د جرمني د بهرنیو چارو وزیر له لاریون کوونکو سره د ایران د حکومتي ځواکونو چلند غندلی او پر تهران یې غږ کړی، چې خپلو نړیوالو ژمنو ته درناوی وکړي. یوهان وادیفول پر خپل اېکس لیکلي چې په سولهییز ډول نظر څرګندول د ایرانیانو حق دی.
یوهان وادیفول پر خپل اېکس لیکلي، چې « له څو ورځو راهیسې خلک په ایران کې سړکونو ته راوتلي دي. خپله نظر په سولهییز ډول څرګندول د هغوی حق دی».
نوموړي زیاته کړې، چې «زه د سولهییزو لاریون کوونکو پر وړاندې د زور استعمال غندم او د ایران له واکمنانو غواړم چې د خپلو نړیوالو ژمنو درناوی وکړي».
په ایران کې نن ۱۲مه ورځ ده، چې د حکومت پرضد د ګرانیو او ایراني کرنسۍ د ارزښت پرېوتو له امله لاریونونه کیږي.
په دغو لاریونونو کې تر دې مهاله د ۲۵ کسانو د وژل کېدو او ۱۵۰۰ نورو کسانو د نیول کېدو خبرونه ور کړل شوي دي.
سره له دې چې ایران د متحده ایالاتو او نړیوالو تر فشار لاندې دی، د دغه هېواد قاضي القضات تېره ورځ وویل چې بلواکوونکي به له سزا سره مخ شي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت خبرداری ورکړی چې ایران لا هم د څلورمه درجه هېوادونو په نوملړ کې دی او سفر دې نه ورته کیږي.
دغه وزارت د پنجشنبې په ورځ د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي چې د امریکایي اتباعو لپاره په ایران کې جدي ګواښونه موجود دي، چې په دې ګواښونو کې ترهګري، بېثباتي، تښتونې او ناحقه نیول شامل دي.
متحده ایالات په ایران کې سفارت نه لري، نو د خپلو اتباعو د امنیت د خوندي کولو لپاره، وزارت ټینګار کوي چې په هیڅ حالت کې دې ایران ته سفر نه کوي.
د امریکا د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت په داسې حال کې خپلو اتباعو ته ایران ته د نه سفر خبرداری ورکوي چې په د ایران په بېلابېلو ښارونو کې لاریونونه د پرلهپسې ۱۲مې ورځې لپاره هم دوام لري.
دا لاریونونه چې د ۱۴۰۴ کال د مرغومې له اوومې نېټې د تهران د بازار د سوداګرو په کاربندیز د اقتصادي وضعیت د خرابوالي پر ضد پیل شوي وو، اوس د دغه هېواد ګڼو سیمو ته غځېدلي او سیاسي رنګ یې هم خپل کړی.
ایران کې د لاریون والو پر وړاندې د تاوتریخوالي په اړه د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي چې «که د ایران حکومت پر سولهییزو لاریونوالو ډزې وکړي او هغوی ووژني نو د امریکا له سخت غبرګون سره به مخ شي».
د سوریې دولتي رسنیو ویلي چې د پنجشنبې په ورځ پوځ د حلب ښار په ځینو برخو کې د کردانو په مشرۍ د سوریې دیموکراتیکو ځواکونوسره نښتې کړې دي او له ولسي وګړو یې غوښتي چې سیمې پرېږدي.
پوځ د شخړو د احتمالي سیمو څو نقشې هم خپرې کړې او په شیخ مقصود او اشرفیه سیمو کې یې د ماسپښین له درې بجو وروسته ګرځبندیز اعلان کړی دی.
راپورونه وایي، دغه نښتې چې د سې شنبې په ورځ پیل شوې، د زرګونو کسانو د بېځایه کېدو لامل شوې او یو شمېر کسان پکې وژل شوي او ټپیان شوي هم دي.
بلخوا، د سوریې دیموکراتیکو ځواکونو ویلي چې د دمشق پلوه ډلو پر وړاندې یې سختې نښتې کړې او مخالف لوري ته یې مرګژوبله اړولې ده.
د سوریې یوې پوځي سرچینې الجزیرې ته ویلي چې د دغه هېواد پوځ د حلب ښار په شیخ مقصود او اشرفیه سیمو کې د سوریې دیموکراتیکو ځواکونوپر پوستو توپچي بریدونه پیل کړي دي.
د دولتي خبري اژانس سانا د راپور له مخې، دیموکراتیکو ځواکونو د حلب ښار المیدان سیمه تر توپچي او هاوان مرمیو لاندې راوستې ده.
روغتیايي چارواکي وایي چې په حلب ښار کې د ډیموکراتیکو ځواکونود بریدونو له امله لږ تر لږه پنځه ملکي وګړي وژل شوي او ۳۳ نور ټپیان شوي دي.
بل خوا، دیادو ځواکونود رسنیو دفتر ویلي چې د سوریې دولتي ځواکونه د درېیمې پرلهپسې ورځې لپاره د اشرفیه ولسوالۍ په استوګنیزو سیمو د توپچي او ټانکونو له لارې بریدونه کوي.
