په وینزویلا کې د احتمالي خطرناک وضعیت له امله شپږو نړیوالو هوايي شرکتونو خپلې الوتنې د وینزویلا پر لور ځنډولي دي. د امریکا فدرالي هوايي چلند ادارې(ایف ای ای) تېره ورځ هوايي شرکتونو ته خبرداری ورکړی و چې د وینزویلا په هوایي حریم کې احتمالي ګواښ شته.
تر دې وړاندې، د وینزویلا د هوايي شرکتونو ټولنې اعلان کړی و چې یادو شپږو شرکتونو، چې د کولمبیا، پرتګال او هسپانیا شرکتونه هم پکې شامل دي د امریکا د پوځي فعالیتونو د زیاتوالي د خبرداري وروسته خپلې الوتنې ځنډولې.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ هم په ټولنیزو شبکو کې ویلي، چې د وینزویلا هوایي حریم او شاوخوا سیمې باید د نشهیي موادو او انساني قاچاق د مخنیوي لپاره تړل شوي وګڼل شي.
د بدخشان اوسېدونکي وایي چې په کشم ولسوالۍ کې ناپېژاندو کسانو د میر فضلالله په نوم د یوې لیسې ودانۍ سوځولې ده. د سیمې خلکو افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې دا پېښه تېره شپه رامنځته شوې ده.
تر اوسه ځایي طالب چارواکو د دې پېښې په اړه څه نهدي ویلي او لا روښانه نه ده چې د لیسې د سوځولو مسوولین څوک دي.
یاده لیسه د کشم ښار په مرکز کې، د طالبانو د پولیسو قوماندانۍ ته نږدې موقعیت لري.
هغه ویډیوګانې چې رسنیو ته رسېدلې ښيي چې اور لومړی مړ شوی، خو د ودانۍ زیاتې برخې، ټولګي او نور ساختماني مواد زیانمن شوي دي. د سیمې اوسېدونکو ویلي چې هغوی هڅه کړې څو د مکتب زیات شمېر توکي له سوځېدو وژغوري، خو اور نږدې دوه ساعته بل پاتې و.
په تېرو دوه اوونیو کې په بدخشان ولایت کې څو ورته پېښې ثبت شوې دي، چې پکې د یفتل ولسوالۍ، د ښار بزرگ سیمې او د خواهان بازار اورلګېدنې شاملې دي.
د طالبانو حکومت د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون په راپور کې ویل شوي چې یوازې د جمعې په ورځ له بېلابېلو لارو ۴،۱۸۶ افغان کډوال افغانستان ته ستانه شوي، چې دوی ته د بېړنیو اړتیاوو د پوره کولو لپاره نږدې ۸،۱۶۶،۰۰۰ افغانیو نغدي مرستې هم وېشل شوې دي.
د دغه کمېسیون راپور له مخې، په هرات کې د اسلامکلا له لارې ۲۹ کورنۍ چې شمېر یې ۱۰۸ تنه و، ثبت شوې دي. په نیمروز کې د ورېښمو له لارې ۴۷ کورنۍ (۲۰۲ تنه) او همدارنګه ۱،۷۰۷ تنه مساپر هېواد ته داخل شوي دي.
په کندهار کې له سپین بولدک لارې څخه بیا ۲۵۳ کورنۍ (۱،۵۱۸ تنه) کیږي ستانه شوي او نورو ولایتونو ته خوندي لېږدول شوې دي. بل پلو په ننګرهار کې د تورخم له لارې ۱۴۳ کورنۍ (۷۵۸ تنه) ثبت شوې او ۱۶۳ کورنۍ (۸۸۷ تنه) نورو سیمو ته لېږدول شوي دي.
همدارنګه په هلمند کې ۴۲ کورنۍ (۲۶۴ تنه) ثبت شوې او ۷۳ کورنۍ (۵۰۲ تنه) لښکرګاه او ګرمسېر ته انتقال شوي دي.
