالبانو متوازن سیاست د همدې لپاره غوره کړی و، چې افغانستان له جګړو راوتلی او ښه فرصت دی، چې له ټولو ګاونډیانو او سیمې او نړۍ سره ښې اړیکې جوړې شي، خو څلور کاله په مختلفو ډولونو اسلام اباد د افغانستان حریم نقض کړی، تېری یې کړی او عام خلک یې په نښه کړي دي.

نوموړي وویل، چې طالبان د دوستو هېوادونو په غوښتنه خبرو اترو ته کښېناستل.

متقي زیاته کړه، « په مذاکراتو کې د نه پرمختګ تر ټولو ستر لامل دا و، چې پاکستاني استازو داسې وړاندیزونه او غوښتنې درلودې، چې معقولې او د عمل وړ نه وې. دوی ویل دا تضمین راکړئ، چې په پاکستان کې به بیا امنیتي پېښې نه کیږي».

هغه زیاته کړه، « ایا موږ د پاکستان د امنیت ذمه وار یو، موږ هلته سوله ساتي پوځونه لرو؟، هلته د پوځ او پولیسو واګې لرو، چې امنیت یې ټینګ کړو؟ د هغه امنیت نیول د بل هېواد له لوري دا خو غیر معقوله خبره ده».

نوموړي وویل، چې پاکستان دا وړاندیز هم وکړ، چې د ټي ټي پي ټول ګروپونه افغانستان ته ولیږدول شي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر په خپلو خبرو کې وویل، چې مذاکراتو پرمهال ددوی پلاوي غوښتنه کړې، چې پاکستان دې په خپله خاوره کې د داعش وسله والو د روزلو او د افغانستان د حریم د نقضولو مخه نیسي. هغه وویل، چې پاکستان یې یادې غوښتنې نه دي منلې.

نوموړي د پاکستان ددې غوښتې په تړاو چې د ټي ټي پي ډلې دې افغانستان ته ولېږدول شي وویل:« افغانستان لیونی دی چې ستا غم خپل کور ته راوړي؟ یوځل تور لګوي، چې ټي ټي پي په افغانستان کې ده او پر پاکستان بریدونه کوي، بیا وايي، چې له پاکستان څخه دې افغانستان ته انتقال شي».

امیرخان متقي دغه راز وویل، چې د‌ پاکستان د اندېښو لپاره یې ډیورنډ کرښې ته څېرمه د افغانستان له ختیزو ولایتونو څخه د میلیونونو ډالرو په لګولو سره د وزیرستاني کډوالو کورنۍ د افغانستان په مرکزي ولایتونو کې ځای پر ځای کړې دي، خو دا هڅې یې لا هم پاکستان ته د قناعت وړ نه دي.

متقي زیاته کړه:« چې ستا “پاکستان”تشویش حل شي، ستا د تشویش د حل په موخه مو د وزیرستان کډوال د افغانستان مرکزي سیمو ته انتقال کړل، میلیونونه ډالر مو ولګول او ځای پر ځای مو کړل. نو چې دا ټولې هڅې موږ کړې دي او خپل مسوولیت مو ادا کړی دی، له دې وروسته هم که څوک تجاوز کوي، مسوولیت به د هغوی پر غاړه وي.»

همدارنګه متقي زیاته کړه:«که ته “پاکستان” ادعا لرې چې زما له خوا تاسې ته در اوړي او برید کوي او بیا افغانستان ته راځي، خو زه وایم چې ته یې ولې پریږدې؟ ته یې ولې مخه نه نیسې؟ دا ټول هغه دلایل دې چې دوی یې نه مني او غاړه نه ورته ږدي.»

نوموړی د دواړو هېوادونو ترمنځ روانې شخړې ته په اشاره وویل، چې «د پاکستان د حکومت یوه لویه برخه د روغې جوړې تمه لري، ځینې پاکستانۍ کړۍ خپلې پروژې عملي کوي، خو افغانستان هم له خپل ځانه د دفاع حق لري.»

امیرخان متقي پر طالبانو د هرې پېښې د مسوولیت اچولو چاره نه منونکې وبلله او ویې ویل، چې « د ټي ټي پي د بریدونو نسبت پر طالبانو تاوانوي، نو د هند او ایران سره دې هم جګړه وکړه هغه هم پر افغانستان تاوانوې؟ ستا اقتصاد خراب شوی نو دا ته ټول پر افغانستان تاوانوې؟افغانستان ستا سره د ښه نیت لاس اوږدی کړی دی، ښې اړیکې مو لرلې، چې ته خپله خپل وضعیت نه شې کنترولولای، د ملامتۍ ګوته موږ ته مه نیسئ.»

نوموړي دغه راز وویل، چې د پاکستان او ټي ټي پي ترمنځ د ستونزو په حل کې یې خپل مسوولیت ادا کړی دی او د دواړو لوریو ترمنځ یې د مذاکراتو زمینه برابره کړې، خو خپله پاکستان ۹۰ سلنه حل شوې مساله کې بې پروايي کړې ده.

امیرخان متقي پر پاکستان غږ وکړ، چې راولاړې شوي، ستونزې دې د دیپلوماتیکو اصولو له لارې حل کړي.

د جرمني په بن ښار کې د افغانستان کونسلګرۍ، چې د لړم په میاشت کې یې چارې طالبانو ته سپارل شوې، د راتلونکې دوشنبې په ورځ خپل فعالیتونه بېرته پیلوي.

ددې کونسلګرۍ چارې د تلې میاشتې په وروستیو کې د پخوانیو ډیپلوماتانو او کارکوونکو له استعفا وروسته د طالبانو استازو ته وسپارل شوې.

د دې کونسلګرۍ مخکېني سرپرست حامد ننګیالي کبیري د کونسلګرۍ د کارکوونکو له ډله ییزې استعفا وروسته وویل، چې طالبانو ته د کونسلګرۍ په واک کې اخېستلو اجازه ورکړل شوې ده.

جرمني د طالبانو دوه استازي د ډيپلوماټانو په توګه منلي او یو استازی د بن کونسلګرۍ ته معرفی شوی دی.

ددغو ډیپلوماتانو منل ظاهرا د هغو افغانانو د بېرته استولو په چارو کې اسانتیا رامنځته کول بلل شوي، چې په جرمني کې د جرمونو او محکومیت له امله نور د استوګنې حق نه لري.

هممهاله له درې زرو ډېرو افغان کډوالو په انلاین غوښتنه کې له جرمني غوښتي، چې له طالبانو سره تعامل بند کړي او استازي یې وباسي.

یادو اعتراض کوونکو په خپل غوښتنلیک کې ویلي، چې د افغانستان په سیاسي استازولیو کې د طالبانو د استازو حضور « د ولسواکۍ له اصولو او بشري حقونو سره په ټکر کې دی».

د جرمني چارواکو له طالبانو سره اړیکې په تخنیکي کچه بللې او وايي، ددې ډلې حکومت په رسمیت نه پېژني.