ملګري ملتونه: د سختو ورښتونو له امله د غزې د بې‌ځایه شویو وضعیت خورا کړکېچن شوی

د یاد وزارت په خبرپاڼه کې چې د چهارشنبې په ورځ (د لیندۍ ۲۶مه) خپره شوې ویل شوي، چې د زور کارولو پر بنسټ د امریکا ګواښونکې څرګندونې او عملي اقدامات د یو سیسټماټیک سیاست څرګندونه ده، چې د نړۍوالو حقونو اصول او د ملګرو ملتونو منشور په بشپړ ډول تر پښو لاندې کوي. دغه سرغړونې په ځانګړي ډول د کښتۍ‌چلونې د ازادۍ، د سمندري تګ‌راتګ د امنیت او د نړۍوالې سوداګرۍ د ازادۍ حقونه له جدي ګواښ سره مخ کوي.

خبرپاڼه زیاتوي، د امریکا هغه هڅې چې د وینزویلا له‌خوا تګ‌راتګ کوونکې سوداګریزې بېړۍ توقیف کړي، پرې برید وکړي یا یې د تګ مخه ونیسي، د دولتي سمندري غلا او وسله‌والې غلا په توګه ارزول کېږي. همدارنګه، د امریکا د کورنیو قوانینو او یو اړخیزو بندیزونو یادونه د دغو ناقانونه کړنو د توجیه لپاره د هېڅ ډول مشروعیت وړ نه ده.

خبرپاڼه کې ټینګار شوی، چې د یو خپلواک هېواد پر وړاندې د ګواښ، اقتصادي محاصرې او زور کارولو هر ډول اقدام د ملګرو ملتونو د منشور بنسټیز اصول په تېره د ملي حاکمیت د درناوي، د ځمکنۍ بشپړتیا او د زور کارونې د منع اصل ښکاره سرغړونه ده. دا هم ویل شوي، چې وینزویلا د نړۍوالو حقونو له‌مخې د هر بهرني ګواښ پر وړاندې د دفاع بشپړ حق لري او هېڅ هېواد باید په دې برخه کې مداخله ونه‌کړي.

تر دې وړاندې د وینزویلا پوځ اعلان وکړ، چې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له هغو ګواښونو «نه دي وېرېدلي»، چې د بندیز لاندې تېل‌وړونکو بېړیو د محاصرې امر یې ورکړی؛ هغه بېړۍ چې یا وینزویلا ته روانې دي او یا ترې وځي.
د وینزویلا د دفاع وزیر ولادیمیر پادرینو لوپېز د چهارشنبې په ورځ (د لیندۍ ۲۶مه) په هغه مراسمو کې چې د پوځي لوړپوړو قومندانانو په حضور کې ترسره شول او هغوی پکې د هېواد ولسمشر نیکولاس مادورو ته یو ځل بیا د وفادارۍ لوړه وکړه، وویل: «موږ د امریکا حکومت او د هغه ولسمشر ته وایو، چې د هغوی له خامو او متکبرانه ګواښونو نه وېرېږو.»
نوموړي ټینګار کړی: «د دې ملت د عزت پر سر هېڅ ډول معامله نشته او موږ د هېچا پر وړاندې تسلیمېدو ته چمتو نه یو.»

ښاغلي سیډني له الجزیرې شبکې سره په مرکه کې زیاته کړې، چې طالبانو د ښځو د کار مخه په ځانګړي ډول د ملګرو ملتونو په دفترونو او د بشري مرستو د وېش په برخو کې نیولې، چې له امله یې په عملي ډول خلکو ته د اغېزمنو مرستو رسول ناشونې شوي دي.

سیډني زیاته کړه، چې د طالبانو له واکمنېدو مخکې د افغانستان د تخنیکي او اداري وړتیا لویه برخه پر لوستو ښځو ولاړه وه او د هغوی له اېستلو سره هېواد له سخت بشري ناورین او د مسلکي کدرونو له کمښت سره مخ شوی دی.

هغه چې د افغانستان د امریکايي پوهنتون پخوانی رییس هم و ټینګار وکړ، تر هغه چې ښځې ونه‌شي کولای په ټولنه کې خپل رول ولوبوي، د افغانستان خلک به د لوږې او پراخ محرومیت له جدي ګواښ سره مخ وي.

تر دې وړاندې د بشري حقونو بنسټونو هم په افغانستان کې روان وضعیت «د جنسیتي اپارټایډ څرګنده بېلګه» بللې وه. د ښځو د حقونو فعالانو له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې په افغانستان کې جنسیتي اپارټایډ په رسمیت وپېژني.

د ښځو د حقونو فعالان وایي، چې طالبانو له عامه ډګر څخه د ښځو د اېستلو لپاره تر اوسه له ۱۶۰ زیات لیکلي او شفاهي فرمانونه صادر کړي دي.

هغه زیاته کړه، چې هند له افغانستان سره د بشري مرستو او روغتیا همکارۍ ته ژمن دی او دواړو خواوو د دې همکارۍ د پیاوړتیا په ځانګړې توګه د درملو په برخه کې لارې چارې وڅېړلې.