د کمېسیون د راپور له مخې، ټولو راستنو شویو کسانو ته د ثبت، لېږد، مالي مرستو، لنډمهاله مېشتېدو، د اسلامي نظام د قوانینو، د مهاجرت د اصولو، ښوونې او روزنې او د صبر او زغم په اړه عامه پوهاوی ورکړل شوی، څو د هغوی د بیا استقرار پروسه په اسانۍ او امن سره پرمخ ولاړه شي.
د اوکراين د ولسمشر دفتر مشر اندرې یرماک چې د امريکا په ملاتړ د سولې د خبرو د اوکراينی پلاوي مشري یې کوله، له دندې استعفا کړې ده. دا استعفا هغه مهال وشوه چې د اوکراين د فساد ضد ادارې پلټونکو د هغه کور وپلټه.
د رسنيو د راپورونو له مخې، یرماک د لیندۍ په ۷مه نېټه تاييد کړه چې د هغه اپارتمان پلټل شوی دی او ويې ويل چې له دولتي چارواکو سره پوره همکاري کوي. د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلنسکي اعلان وکړ چې د شنبې په ورځ به د یرماک د ځای ناستي په اړه پرېکړه وکړي.
د یرماک استعفا په داسې وخت کې کېږي چې د اوکراين د لوړپوړو چارواکو د پراخ فساد په اړه پلټنې روانې دي.
تر دې وړاندې، د لړم په ۲۴مه نېټه فایننشال ټایمز راپور ورکړی و چې د اوکراين قانون پلي کوونکو ځواکونو په کېیف کې لسګونه پلټنې ترسره کړې دي. د دې پلټنو پر مهال هغوی هغه اپارتمان ته هم ورغلي چې د سرو زرو تشناب لري. همدارنګه د نغدو پيسو ډکې بوجۍ او د چارواکو غږیزې ثبتونه چې د پيسو مینځلو په اړه خبرې پهکې کېږي، خپرې شوې دي.
په وروستيو اونیو کې دغو پېښو د خلکو سخت غبرګون راوپاروه او د زېلنسکي حکومت یې له هغه وروسته له تر ټولو ستر فساد جنجال سره مخ کړ چې دی ولسمشر شوی دی. زېلنسکي د جمعې په ورځ په يوه ويډيويي پيغام کې وويل: «روسیه ډېرې هلې ځلې کوي چې اوکراين کومه تېروتنه وکړي. زموږ له لوري هېڅ تېروتنه نه کېږي. زموږ کار روان دی».
یرماک؛ د زېلنسکي د کلونو پخوانی نږدې ملګری
۵۴ کلن یرماک د هغه وخت راهيسې د اوکراین د ولسمشر نږدې ملګری و چې زېلنسکي د ټلوېزيون چلوونکي او ممثل په توګه کار کاوه. هغه د زېلنسکي د ۲۰۱۹ کال په ټاکنيز کمپاين کې مهم رول لوبولی و. یرماک تر اوسه په رسمي ډول په کوم جرم نه دی تورن شوی، خو د جګړې له پېلېدو راهيسې د اوکراين د تر ټولو ستر سياسي کړکېچ په منځ کې، د پارلمان مخالفو غړو او د زېلنسکي د خپلې ډلې ځينو کسانو د هغه د لېرې کولو غوښتنه کړې وه.
د اوکراين د ملي فساد ضد ادارې او د فساد ضد ځانګړې څارنوالۍ ويلي چې دغه پلټنې «قانوني» دي او د قضايي څېړنو په چوکاټ کې ترسره کېږي. د همدې مياشتې په سر کې، دې دوو ادارو د ۱۰۰ مېليونه ډالرو د بډو يو لوی پلټنیز راپور خپور کړ چې د دولتي اټومي انرژۍ په شرکت کې د فساد د تورونو په اړه و. په دې قضيه کې د پخوانيو لوړپوړو چارواکو ترڅنګ د زېلنسکي یو پخوانی سوداګریز شریک هم تورن بلل شوی.
