ندا محمد ندیم: اوسنی واک زموږ ستر امتحان دی او د عالمانو لارښوونو ته اړتیا لرو
د طالبانو د لوړو زدهکړو وزیر ندا محمد ندیم د یوې مدرسې په فراعت غونډه کې ویلي، چې د یادې ډلې اوسنی واک د طالبانو لپاره لوی امتحان دی او د عالمانو لارښوونو ته اړتیا لري.
د طالبانو د لوړو زدهکړو وزیر ندا محمد ندیم د یوې مدرسې په فراعت غونډه کې ویلي، چې د یادې ډلې اوسنی واک د طالبانو لپاره لوی امتحان دی او د عالمانو لارښوونو ته اړتیا لري.
ندا محمد ندیم د شنبې په ورځ (د مرغومي ۱۳مه) په کابل کې د یوې دیني مدرسې فراغت غونډه کې د وینا پر مهال ویلي، چې طالبان یو لوی امتحان سره مخ دي.
نوموړي زیاته کړه: «نن چې موږ په کوم حالت کې یو، دا یو ډېر دروند امتحان دی؛ واک، موټر، پیسې او عزت راسره دي. خلک او نړۍ راته متوجه دي او پر بېلابېلو لارو د رشوت هڅې روانې دي. بېلابېل اسباب راته مخامخ دي. نو اړتیا ده چې خدای مو په دې اوسني مسوولیت کې بریالي کړي. د دیني عالمانو لارښوونو ته اړتیا لرو.»
نوموړي دا څرګندونې پر داسې مهال وکړې، چې پر یو شمېر طالب مشرانو له واک نه د ناوړه استفادې تورونه دي.
د راپورونو لهمخې، ګڼ طالب مشران په پراخ فساد کې لاس لري او ځیني نور طالب مشران هڅه کوي، چې په خپلو لیکو کې د فساد او واک څخه د ناوړه استفادې مخنیوي وکړي.
د طالبانو یو رسمي سند افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ترلاسه کړی، چې دې ډلې په ننګرهار کې د ښوونځیو له ښوونکو په جبري ډول د ږېرې پرېښودو اقرار او تعهد خطونه لاسلیک کړي دي. تعهد لیک کې هغو ښوونکو ته ۲۰ ورځې وخت ورکړل شوی، څوک چې د ږیرې په اړه د طالبانو د مشر هبت الله فرمان نه مني.
د ترلاسه شوي تعهد لیک له مخې چې د ننګرهار د پوهنې ریاست اړوند کارمندان او د ښوونځیو ښوونکي او زده کوونکي مکلف دي، چې د طالبانو د مشر ملاهبت الله د فرمان او حکم له مخې ځان د اسلامي امورو اطاعات او په نبوي سیرت باندې برابر کړي.
دوی لیکلي، چې کوم ښوونکي او زده کوونکي د ملا هبت الله له فرمان او حکم څخه سرغړونه وکړي، نو په حاضرۍ کې غیر حاضر کړئ ترڅو دوی اړ شي چې فرمان پر ځان عملي کړي
ځینو ښوونکو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، چې دا پروسه د ننګرهار ولایت مرکز جلال اباد ښار په عبدالوکیل علي لېسه کې ادامه لري.
دوی وايي، د طالبانو د پوهنې وزارت ددې لپاره یوه ځانګړې کېمټه جوړه کړې ده، په دې اقرار او تعهد خط کې دا پرې لاسلیکوي، که چیرې دوی ځانونه پر سنت او ږېرې پرې نه ږدي نو له دندو شړل کېږي او بیا د شکایت حق نه لري.
د طالبانو د امربالمعروف او شکایتونو اوریدو وزارت د غوايي په میاشت کې په اېکس خواله رسنۍ کې ولیکل، چې ږیره خریل د خدای تعالی له طبیعي جوړښت څخه انکار دی او خلک باید له دغه ګناه څخه ځانونه وساتي.
ددې ادارې طالب ویاند سیف الاسلام خېبر وویل چې خلک باید ږیري پرېږدي او د خریلو له ګناه یې ځانونه وساتي.
هغه سره له دې چې دا چاره خطا ګڼي، وايي ږیره پرېښودل د ښځینه او نارینه وو ترمنځ د توپیر لویه بېلګه هم ګڼي.
له دې وړاندې د طالبانو د امربالمعروف محستبانو نایانو ته خبرداری ورکړی، چې د ږیري له خریلو، ډولي ږیرو جوړولو، فېشني ویښتانو جوړولو او د نارینه وو له سینګارولو څخه به ډډه کوي.
