کاناډا او هند د نوې سوداګریزې هوکړې خبرې بیا پیلوي

سرچینو ویلي، چې د دې لیدنې موخه د زېلېنسکي او د امریکا د ولسمشر ډونالد ټرمپ ترمنځ د «سولې طرحې» په اړه مستقیمې خبرې دي.

یوې سرچینې رویټرز ته ویلي، اصلي موضوع دا ده چې ټرمپ او زېلېنسکي د امریکا د طرحې تر ټولو حساسو مسئلو په ځانګړي ډول د خاورې د موضوع په اړه به بحث وکړي.

د سرچینې په وینا، د دې سفر کره نېټه لا تر اوسه نه ده ټاکل شوې.

همداراز نن یکشنبه (د لیندۍ دویمه) ولادیمیر زېلېنسکي د ډونالډ ټرمپ له هغو هڅو مننه کړې، چې د کییف په ملاتړ یې ترسره کړې دي.

زېلېنسکي ویلي: «اوکراین د متحده ایالاتو، هر بل امریکایي او په ځانګړې توګه د ولسمشر ټرمپ څخه منندوی دی، د هغه له مرستې چې د جاولین توغندیو په وړاندې پیل شوې او د اوکرایني وګړو ژوند ژغوري.»

د زېلېنسکي دا څرګندونې وروسته له هغې خپرې شوې، چې ټرمپ ویلي وو اوکرایني مشران د امریکا له مرستو «هېڅ ډول مننه» نه کوي.

د رویټرز د راپور له مخې، د نایجیریا د عیسويانو ټولنې اعلان کړی چې د یوې نوې سروې وروسته د تښتوونکو شمېر له ۲۲۷ څخه ۳۱۵ ته لوړ شوی دی.

د وسله والو کسانو له خوا پر ښوونځي برید د تعلیمي مرکزونو د بریدونو د یوې نوې څپې یوه برخه ده، چې له امله یې د نایجریا په ناامنو سیمو کې ۴۷ ښوونځي تړل شوي دي.
رویټرز زیاتوي، چې پاپ لیو په سینټ پیټر میدان په یو لړ مراسمو کې په «ژورې خواشینۍ» سره د نایجریا او کامرون د یرغمل شویو د خلاصون لپاره د «سمدستي او اغېزمنو اقداماتو» غوښتنه وکړه او له خلکو یې وغوښتل، چې د ښوونځیو او کلیساګانو د خوندیتوب لپاره دعا وکړي.
دا په داسې حال کې ده، چې څو ورځې وړاندې وسله والو د نایجریا په شمال لوېدیځ کې د نجونو پر یوه ښوونځي برید وکړ او د دغه ښوونځي زده کونکي او کارکوونکي یې له ځان سره یوړل.

د هند دفاع وزیر راجنات سینګ په نوي ډیلي کې د سندیانو د ټولنې په غونډه کې وویل، چې « که څه هم د سند خاوره د هند برخه نه ده، خو د تمدني اړیکو له مخې سند به هېڅکله د هند له لرغوني هویت څخه جلا نه وي او چې د خاورې خبره راشي، سرحدونه بدلېدلی شي او څوک پوهېږي، کېدای شي سبا سند بېرته هند ته راوګرځي».

سند ایالت پر ۱۹۴۷ کال د هند په وېش کې جلا شو او د پاکستان برخه وګرځېد.

هغه زیاته کړه: « زه غواړم دلته د لال کرشنا اډواني نوم هم یاد کړم. هغه په خپلو کتابونو کې لیکلي چې د هغه د نسل سندي هندوانو تر اوسه له هند څخه د سند جلا کېدل په زړه نه دي منلي».

نوموړي زیاته کړه، چې «نه یوازې په سند، بلکې د ټول هند په کچه هندوانو د سند سیند اوبه مقدسې بللې. د سند ډېرو مسلمانانو هم باور درلود چې د سند د سیند اوبه د مکې د زمزم له اوبو کمې سپېڅلې نه دي. دا د اډواني وینا ده».

هغه د پاکستان تر واک لاندې کشمیر په اړه وویل، چې بېرته هند ته وسپارل شي.

له دې وړاندې د سند یوه جګپوړي وزیر شرجیل انعام میمن ویلي و، چې هیڅ داسې ځواک نشته، چې سند ووېشي.

د سند او کشمیر په اړه د هند د دفاع وزیر څرګندونې داسې مهال دي، چې پاکستان له افغانستان سره هم په ورته معضله کې دی، ځکه کابل خیبر پښتونخوا خپله تاریخي برخه ګڼي او افغان حکومتونه د ډیورنډ کرښې په اړه تړون په رسمیت نه پېژني.

