لیکواله او خبریاله
نوې علمي څېړنې چې د PubMed (د امریکا د ملي طب کتابتون) له لوري خپرې شوې دي، څرګندوي چې پر ماشومانو پرلهپسې چیغې وهل او لفظي تاوتریخوالی د هغوی پر ذهني او رواني روغتیا ژور او دوامداره منفي اغېز لري. دا اغېز ان تر هغه کچې رسېږي، چې د بدني سزا له زیانونو سره پرتله کېدای شي.
څېړونکي وایي، کله چې کوچني ماشومان د دوامدارو چیغو، تحقیر او لفظي فشار سره مخ کېږي، د هغوی دماغ دا حالت د یو جدي ګواښ په توګه تعبیروي. په همدې وخت کې د بدن د فشار هورمونونه په ځانګړي ډول کورټیزول خوشې کېږي. د دې هورمون لوړه او دوامداره کچه کولی شي د دماغ هغو مهمو برخو ته زیان ورسوي، چې د احساساتو تنظیم، حافظه، زدهکړه او ځان کنټرول پهکې ترسره کېږي.
د متخصصینو په وینا، د ماشوم د دماغ درې مهمې برخې د دوامدار فشار له امله اغېزمنېږي: امیګدالا چې د وېرې او احساساتو مرکز دی، بېحده فعاله کېږي. هیپوکیمپس چې د حافظې او زدهکړې مسوولیت لري، خپل طبیعي فعالیت له لاسه ورکوي او پریفرنټل کارټکس چې د پرېکړې، تمرکز او ځان کنټرولولو برخه ده، کمزوری کېږي.
د وخت په تېرېدو سره، دا بدلونونه کولی شي د اضطراب، خپګان، د چلند ستونزې، د ځان پر ارزښت د باور کمښت او د احساساتو د سم تنظیم ناتواني رامنځته کړي. څېړنې همدارنګه ښيي، چې داسې ماشومان وروسته په ښوونځي کې د زدهکړو، تمرکز او ټولنیزو اړیکو په برخه کې له جدي ستونزو سره مخ کېږي.
د همدې خطرونو له امله د ماشومانو د روغتیا، ارواپوهنې او ودې ډېری متخصصین سپارښتنه کوي، چې کورنۍ او روزونکي باید د چیغو وهلو او سختو سزاوو پر ځای د ارام، مهربان او ملاتړکوونکي روزنیز چلند څخه کار واخلي. د هغوی په اند مثبتې خبرې، روښانه او عادلانه حدود او د ماشوم احساساتو ته درناوی د سالمې ذهني ودې بنسټیز اصول دي.
متخصصین ټینګار کوي، چې مهربانه روزنه نه یوازې د ماشوم دماغ ته زیان نه رسوي، بلکې د باور، امنیت، عاطفي ثبات او سالم شخصیت د جوړېدو سبب هم ګرځي. داسې روزنه ماشومان د ژوند له ننګونو سره د مقابلې لپاره پیاوړي، بااعتماده او متوازن انسانان روزي.