دغو محتسبانو په کابل، ننګرهار او خوست سربېره په یو شمېر ولایتونو کې څو څو ځله نایان له دې کبله نیولي چې ګوندې د خلکو ږیرې یې خریلي دي.
د روانې مرغومي میاشتې کې په خوست ولایت کې د بېلابېلو دولتي ادارو یو شمېر پخواني مامورینو افغانستان انټرنشنل -پښتو ته ویلی، چې د طالبانو د امربالمعروف او نهی عنالمنکر ریاست له لوري د ږېرو د بڼې له امله لومړی ۲۴ ساعته زنداني کیږي او بیا یې په دې پلمه له دندو ګوښه کوي، چې ږیرې یې د «سنت مطابق» نه دي.
د طالبانو د خوست والي عبدالله مختیار په یوې غونډه کې پر خلکو غږ کړی، چې پر هېواد د بهرنۍ تجاوز پر وړاندې له دې ډلې ملاتړ وکړي. نوموړی ټینکار کړی، چې کوم هېواد پر افغانستان تجاوز کوي، په ټول ولس او قومونو باندې جهاد فرض دی.
د طالبانو د خوست والي نن شنبه، د مرغومي پر ۱۳مه نېټه په دغه ولایت کې د یوې مدرسې فارغت غونډې ته وویل، چې افغانستان اوس مهال یو خپلواک هېواد دی او که څوک پر تجاوز وکړي نو له خپلې خاورې به دفاع وکړي.
د پاکستان له لوري د افغانستان پر خاوره له هوایي او ځمکنیو بریدونو وروسته په کابل کې د طالبانو له لوري په تنظیم شوې غونډه کې دیني عالمانو په خپل پرېکړه لیک کې ویلي و، «له نظام څخه د دفاع موضوع مقدس جهاد دی».
که څه هم په پرېکړه لیک کې په ښکاره ډول د پاکستان نوم نه و یاد شوی، خو ویل شوي چې د هېواد د خاورې، ارزښتونو او شرعي نظام دفاع د هر افغان لپاره لازمه، ضروري ده او همداشان ټینګار شوی چې که هر هېواد د افغانستان پر خاوره تېری وکړي یا د مسلمانانو په حریم کې لاس وهنه وکړي، په مقابل کې یې جګړه او دفاع د ټولو افغانانو لپاره فرض عین ګڼل کېږي.
په پرېکړه لیک کې راغلي و، چې د افغانستان ولسونه په تاریخ کې د هر متجاوز پر ضد متحد پاتې شوي او راتلونکي کې به هم د هر بهرني یرغل په وړاندې «په مقدس جهاد» کې یوه ګډه کرښه جوړوي.
دغه څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې څو میاشتې وړاندې د پاکستاني پوځ له لوري په کندهار، پکتیا او خوست کې بریدونه شوي و، چې د ملکي مرګ ژوبلې لامل شوي و.
د طالبانو د کورنیو چارو وزارت وايي، چې په تیرو اوو ورځو کې د کابل ښار په بیلابیلو سیمو کې د عملیاتو پر مهال د مخدره توکو د قاچاق او خرڅلاو په تور ۶۳ کسان نیول شوي دي. له دې کسانو سره ۶ زره نشه یي تابلېټونه، شیشه، چرس او الکولي مشروباط نیول شوي دي.
د طالبانو د کورنیو چارو وزارت نن شنبه، د مرغومي پر ۱۳ نېټه اعلان وکړ، چې د نیول شو کسان د تحقیقاتو او د دوی د دوسیو د چمتو کولو وروسته به دوی قضایي ادارو ته وسپارل شي.
د یادونې وړ ده، چې طالبانو ویلي و،چې په تېر ۲۰۲۵ کال کې یې د نشهیي توکو د تولید، قاچاق او استعمال د مخنیوي په موخه په ټول هېواد کې ۱۰زره او ۵۹۹عملیات کړي دي.
په افغانستان کې ځیني اوسېدونکي شکایت کوي، چې د طالبانو د بیاځلي راتګ سره په دغه هېواد کې د نشه یې توکو استعمال او قاچاق زیات شوی دی.
د یادونې وړ ده، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي په هند کې د دیوبندي په مدرسې کې په خپلو خبرو کې ادعا کړې وه، چې ددې ډلې تر واک لاندې افغانستان کې یو قطره شراب نشې پیدا کولی.