پاکستان په رسمي ډول د هند ددفاع وزیر د څرګندونو په اړه غبرګون نه دی ښودلی.

مصر، قطر او امریکا د حماس او اسراییل ترمنځ منځګړیتوب کوي او همدوی هغه اوربند خوندي کړ چې تېره میاشت پلیشوی و.

د اسراییل صدراعظم بنیامین نتنیاهو ویلي چې د دغه هېواد پوځي ځواکونو د شنبې په ورځ د حماس پنځه لوړپوړي غړي وژلي دي. اسراییل تور لګولی چې ذد حماس یو جنګیالی ددوی تر کنټرول لاندې سیمو ته د برید لپاره استول شوی و.

د غزې روغتیايي چارواکو ویلي چې د شنبې په ورځ د اسراییل هوایي بریدونو لږ تر لږه ۲۰ کسان وژلي دي.

اسراییلي پوځ د یکشنبې په ورځ ویلي چې د حماس یو سیمه‌ییز قوماندان هم د شنبې د بریدونو په وژل شویو کسانو کې شامل دی.

ټرمپ د شنبې په ورځ د لیندۍ په لومړۍ نېټه خبریالانو ته وویل، چې که چیرې هغه د جو بایډن پر ځای د امریکا ولسمشر وای، نو د روسیې او اوکراین جګړه به هېڅکله نه وای رامنځته شوې.

ټرمپ همداراز ټینګار وکړ، چې دا جګړه باید «په هر ډول ممکنه لاره» پای ته ورسېږي.

کله چې یو خبریال ترې وپوښتل چې ایا د سولې اوسنۍ طرحه د واشنګټن وروستۍ وړاندیز دی؟ ټرمپ ځواب ورکړ: «نه.»

د امریکا طرحه چې د روسیې ځینې مهمې غوښتنې تاییدوي، د ډېرو اروپایي هېوادونو له نقد سره مخ شوې ده.

څو ساعته مخکې د اروپایي هېوادونو مشرانو په ګډ بیان کې ویلي، چې د سولې لپاره د امریکا ۲۸ماده ییزه طرحه «بنسټیز» سند دی، خو لا هم «نور غور او ارزونې» ته اړتیا لري.

ټرمپ د خپلو خبرو په دوام کې په دې اړه چې که د اوکراین ولسمشر ولودیمیر زېلېنسکي که دا طرحه د لیندۍ تر شپږمې نېټې ونه مني نو څه به پېښ شي؟ وویل: «هغه کولی شي د خپل ټول توان سره جګړې ته دوام ورکړي.»

د لړم په ۳۰مه نېټه د امریکا ولسمشر په ښکاره ډول له اوکراین څخه غوښتنه کړې وه، چې په یوه اوونۍ کې د هغه طرحه ومني؛ داسې طرحه چې له اوکراین څخه غواړي د خپلې خاورې یوه برخه پرېږدي، په خپل پوځ محدودیتونه ومني او د ناټو غړیتوب له برنامې لاس واخلي.

په هغه ګډه خبرپاڼه کې چې د شنبې په ورځ (د لېندۍ لومړۍ نېټه) خپره شوې، ویل شوي چې اروپايي مشرانو د «اوکراین پر وسله‌والو ځواکونو د وړاندیز شویو محدودیتونو» په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده، ځکه دغه محدودیتونه به اوکراین د روسیې د بریدونو پروړاندې کمزوری او زیانمن کړي.

اروپايي او نور لوېدیځ مشران چې د سوېلي افریقا د جي۲۰ سرمشریزې په څنډه کې راټول شوي، هڅه کوي د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ هغو غوښتنو ته ګډ او همغږی ځواب پیدا کړي چې له اوکراین څخه یې د سولې د پلان د منلو غوښتنه کړې ده.

د رویټرز د راپور له مخې، د دغو هېوادونو مشران هڅه کوي داسې توازن وساتي چې هم د ټرمپ د جګړې د ختمولو هڅې وستایي او هم دا ومني، چې د پلان ځینې مادې د کییف لپاره د منلو وړ نه دي.

د لړم ۳۰مه د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي وروستیو پېښو ته په اشارې ویلي، چې هېواد یې له یوې سختې پرېکړې سره مخ دی، یا به خپل «وقار او ازادي» له لاسه ورکوي او یا به د واشنګټن له ملاتړه تېرېږي.