د حکومت د مخالفې ډلې د «اروپايي یووالي ګوند» د جمعې په ورځ په يوه اعلاميه کې د یرماک د لېرې کولو، د سولې له مذاکراتي ډلې د هغه د ایستلو، د نوې ایتلافي حکومت د جوړېدو او له زېلنسکي سره د خبرو غوښتنه کړې وه.
په اعلاميه کې راغلي و: «د سولې مساله او د اوکراينيانو برخليک د هغو سیاستوالو له شخصي کمزوریو او داغمن اعتبار سره چې نهشي تړل کېدای چېپه فساد کې ښکېل دي».
د جګړې پر ډګر د روسيې پرمختګ او د سولې د فشار زیاتوالی
د امريکا له لوري د سولې د هڅونې فشار په داسې وخت کې زيات شوی چې روسي پوځيان د جګړې په څو برخو کې پر مخ ځي. مسکو اعلان کړی چې ځواکونه یې د ختيځ اوکراين د پکروفسک ښار د نيولو هڅه کوي. که دا ښار ونیول شي نو دا به د تېرو دوو کلونو تر ټولو ستره بريا وي.
د پنجشنبې په ورځ، د روسيې ولسمشر ولادیمیر پوتين وويل چې د امريکا ۲۸ مادهیيزه د سولې طرحه چې تېرې اونۍ خپره شوه، د راتلونکو موافقو «بنسټ» کېدای شي. هغه له اوکراين نه وغوښتل چې خپل ځواکونه له هغو ختيځو سيمو وباسي چې د کېیف تر واک لاندې دي، څو مسکو جګړه ودروي.
خو یرماک د دې اوونۍ په اوږدو کې م«اېټلانټیک مجلې» ته ويلي و: «هیڅ څوک دې دا هیله نه کوي چې موږ به له خپل وطن لاس په سر شو».
له فساد سره مبارزه؛ د اروپايي ټولنې غړيتوب ته اړينه هڅه
د فساد پر ضد د پام وړ پرمختګ ښودل د اوکراين د اروپايي ټولنې د غړيتوب د غوښتنې يوه مهمه برخه ده. اوکرايني چارواکي دا غړيتوب د روسيې له اغېزې د وتلو لپاره حياتي بولي. د اروپايي کميسيون وياند د یرماک د استعفا له اعلان مخکې وويل چې بروکسل به «له نږدې د وضعيت څارنه» کوي.
په اوکراين کې دا دواړه فساد ضد ادارې د روسي يرغل له پيل راهیسې خپلې هڅې زياتې کړې دي، خو وايي چې پر هغوی فشار هم ډېر شوی دی.
زېلنسکي تېر کال د لنډې مودې لپاره د دغو ادارو خپلواکي محدود کړه، خو د ولسي اعتراضونو او د نړۍوالو شریکانو د نيوکو وروسته یې دا پرېکړه بېرته لغوه کړه.
د طالبانو د مالیې وزارت وايي، د هرات د اسلامکلا په سرحدي ګمرک کې یې شاوخوا ۱۰۰ټنه قاچاقي او بېکیفیته پټرول او ډیزل د دوی محکمې له پرېکړې وروسته د اړوندو ادارو په حضور کې لهمنځه یوړل شول.
د طالبانو د یاد وزارت د خبرپاڼې له مخې، دغه تېل د قاچاق کوونکو له لوري په بېلابېلو وختونو کې د سوداګریزو موټرو په وسیله په پټه افغانستان ته راوړل شوي وو، چې د ګمرک چارواکو لهخوا یې د نیولو ترڅنګ لابراتواري معاینه ترسره شوې وه.
په خبرپاڼه کې راغلي، د ازموینو پایلو ثابته کړه چې دغه تېل بېکیفیته دي او د کارولو وړتیا نه لري، چې له همدې امله یې د له منځه وړلو پرېکړه وشوه. همدا راز ویل شوي چې د هېواد په ټولو ګمرکونو کې سوداګریز توکي په دقیق ډول معاينه کېږي.
خبرپاڼه زیاتوي: «هیڅ شخص یا ډلې ته اجازه نه ورکول کېږي چې بېکیفیته یا ممنوعه توکي هېواد ته وارد یا له هېواده صادر کړي».