د هند د عامې روغتیا وزیر په وینا، د دې لیدنې پر مهال په سمبولیک ډول د سرطان درمل او واکسینونه افغانستان ته وسپارل شول. هغه همدارنګه وویل، یوه لويه جوپه چې درمل، واکسینونه او د ۱۲۸ سلایسه سي‌ ټي‌ سکن الې پکې شاملې دي، ډېر ژر به افغانستان ته ولېږل شي.

د طالبانو د عامې روغتیا وزیر د درملو د وارداتو د اسانتیا لپاره هند ته سفر کړی دی. طالبانو تر دې وړاندې له پاکستان څخه د درملو واردات درولي وو او هڅه کوي، چې هندي او ایراني درمل د پاکستاني درملو پر ځای وکاروي.

دا په تېرو دوو میاشتو کې هند ته د طالبانو د درېیم وزیر سفر دی. تر دې مخکې د طالبانو د بهرنیو چارو او سوداګرۍ وزیران هم هند ته تللي وو.

د ازبکستان د دولتي امنیتي خدماتومطبوعاتي دفتر ویلي، چې د جوندور ولسوالۍ په سیمه کې یو موټر، چې د «بخارا -قره قل» پر لاره روان و، ودرول شو او تلاشي ترې واخیستل شوه. په موټر کې د یادې ولسوالۍ یو اوسېدونکی او یو بهرنی وګړی سپاره وو.

د تلاشي پر مهال، په موټر کې څلورکیلو او ۷۱۵ ګرامه اپین وموندل شول، چې د قانوني طرزالعمل له مخې ضبط شول.

ویل کېږي دغه اپین له افغانستان څخه قاچاق شوي وو او په بخارا کې په یو پټ ځای کې ساتل شوي وو.

دا مهال د یادو کسانو پر ضد د ازبکستان د جزا قانون د ۲۸مادې او د ۲۴۶مې مادې د ۲مې فقرې (قاچاق) او همدارنګه د ۲۵مادې او د ۲۷۳ مادې د ۵ فقرې(د نشه‌یي توکو پلور او لېږد) له مخې جنايي دوسیه پرانیستل شوې او د «حبس» احتیاطي تدبیر پرې تطبیق شوی دی.

د قانون له مخې، د داسې جرمونو مرتکبینو ته له ۱۰څخه تر ۲۰ کلونو پورې د بند سزا ورکول کیږي.

پوتین د چارشنبې په ورځ وویل چې «لومړی، د ځانګړو پوځي عملیاتو موخې به بې له شکه ترلاسه شي. موږ غوره ګڼو دا کار د دیپلوماسۍ له لارې وکړو او د شخړې اصلي لاملونه حل کړو».

هغه زیاته کړه چې که مقابل لوری او د هغوی بهرني ملاتړي له جدي خبرو اترو ډډه وکړي، روسیه به له پوځي لارو د خپلو «تاریخي سیمو ازادي» ترلاسه کړي.

نوموړي وویل، چې د امنیتي حایل سیمې د جوړولو او پراخولو دنده به هم په پرله‌پسې ډول پر مخ یووړل شي.

له هغو اوکرایني سیمو څخه چې روسیه یې د خپلې خاورې په توګه ادعا کوي، دا مهال مسکو کریمیا، د دونباس شاوخوا ۹۰ سلنه او د خرسون او زاپوریژیا شاوخوا ۷۵ سلنه کنټرولوي.

سربېره پر دې، روسیه د اوکراین په نږدې سیمو لکه خارکیف، سومي، دنیپروپتروفسک او میکولایف کې هم ځینې سیمې تر خپل واک لاندې لري.

د پوتین څرګندونو دا نښه ورکوله چې مسکو غواړي په دغو جبهاتو کې نور پرمختګونه هم وکړي.

په داسې حال کې چې جګړه یوې حساسې مرحلې ته رسېدلې او د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د چټکې سولې تړون لپاره سخت فشار راوړي، پوتین وویل چې روسي ځواکونه په ټولو جبهاتو کې پر مخ روان دي.

د هغه دفاع وزیر اندري بېلوسوف ومنله چې اوکرایني ځواکونه هڅه کوي شمال ختیځ ښار کوپیانسک بېرته ونیسي، خو ویې ویل چې دا هڅې تر اوسه بریالۍ نه دي.

اوکراین د چارشنبې په ورځ وویل چې د دغه ښار ۹۰ سلنه برخه یې نیولې ده، په داسې حال کې چې روسیې ویلي وو دا ښار یې په نومبر کې نیولی دی.

پوتین ادعا وکړه، چې په اروپا کې خلک له روسیې سره د جګړې له وېرې «روزل کېږي او اروپايي مشران یې د وېرې او احساساتو» په پارولو تورن کړل.

هغه وویل: « ما څو ځله ویلي چې دا دروغ دي، بې‌اساسه خبرې دي، د اروپايي هېوادونو پر وړاندې خیالي روسی ګواښ بې‌معنا خبره ده. خو دا کار په قصدي ډول کېږي».