اریانا افغان الوتکه په نوي ډیلي کې پر غلطه ځغل لیکه ښکته شوې

د چرګانو د عمده پلورونکو اتحادیې مشر عبدالباسط د یکشنبې په ورځ وویل چې «د مهمو توکو د بیو دا بې‌ثباتي په مستقیم ډول د سرحدي سیمو د تقاضا او عرضې پایله ده».

باسط زیاته کړه چې له افغانستان سره ورځنۍ سوداګري د چرګانو، مېوو او سبزیجاتو په څېر ضروري تازه توکو د صادراتو او وارداتو په شمول وه.

هغه وویل: «د چرګانو د محصولاتو بیې راټیټې شوې ځکه اوس افغانستان ته صادرات نه کېږي او په داخلي بازار کې اضافي عرضه ده».

د ژوندیو چرګانو قیمت اوس په بازار کې هر کیلو ۳۵۰ او۳۶۰ روپۍ دی، په داسې حال کې چې په سپتمبر میاشت کې دا ۴۶۰ او۴۷۰ روپۍ و. په ورته ډول بې هډوکو غوښه کیلو په ۷۰۰ تر۸۰۰ روپۍ پلورل کېږي، چې په سپتمبر کې یې قیمت ۱۰۰۰ روپۍ و.

په ورته وخت کې له افغانستان نه د سبزیجاتو او مېوو واردات د سوداګرۍ نشتوالي له امله محدود شوي او د توکو بیې لوړې شوې دي.

د مېوو او سبزیجاتو اتحادیې مرستیال مشر محمد فهد اقبال اوټلوک بیزنس ته ویلي، چې «پاکستان له افغانستان نه رومیان، پیاز، مېوې او ګڼې وچې مېوې د سړک له لارې واردوي، خو د لارو د بندېدو له امله بیې لوړې شوې دي».

کچالو هر کیلو په ۲۰۰ او۳۰۰ روپیو پلورل کېږي، پیاز ۲۵۰ تر۴۰۰ روپۍ او هوږه ۶۰۰ روپۍ، شنه زنجبیل ۸۰۰ روپۍ دی.

د سبزیجاتو یو عمده پلورونکي وویل: «وروستیو سیلابونو په هیواد کې محلي کرنې ته ډېر زیان اړولی او په ډېرو سیمو کې مېوه او سبزیجات له منځه تللي، نو موږ په پراخه کچه د افغانستان وارداتو ته اړتیا لرو».

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت مرستیال احمدالله زاهد نن دوشنبه، د لیندۍ ۳مه په کابل کې د وچې مېوې سوداګریز مارکېټ په پرانیستغونډه کې د وینا پرمهال وویل، چې طالبان له ټولو ګاونډیو هېوادونو سره سوداګریزې او ډېپلوماتیکې اړیکې غواړي.

خو هغه زیاته کړه، که څوک د افغانستان پرمخ سوداګریزې لارې بندوي نو بیا به افغانان په خپلو شرایطو بېرته خپلې لارې خلاصوي.

نوموړي وویل، چې د طالبانو پالیسي دا ده، چې اقتصاد او سیاست باید سره جلا وي.

احمدالله زاهد مستقیم د پاکستان نوم واخیست او په ډاګه یې کړه، چې اوس مهال دغه هېواد د افغان سوداګرو زرګونه کانټینرونه و=درولي دي او دا د سوداګریزو نړیوالو قوانینو خلاف کړنه ده.

نوموړي زیاته کړه، «موږ پاکستان ته نه وایو چې لارې خلاصې کړه بلکې د نړیوالو قوانینو له مخې افغان سوداګر حق لري، چې د خپلو سوداګریز توکو کانټینرونه هېواد ته انتقال کړي».

د یادونې وړ ده، چې پاکستان له افغانستان سره د ټولو سوداګریزو لارو تړولو سره د افغان سوداګریزو توکو بار موټر په کراچۍ او پیښور کې ایسار کړي دي.

د طالبانو له یوه جګپوړي پلاوي سره د ناستې په تړاو د هند د سوداګرۍ او صنعت ټولنې سکرتر جنرل منیش سینګال هندي رسنیو ته وویل: « هغوی وویل چې په افغانستان کې ډېر کانونه شته، چې څو لسیزې مخکې کشف شوي وو، خو اوس فعال نه دي. افغان لوري هند ته د ګډون دروازه پرانېستې او ویې ویل چې د کانونو د استخراج هندي شرکتونو ته هرکلی وايي».

په غونډه کې د طالبانو پلاوي د سرو زرو د غیر فعالو کانونو یادونه هم کړې ده.