د طالبانو مالیې وزارت ټینګار کړی چې د قاچاق او بېکیفیته موادو پر وړاندې د مبارزې لړۍ به دوام ولري.
د ایران او افغانستان د ګډې سوداګریزې خونې مشر محمود سیادت ویلي چې که تهران نن د کابل د اقتصادي فرصتونو د جذب لپاره اقدام ونه کړي، سبا به دغه بازار د نړۍوالو سیالانو لاس ته ولویږي. هغه وایي، اوس د افغانستان اقتصادي پسرلی دی چې د فني، انجینرۍ او کاني برخو لپاره غوره فرصتونه لري.
محمود سیادت په تازه څرګندونو کې ویلي چې د افغانستان د بنسټیزو جوړښتونو د کمزورتیا او نړۍوالې انزوا له امله نړۍوال شرکتونه په دې هېواد کې کم فعالیت لري، چې دا وضعیت د ایران د شرکتونو، په ځانګړې توګه د فني او انجینري خدماتو د عرضه کوونکو لپاره فرصتونه رامنځته کړي دي.
سیادت زیاته کړې:«افغانستان کې امنیت تر ټولو لوړې کچې ته رسېدلی او په ځانګړې توګه د معدني ظرفیتونو پراخ فرصتونه شته چې د ګډو پانګونو له لارې یې ګټه اخیستلای شو».
نوموړي د فرصت د ضایع کېدو په اړه خبرداری ورکوي او زیاتوي:«د افغانستان اقتصادي بهار اوس دی، که نن اقدام ونه کړو، لکه نورو بازارونو به وروسته افسوس وکړو، فرصتونه همدا اوس شته او سبا به نه وي».
سیادت په دې هم ټینګار کړی چې نړۍوال سیالان د افغانستان په بازار کې فعالیت زیاتوي. د هغه په وینا، د قطر، ترکیې او چین شرکتونه په دې هېواد کې پراخه حضور لري، حتی داسې هېوادونه لکه ازبکستان چې مخکې نه وو، اوس د شمالي ولایتونو په بازار کې فعال شوي دي.
د سوداګرۍ پر وړاندې اصلي خنډ د مالیاتو او دولتي ملاتړ نه شتون دی.
سیادت وویل:«د ایران فني او انجینري خدمات په افغانستان کې د مالیې او جریمې له کبله د ثبت او رسمي فعالیت لپاره ستونزې لري، ډېری کسان ترجیح ورکوي فعالیتونه ثبت نه کړي، چې په پایله کې بانک معلومات نلري او د اړتیا وړ خدمات معلوم نه دي».
سیادت د دې ستونزو د حل لپاره ځینې وړاندیزونه وړاندې کړل، چې د ایرانی پانګوالو د مشورې لپاره په کې د کابل د سوداګرۍ دفتر جوړول ، له افغانستان سره د دولت په کچه خبرې، د صادراتو د پراختیا صندوق ملاتړ، د دوغارون او سیستان ځانګړو سیمو کې پانګونه، او د فعالیتونو لپاره د ارز بیرته راستنولو معافیت شامل دي.
سیادت ټینګار کړی:«د دې طلایي فرصت د ګټې اخیستلو لپاره هم دولت باید ملاتړ زیات کړي او هم خصوصي سکتور باید د خطر منلو ظرفیت لوړ کړي، افغانستان ته اوس د ماشینونو، مشورې او فني او انجینري خدماتو اړتیا ده او موږ توان لرو چې دغه بازار په ښه توګه ونیسو».
له بلې خوا، د ایران او طالبانو د سوداګرۍ ګډې ناستې په ترڅ کې د ایران د خراسان رضوي ولايت والي د دواړو هېوادونو ترمنځ د نوي زراعتي همکارۍ ماډل جوړولو اهمیت یاد کړ، چې د ایران له فني او تجهیزاتي ملاتړ سره به نه یوازې په افغانستان کې د کار فرصتونه زیات شي، بلکې د ایران د سرحدي ولایتونو اړتیاوې به هم پوره شي.