د ونزویلا د کورنیو چارو وزیر دیوسدادو کابیو د چهارشنبې په ورځ ویلي، چې پر دغه هېواد د امریکا په برید کې ۱۰۰ کسان وژل شوي دي. د ونزویلا حکومت تر دې وړاندې د امریکا د برید د تلفاتو رسمي شمېر نه و خپور کړی؛ خو پوځ د خپلو ۲۳ وژل شویو کسانو نوملړ خپور کړی و.
د ونزویلا چارواکو ویلي، چې د مادورو ګڼ شمېر ساتونکي وژل شوي او کیوبا هم اعلان کړی چې په ونزویلا کې د دغه هېواد د پوځي او استخباراتي ځواکونو یو شمېر غړي وژل شوي دي.
د ونزویلا د کورنیو چارو وزیر زیاته کړې، چې د نیول شوي ولسمشر نیکولاس مادورو مېرمن سیلیا فلورس هم د امریکا د برید پر مهال په سر او خپله نیکولاس مادورو په پښې ټپي شوی دی.
ونزویلا د سېشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې د امریکا په برید کې د وژل شویو پوځي ځواکونو د غړو لپاره به یوه اوونۍ عمومي ماتم وي.
د بشري حقونو نړۍوال بنسټ په یوې تازه اعلامیه کې د پاکستان د ترهګرۍ ضد محکمې له لوري د یو شمېر پاکستاني خبریالانو او سیاسي شنونکو پر ضد د زنداني کېدو اړوند سختو سزاوو په اړه اندېښنه څرګنده کړې. دغه بنسټ وایي، پاکستان په دغه پرېکړې سره د عادلانه محاکمې له اصولو سرغړونه کړې ده.
په اعلامیه کې ویل شوي، عادل راجا، شاهین سهیبایي، ډاکټر معید پیرزاده، سید اکبر حسین، وجاهت سعید خان، صابر شاکر او سید حیدر رضا مهدي چې دا مهال د پاکستان نه بهر ژوند کوي؛ پرته له دې چې مخکې له دغه تورونو خبر کړل شي او یا د قضایي بهیر برخه وګرځي، په غیابي ډول په سزاوو محکوم شوي دي.
د بشري حقونو نړۍوال بنسټ ټینګار کوي، چې دغه کسانو ته نه د قضیې اسناد او شواهد ورکړل شوي او نه هم د ځان د دفاع لپاره کومه موکه ورته برابره شوې ده. همدا راز زیاته شوې: «دغه حالت د عادلانه محاکمې د اصولو، د قضایي قوې د خپلواکۍ او د پاکستان د اساسي قانون او نړۍوالو حقوقي ژمنو، په ځانګړي ډول د مدني او سیاسي حقونو د نړۍوال میثاق د سرغړونې په اړه جدي پوښتنې راولاړوي».
د بشري حقونو د دغه بنسټ په وینا؛ دغه احکام په داسې فضا کې صادر شوي، چې نړۍواله ټولنه د پاکستان د اساسي قانون وروستیو بدلونونو ته سخته اندېښمنه ده؛ هغه بدلونونه چې د څارونکو په باور کولای شي ډېموکراسي، بنسټیزې ازادۍ او د قانون حاکمیت کمزوری کړي.
د ملګرو ملتونو د بشري حقونو عالي کمېشنر هم خبرداری ورکړی، چې په پاکستان کې د اساسي قانون بېړنیو اصلاحاتو د قضایي نظام خپلواکي له جدي ګواښ سره مخ کړې او د پیاوړو بنسټونو د حساب ورکونې او د قانون د پلي کېدو په اړه یې بنسټیزې پوښتنې راپورته کړې.
همدارنګه د حقوق پوهانو نړۍوال کمېسیون د پاکستان د اساسي قانون ۲۶م تعدیل د قضایي خپلواکۍ پر وړاندې سخت ګوزار بللی او ویلي یې دي، چې دغه تعدیل د قضایي نظام په ټاکنو او ادارې کې د سیاسي نفوذ د زیاتېدو زمینه برابروي. وروستي راپورونه ښيي، چې نور داسې ګامونه هم اخیستل شوي چې د سترې محکمې رول محدودوي او په مقابل کې د پوځي بنسټونو واکونه او مصوونیت پراخوي.
د بشري حقونو نړۍوال بنسټ د خبریالانو او سیاسي نیوکه کوونکو پر ضد په ځانګړي ډول د هغو کسانو پر وړاندې چې په تبعید کې ژوند کوي، د ترهګرۍ ضد قوانینو کارول د قضایي ځورونې او له پولو هاخوا د ځپنې یوه خطرناکه بڼه بولي. دغه بنسټ ټینګار کوي، غیرشفاف قضایي بهیرونه چې بنسټیز حقوقي تضمینونه پهکې نه وي شامل مشروعیت نهلري او کولای شي د هېواد دننه او بهر د نیوکه کوونکو غږونو د وېرولو وسیله وګرځي.