په داسې حال کې چې دافغانستان او پاکستان اړیکې په تېر کال کې تر ټولو ټيټې کچې ته رسېدلي، چین هڅه کوي د درې اړخیزې ډیپلوماسۍ له لارې دواړه هېوادونه بېرته د خبرو مېز ته راولي.
پاکستانۍ ویبپاڼې «پاکستان ډیلي» د افغانستان، پاکستان او چین د اړیکو په اړه چې تېر کال څنګه وې راپور خپور کړی. د راپور له مخې د ۲۰۲۶کال په پیل کې د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار لومړۍ سفر چې د ستراتېژیکو خبرو لپاره چین ته ترسره شو، ډېر مهم بلل کېږي. ځکه دا سفر دا فرصت برابروي چې له طالبانو سره د دوه اړخیزو او درې اړخیزو اړیکو په ټپه درېدلي بهیر ته د حل لاره ولټول شي. د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت په وینا، ډار د شنبې په ورځ بېجینګ ته ولاړ څو د جنورۍ په څلورمه نېټه د چین او پاکستان اووم ستراتېژیک ډیالوګ کې برخه واخلي.
راپور زیاتوي، که ۲۰۲۵کال کې د افغانستان وضعیت ته وګورو، ښکاري چې د افغانستان دایمي سولې او ثبات لپاره نړیوالې هڅې او همدارنګه له څلور کلونو څخه د زیات وخت لپاره د طالبانو حکومت رسميت پیژندنه لا هم له بېباورۍ او ستونزو سره مخ دي، سره له دې چې «طالبان د افغانستان پر خاوره بشپړ کنټرول لري او د نږدې راتلونکې لپاره د دوی پر واک کوم جدي ګواښ نه تر سترګو کېږي.»
د راپور په وینا د تېر کال په لړ کې تر ټولو مهم او حساس تحول له پاکستان سره د اړیکو بېساري خرابیدل دي، چې تر ډېره د سرحدي ترهګرۍ پر موضوع راڅرخي.
په راپور کې یو ځل بیا د پاکستان د دې ادعا یادونه شوې چې د داعش او پاکستاني طالبانو پټنځایونه او ملاتړ د افغانستان له خاورې څخه کېږي او په پاکستان کې د تاوتریخوالي زیاتېدو لامل ګرځي.
خو طالبانو هر ځلې د پاکستان دغه ادعا بې بنسټه بللې او ویلې یې دي چې د افغانستان خاوره به هېڅکله ترهګرۍ او د ګاونډیو هېوادونو پر ضد استعمال نه شي.
راپور کې راغلي چې په ۲۰۲۵ کال کې د طالبانو او پاکستان د اړیکو خرابیدل یوازې دوه اړخیزې اړیکې نه بلکې له درې هېوادونو افغانستان، چین او پاکستان تعامل یې زیانمن کړی دی.
چین له ۲۰۲۱وروسته هڅه کوله چې له طالبانو سره په تدریجي ډول اړیکې زیاتې کړي، څو له لوېدیځې او منځنۍ اسیا سره خپل اتصال او سیمهییز نفوذ پیاوړی کړي.
د ۲۰۲۵کال په لومړۍ نیمايي کې درې اړخیزې ډیپلوماسۍ د طالبانو او پاکستان ترمنځ د اختلافاتو کمولو کې مهم رول ولوباوه. د اپرېل په میاشت کې د اسحاق ډار سفر کابل ته او بیا د طالبانو د سوداګرۍ سرپرست وزیر نورالدین عزیدي سفر اسلاماباد ته او وروسته د مې په میاشت کې په بېجینګ کې د بهرنیو چارو د وزیرانو پنځمه درې اړخیزه غونډه په کې درې واړو هېوادونو اعلان وکړ چې پر باور زیاتولو، د همکارۍ ژورتیا، یوه لار یو کمربند او د چین او پاکستان اقتصادي دهلیز تړونونو پراخولو کار کوي.
د مې په پیل کې د هند–پاکستان لنډې جګړې پر مهال، د پاکستان او چین نږدې همکارۍ چین وهڅاوه چې پر کابل فشار زیات کړي څو له پاکستان سره د اړیکو د سمېدو لپاره ګام واخلي. د چین په منځګړیتوب، پاکستان او طالبانو موافقه وکړه چې خپل دیپلوماتیک حضور تر سفیرانو لوړ کړي چې دا یو سیاسي او سمبولیک اقدام و.
همدارنګه، د درې اړخیزې بلې غونډې پر مهال هڅه وشوه چې اړیکې د پراخې سوداګرۍ، تګ راتګ او پرمختیايي پروژو پر لور ورسېږي.