افغانستان د سرو زرو ستر نااستخراج شوي کانونه لري، خو ډېری کانونه د زیربنا نشتوالي، تخنیکي ستونزو او امنیتي اندېښنو له امله غیر فعال پاتې دي.

منیش سینګال د طالبانو د هدف په اړه وویل چې غواړي د هند د کانونو د استخراج شرکتونه دا منرالونه راوباسي او یا یې هند ته انتقال کړي، یا یې له افغانستان څخه نورو ځایونو ته صادر کړي. خو هغه ټینګار وکړ چې د کان کیندنې په کاروبار کې عملي ستونزې شته، ځکه هر کان جیولوژیکي څېړنو ته اړتیا لري، چې وخت نیسي.

سینګال وویل، چې د طالبانو د سوداګرۍ وزیر د اقتصادي همکارۍ لپاره له مشخصې اجنډا سره راغلی و، د تجارت او پانګونې د پراختیا په اړه یې خبرې وکړې او په افغانستان کې یې د وضعیت د ښه والي یادونه وکړه، چې د خلکو د حرکت او فعالیت لپاره ګټور دی.

سینګال ټینګار وکړ چې هند او افغانستان لا هم قوي او ګرمې اړیکې لري.

طالبانو څرګنده کړې چې دوی له هند سره سوداګري غوره ګڼي، ځکه هند او افغانستان ستراتیژیکې او نږدې اړیکې لري.

د دواړو هېوادونو ترمنځ شاوخوا یو میلیارد ډالره سوداګري کېږي، چې ۷۰ یې له هند څخه واردات او یوازې ۳۰ صادرات دي.

د اېن این ای د رپوټ له مخې، که هندي شرکتونه په تجارت کې فعاليت زیات کړي، نو د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري لا زیاتېدای شي.

سینګال زیاته کړه چې د بانکدارۍ اسانه کانالونه د تجارت د پراختیا لپاره حیاتي دي.

هغه وویل، چې افغان او هندي بانکونه باید داسې اړیکې ولري چې سوداګرو، واردوونکو او صادروونکو ته ستونزه پیدا نه شي.

د طالبانو صنعت او سوداګرۍ وزارت نن دوشنبه ، د لیندۍ ۳مه په اېکس کې لیکلی، چې په دې کتنه کې دواړو لوریو د افغانستان او هند تر منځ د اقتصادي او صنعتي همکاریو پر پیاوړتیا خبرې وکړې.

په دې کتنه کې د پنبې د تولید او پروسس، د بشري ظرفیت لوړونې، د صنایعو د معیاري کولو او د ټوکر او جامو سکتور د عصري کولو په برخو کې د ګډو همکاریو پر اړتیا او فرصتونو هم بحث شوی دی.

د یاد وزارت په وینا، د ناستې په ترڅ کې هندي لوري افغانستان ته بلنه ورکړه، چې د «بهارت ټیکس» تر نامه لاندې نندارتون کې ګډون وکړي او خپل تولیدات نندارې ته وړاندې کړي.

له افغانستان سره د پاکستان د سوداګریزو لارو له تړل کېدو وروسته، د طالبانو اداره هڅه کوي، چې د سوداګرۍ بدیلي لارې ولټوي.

د طالبانو د یاد وزارت خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د اسیا څخه د دوی په ګډون لسو هېوادونو یاده ناسته کې ګډون کړی و او د غړو هېوادونو ترمنځ د ډیجیټلي ارشیفونو په پراختیا، د نادره اثارو په ساتنې او د مسلکي ظرفیتونو په تړاو بحثونه شوي دي.

همدا راز زیاته شوې، چې په دې ناسته کې د افغانستان کتابتون د ډیجیټل کېدو، تعلیم او تحقیق کمېټو غړیتوب هم ترلاسه کړ. طالبان وایي، په دې ناسته کې د ترکیې هېواد له لوري ژمنه شوې چې د افغانستان د کتابتونو د سیسټم د مدیریت لپاره دوی لازمې همکارۍ وکړي او د تخنیکي مرستو تر څنګ به یې د ظرفیت لوړونې پروګرامونو ته هم پاملرنه وکړي.

تر دې څو ورځې دمخه هم طالبانو له ترکیې سره د ورته یوې هوکړې خبر ورکړی و.

که څه هم د طالبانو په واکمنېدو سره په هېواد کې د کتابونو د لوست فرهنګ کم شوی؛ خو لا هم د هېواد په ګوډ ګوډ کې کتابتونونه شته او د بډایه کېدو غوښتنې یې شوې دي. هم‌مهاله د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې کتاب پلورونکي شکایت کوي، چې بازار یې کم رنګه شوی او خلک اوس د پخوا پرتله په کتابونو پیسې نه ورکوي.