یاد بنسټ د پاکستان له حکومته غواړي، چې د عادلانه محاکمې اصولو ته بشپړ درناوی وکړي، ټول احکام او حقوقي استدلالونه په علني ډول خپاره کړي، د غیابي محاکمو حقوقي بنسټ او ادعا شوي شواهد په روښانه توګه وړاندې کړي او د ترهګرۍ ضد قوانینو له سیاسي او رسنیزو فعالیتونو او سولهییزو اعتراضونو د ځپلو لپاره له کارولو ډډه وکړي.
یاد بنسټ همدارنګه له نړۍوالې ټولنې، د رسنیو د ازادۍ مدافع بنسټونو او د ملګرو ملتونو اړوندو ادارو غواړي؛ څو دغه بدلونونه له نږدې وڅاري او د هغو خبریالانو د ملاتړ لپاره عملي ګامونه پورته کړي، چې له سیاسي څار او ځورونې سره مخ دي.
د اعلامیې په پای کې ویل شوي، چې د بیان ازادي او د خبریالانو امنیت د ډېموکراټیکو ټولنو له بنسټیزو ستنو څخه ګڼل کېږي او د دغه ارزښتونو کمزوري کېدل د نړۍ په هر ګوټ کې باید د ټولې نړۍوالې ټولنې لپاره د جدي اندېښنې وړ موضوع وي.
دوو پاکستاني سرچینو رویټرز خبري اژانس ته ویلي، چې سعودي عربستان له اسلاماباد سره د «جياېف–۱۷» جنګي الوتکو د پېرلو په اړه خبرې کوي. دغه الوتکې د چین او پاکستان ګډ تولید دی او پاکستان به یې سعودي عربستان ته د خپلو پورونو د ورکړې په بدل کې ورکوي.
دغه خبرې اترې چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د ستراتیژیک دفاعي تړون تر لاسلیک وروسته پیل شوې دي، د پاکستان او سعودي عربستان ترمنځ د اړیکو د لا ژورتیا نښه بلل کېږي.
دغه خبرې اترې په داسې حال کې ترسره کېږي، چې پاکستان له سختو مالي فشارونو سره مخ دی او سعودي عربستان هم د منځني ختیځ د امنیت په اړه د امریکا د دفاعي ژمنو په اړه د شک له امله د خپلو امنیتي ملګرتیاوو بیاکتنه کوي.
د دواړو هېوادونو ګډ دفاعي تړون تېر کال وروسته له هغې لاسلیک شو، چې اسراییل په قطر کې د دوحې پر ځینو موخو بریدونه وکړل. د دغه تړون له لاسلیک سره د دواړو هېوادونو پخوانۍ پوځي همکاري رسمي کچې ته لوړه شوه.
یوې سرچینې ویلي، دغه خبرې اترې تر ډېره د «جياېف–۱۷ تندر» جنګي الوتکو پر پېر متمرکزې دي چې د پاکستاني او چینايي فضایي شرکتونو لهخوا په پاکستان کې تولیدېږي.
د پاکستان پوځ ته نږدې یوې سرچینې رویټرز ته ویلي، د دغه معاملې ټول ارزښت څلور مېلیارد ډالره دی چې له دې ډلې به سعودي عربستان دوه مېلیارده ډالر د اضافي تجهیزاتو پر پېر ولګوي.
د جياېف–۱۷ الوتکې
رویټرز د شنونکو په حواله لیکلي، چې د «JF-17» جنګي الوتکې د خپل ښه فعالیت له امله په ځانګړي ډول د تېر کال په مئ میاشت کې د پاکستان او هند ترمنځ په نښتو کې او همدارنګه د ارزانه بیې له کبله په نړۍوال بازار کې ډېر غوښتونکي لري.
پاکستان په وروستیو میاشتو کې د وسلو د صادراتو د پراخولو لپاره خپلې هڅې ګړندۍ کړې دي. تېره میاشت اسلاماباد د لېبیا له ملي پوځ سره د څلور مېلیارد ډالرو تړون لاسلیک کړ، چې پهکې د جياېف–۱۷ جنګي الوتکو او روزنیزو الوتکو پلور شامل و او دا د پاکستان د وسلو د صادرولو په تاریخ کې له سترو معاملو څخه شمېرل کېږي. ورته خبرې اترې له بنګلهدېش سره هم روانې دي.
د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف تازه ویلي، چې د دغه هېواد د دفاعي صنعت بریا کولای شي د پاکستان اقتصادي راتلونکی بدل کړي. هغه جیو نیوز شبکې ته ویلي: «زموږ الوتکو خپله ازموینه په ښه ډول ترسره کړې ده او اوس فرمایشونه دومره ډېر دي چې ښايي پاکستان په راتلونکو شپږو میاشتو کې د نړۍوال وجهي صندوق پور ته اړتیا ونه لري.»
پاکستان له نړۍوال وجهي صندوق سره د اوو مېلیارد ډالرو د پور پر سر هوکړه کړې ده. د دغه پروګرام له مخې؛ پاکستان په ۲۰۲۳کال کې د لومړي ځل لپاره درې مېلیارده ډالر ترلاسه کړل.
پاکستان په کړکېچنو وختونو کې څو ځله د سعودي عربستان او د فارس خلیج د نورو شتمنو هېوادونو پر مالي مرستو تکیه کړې ده.