د راپور له مخې، له دې هڅو سره سره تر ټولو مهمه او اصلي موضوع په افغانستان کې د پاکستاني طالبانو پټنځایونه او پاکستان کې د ناامنۍ تړاو یې لا هم نه و حل شوی.
راپور زیاتوي چې د ۲۰۲۵کال له اګست تر سپتمبر د پاکستان لپاره دا کال د تېرو لسو کلونو تر ټولو خونړی کال شو، په دې موده کې د پاکستاني طالبانو او د بلوچستان د ازادۍ وسلهوالې ډلې فعالیتونه زیات شول. پاکستان په افغانستان کې د پاکستاني طالبانو پر پټنځایونو بریدونه وکړل، سرحدي نښتې زیاتې شوې، پایله یې د پولو تړل کېدل او د اړیکو قطع کېدل وو.
قطر، ترکیې او سعودي عربستان وروستیو میاشتو کې هڅه وکړه چې دواړه خواوې ارامې کړي، خو دغه خبرې تر اوسه بې پایلې پاتي. که څه هم، د دواړو هېوادونو چارواکو وروستۍ څرګندونې ښيي چې دواړه اړخونه غواړي اړیکې بېرته عادي کړي، خو لا هم څرګند بدلون نه دی رامنځ ته شوی.
چین په ې درې اړخیزو اړیکو کې خپلې ګټې لري. لومړی، چین د دواړو هېوادونو اسلاماباد او کابل سره نږدې اړیکې لري. له پاکستان سره یې اویا کلن ستراتېژیک تړاو دی او له ۲۰۲۱وروسته یې له طالبانو سره د نه مداخلې سیاست خپل کړی، خو اقتصادي برخه کې یې مرسته زیاته کړې. چین هغه لومړی هېواد و چې په ۲۰۲۳کې یې د طالبانو حکومت په رسمي توګه د ډېپلوماټیکو اړیکو څښتن وباله.
دویم، چین د ترهګرو ډلو په اړه اندېښنه لري، ځکه د دغو ډلو له کبله د چین وګړي هم په افغانستان، پاکستان او تاجکستان کې په نښه شوي دي.
درېیم، د چین د یوې لار یو کمربند پروژې د پراختیا لپاره یوه باثباته افغانستان پکار دی، څو د چین او پاکستان اقتصادي دهلیز (سپیک) لاره افغانستان او بیا منځنۍ اسیا ته وغځېږي. چین پوهېږي چې دا به هغه وخت ممکن وي چې افغانستان او پاکستان اړیکې باثباته شي.
څلورم، چین غواړي چې د درېاړخیز فارمټ له لارې د هند نفوذ مهار کړي، ځکه هند هڅه کوي له طالبانو سره اړیکې زیاتې کړي. دا کار د پاکستان لپاره مهم دی، څو د دوو جبهاتو تر فشار لاندې نه شي.
په موازي ډول، درېجانبه چوکاټ (افغانستان، چین او پاکستان) کولای شي د اړیکو عادي کېدو لپاره مرسته وکړي. دا به د امنیت پر موضوعاتو د باور جوړولو لپاره یوه وسیله وي او چین کولای شي د سرحدي تګ راتګ د ښه مدیریت لپاره ټېکنالوژي هم برابره کړي.
د طالبانو د ټرانسپورټ او هوايي چلند وزارت وايي، چې په ټول هېواد کې یې په ۲۰ زرو ټرانسپورټی وسایطو کې د څار دستګاوې نصب او فعالې کړي دي. دوی زیاتوي، چې دا دستګاوې د سوداګریزو توګو د لېږد او مسافرو په موټرو کې ځای پر ځای شوي دي.
د طالبانو د ټرانسپورټ او هوايي چلند وزارت نن شنبه، د مرغومي پر ۱۳مه نېټه پر اېکس خواله رسنۍ کې لیکلی، چې اوس مهال په مرکز او ولایتونو کې په لاریو او بسونو کې د دې وسایلو نصبولو پروسه پلي کیږي.
د طالبانو ټرانسپورټ او هوايي چلند وزارت څه موده مخکې هم اعلان کړی و، چې له ترافیکي پېښو د مخنیوي په موخه یې په مسافروړونکو موټرو کې شاوخوا ۸ زره جيپياېس الې نصب کړې دي.
د ویلو ده چې له تېرو څو کلونو راهیسې په افغانیستان کې ترافیکي پېښې په بېسارې توګه زیاتې شوې چې ستر لاملونه یې د چلوونکو بېاحتیاطي او د ترافیکي اصولو نهمراعاتول بلل کېږي.